Cuộc gọi căng thẳng giữa Trump và Netanyahu về kế hoạch hòa bình Iran

Kế hoạch ngoại giao đang được đề xuất

Khuôn khổ đang được thảo luận không phải là một hiệp định hòa bình hoàn chỉnh mà chỉ là bước mở đầu để tạo khoảng lặng cho đàm phán.

Những nội dung chính được đề cập gồm:

• Soạn “thư bày tỏ ý định” nhằm tạm dừng các hành động quân sự.
• Mở khoảng một tháng đàm phán để giải quyết các vấn đề cốt lõi của cuộc xung đột.
• Thảo luận về chương trình hạt nhân của Iran, các lệnh trừng phạt, an ninh khu vực và việc lưu thông qua eo biển Hormuz.

Đề xuất này đang được thúc đẩy thông qua một nhóm trung gian khu vực. Theo các báo cáo, Qatar và Pakistan đóng vai trò trung tâm, phối hợp với Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập để xây dựng một đề xuất có thể được cả Washington và Tehran chấp nhận.

Pakistan cũng được cho là đóng vai trò kênh chuyển thông điệp giữa Mỹ và Iran trong quá trình đàm phán.

Vì sao cuộc gọi giữa Trump và Netanyahu trở nên căng thẳng

Cốt lõi của căng thẳng nằm ở khác biệt chiến lược giữa Mỹ và Israel.

• Mỹ dường như sẵn sàng thử con đường ngoại giao, tạm dừng chiến sự để xem liệu đàm phán có thể hạn chế chương trình hạt nhân của Iran và giảm căng thẳng khu vực hay không.
• Israel lại lo ngại việc dừng chiến dịch quân sự quá sớm, vì cho rằng Iran có thể lợi dụng thời gian đàm phán để duy trì hoặc củng cố năng lực hạt nhân và quân sự của mình.

Các nguồn tin Israel cho biết ông Netanyahu đã phản đối mạnh mẽ đề xuất trong cuộc điện đàm, khiến cuộc trao đổi trở nên “khó khăn”.

Vì sao Trump cân nhắc con đường ngoại giao

Lập trường của ông Trump dường như chịu ảnh hưởng bởi cả yếu tố chiến lược lẫn kinh tế.

Cuộc chiến đã kéo dài khoảng 10 tuần, trong khi tình hình bất ổn quanh eo biển Hormuz — tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của thế giới — đã làm gián đoạn vận tải dầu mỏ và đẩy giá dầu tăng.

Trong bối cảnh đó, ông Trump cho biết ông sẵn sàng xem xét một giải pháp đàm phán nếu đạt được các điều khoản phù hợp. Ông thậm chí tạm hoãn một cuộc tấn công quân sự dự kiến nhằm vào Iran để dành thêm thời gian cho nỗ lực ngoại giao.

Tuy vậy, lập trường của Mỹ vẫn chưa ổn định. Trước đó, ông Trump từng gọi phản hồi của Iran đối với một đề xuất hòa bình là “hoàn toàn không thể chấp nhận được.”

Những yêu cầu của Iran trong đàm phán

Theo các báo cáo, Tehran đã đưa ra một số điều kiện quan trọng để tham gia hoặc thúc đẩy tiến trình đàm phán với Washington.

Các yêu cầu được nhắc đến gồm:

• Chấm dứt phong tỏa hải quân của Mỹ và giảm áp lực quân sự.
• Giải phóng các tài sản tài chính của Iran đang bị đóng băng ở nước ngoài.
• Nới lỏng hoặc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế.
• Cam kết không tiến hành thêm các cuộc tấn công trong thời gian đàm phán.

Iran cũng liên kết tiến trình đàm phán với việc chấm dứt giao tranh trên nhiều mặt trận trong khu vực.

Vì sao eo biển Hormuz là điểm then chốt

Một trong những chủ đề trung tâm của bất kỳ thỏa thuận nào là eo biển Hormuz — tuyến hàng hải hẹp nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương.

Đây là nơi một phần lớn dầu mỏ xuất khẩu của thế giới đi qua, nên bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường năng lượng toàn cầu.

Các cuộc đàm phán có thể bao gồm:

• Khôi phục hoạt động vận tải thương mại qua eo biển
• Giảm căng thẳng quân sự tại vùng Vịnh
• Gắn vấn đề an ninh hàng hải với việc nới lỏng trừng phạt và các nhượng bộ khác

Bất đồng này nói gì về tương lai cuộc chiến

Cuộc điện đàm căng thẳng giữa ông Trump và ông Netanyahu phản ánh một câu hỏi chiến lược lớn: cuộc chiến với Iran nên kết thúc bằng áp lực quân sự hay bằng ngoại giao từng bước.

Israel dường như muốn duy trì hoặc tăng cường sức ép cho đến khi năng lực quân sự và hạt nhân của Iran bị hạn chế rõ rệt. Trong khi đó, Mỹ có vẻ sẵn sàng thử một lộ trình ngoại giao bắt đầu bằng giảm leo thang rồi mới xử lý các vấn đề khó nhất trong đàm phán.

Hiện tại, kế hoạch hòa bình mới chỉ ở giai đoạn ý tưởng và đang được thảo luận qua các kênh trung gian. Chưa có thỏa thuận cuối cùng nào được công bố, và vẫn chưa rõ liệu Iran, Mỹ hay Israel có chấp nhận khuôn khổ này hay không.

Điều chắc chắn là cuộc tranh luận giữa ngoại giao và áp lực quân sự đang định hình bước tiếp theo của cuộc xung đột.