Ceuta sau làn sóng vượt biên: Vì sao Juan Jesús Vivas nói thành phố như một “nồi áp suất”

Cuối tháng 7/2026, Ceuta — thành phố tự trị của Tây Ban Nha nằm ở Bắc Phi và giáp Morocco — hứng chịu một làn sóng vượt biên có quy mô đặc biệt lớn và gây chết người. Giới chức Tây Ban Nha sau đó ước tính khoảng 72.000 người đã vào Ceuta từ Morocco trong hai ngày 30 và 31/7; nhiều người bơi vòng qua hệ thống rào và công trình biên giới. Phần lớn quay lại Morocco trong vài giờ hoặc vài ngày, nhưng nhiều nghìn người vẫn ở Ceuta nhiều tuần sau đó. 1317

Số người thiệt mạng cũng là vấn đề gây tranh cãi khi thông tin dần được công bố. Ngày 31/7, nhà chức trách thông báo đã tìm thấy 57 thi thể ở phía Tây Ban Nha và cho biết có thể còn thương vong ở phía Morocco. Sau đó, Chủ tịch-Thị trưởng Ceuta Juan Jesús Vivas nói ít nhất 100 người đã chết. 31

Vì sao Vivas gọi Ceuta là một “nồi áp suất”?

Cụm từ này phản ánh tình trạng một thành phố nhỏ phải gánh khối lượng công việc vượt quá năng lực thông thường. Ceuta có khoảng 80.000 cư dân, tức số người được ước tính đã đến trong đợt vượt biên gần tương đương dân số của thành phố. Các cơ sở tiếp nhận bị quá tải; nhiều người, trong đó có trẻ em, phải ngủ ở bãi biển hoặc trên đường phố; trong khi căng thẳng về trật tự công cộng vẫn kéo dài sau đợt vượt biên đầu tiên. 11128

Tại Brussels, Vivas nói sự việc đã tạo ra một cuộc khủng hoảng nhân đạo, an ninh và kinh tế chưa từng có. Ông cảnh báo Ceuta là “một nồi áp suất có thể phát nổ bất cứ lúc nào”. 11 Lập luận trọng tâm của ông là một thành phố biên giới nhỏ không thể tự mình tiếp nhận, nhận diện, bố trí chỗ ở và xử lý hồ sơ cho hàng nghìn người nếu không có hỗ trợ bền vững từ chính quyền trung ương Tây Ban Nha và Liên minh châu Âu (EU).

Tây Ban Nha đã tăng cường lực lượng vũ trang tại Ceuta và Melilla; Ủy ban châu Âu khen ngợi phản ứng nhanh của Madrid và đề nghị hỗ trợ khẩn cấp cho quản lý biên giới cũng như xử lý khủng hoảng. 56 Nhưng khi dòng người ồ ạt đã dừng lại, áp lực vận hành không kết thúc: đến cuối tháng 8, nhà chức trách cho biết vẫn còn từ 5.000 đến 8.000 người ở Ceuta. 17

Cáo buộc nhắm vào Morocco — và điểm cần phân biệt

Vivas cho rằng một đợt vượt biên quy mô như vậy không thể xảy ra nếu Morocco không tổ chức, khuyến khích hoặc cho phép. Ông xem đây không chỉ là một tình trạng khẩn cấp về di cư thông thường, mà là việc di cư bị sử dụng để gây sức ép với Ceuta, thậm chí là một mối đe dọa “lai” đối với Tây Ban Nha và châu Âu. 3536

Cách nhìn này gắn với ký ức chính trị về sự kiện Ceuta năm 2021: khoảng 12.000 người đã vượt biên trong hai ngày, và tại Tây Ban Nha khi đó có quan điểm rộng rãi rằng sự hợp tác kiểm soát biên giới của Morocco bị dùng làm đòn bẩy chính trị. 50

Tuy nhiên, cáo buộc trên chưa được chính phủ Tây Ban Nha xác lập. Thủ tướng Pedro Sánchez nói Madrid không tìm thấy bằng chứng vững chắc cho thấy các cơ quan của Morocco đã lên kế hoạch hoặc thực hiện làn sóng vượt biên tháng 7/2026; phát biểu này bác lại các cáo buộc trong một báo cáo cảnh sát. Morocco cũng phủ nhận trách nhiệm. 18

Sự phân biệt này rất quan trọng: cáo buộc của Vivas là cơ sở cho lời kêu gọi EU cứng rắn hơn với Rabat, nhưng đó vẫn là một lập luận chính trị, không phải kết luận được chính phủ ở Madrid chấp nhận.

Vivas yêu cầu EU làm gì ngay lập tức?

Lời kêu gọi của Vivas không chỉ dừng ở ngân sách khẩn cấp. Ông đề nghị EU đảm nhiệm vai trò thường trực trong quản lý biên giới và di cư tại Ceuta, gồm:

• Hỗ trợ tài chính khẩn cấp cho nơi ở, dịch vụ công, an ninh và thiệt hại kinh tế của thành phố. Tây Ban Nha đã chính thức đề nghị EU cấp kinh phí khẩn cấp trong tháng 8. 1124
• Sự hiện diện hoạt động thường trực của Frontex và Cơ quan Tị nạn Liên minh châu Âu (EUAA), với nhân sự và nguồn lực cho công tác sàng lọc, nhận diện và xử lý hồ sơ. 4247
• Đẩy nhanh việc hồi hương những người không có quyền ở lại, dựa trên hợp tác với Morocco. Sau đó, Tây Ban Nha đã đề nghị Frontex hỗ trợ xử lý hồ sơ của những người còn ở lại Ceuta. 17
• Một phương án khả thi cho trẻ vị thành niên không có người đi kèm. Đây là điểm đặc biệt phức tạp vì việc đưa trẻ em trở về cần những thủ tục và biện pháp bảo vệ riêng. Tây Ban Nha cũng chuẩn bị chuyển khoảng 500 bé gái không có người đi kèm từ Ceuta tới phần lãnh thổ chính quốc. 523
• Củng cố hạ tầng biên giới và tăng hỗ trợ từ châu Âu, trong đó mở rộng vai trò của Frontex, Europol và EUAA. 16

Ủy ban châu Âu nêu ưu tiên là để chính quyền Tây Ban Nha và Morocco duy trì kiểm soát tình hình, đồng thời bảo đảm việc đưa trở lại những người còn ở Ceuta trong tình trạng không hợp lệ; EU cho biết có thể hỗ trợ điều phối hợp tác. 22

Đề xuất dài hạn: cơ chế riêng cho Ceuta và Melilla

Vivas cũng đưa ra yêu cầu mang tính thể chế: EU nên dành cho Ceuta và Melilla một cơ chế khác biệt, vì đây là hai biên giới trên bộ duy nhất của châu Âu tại châu Phi và có những giới hạn rất khác các khu vực biên giới ở lục địa châu Âu. 43

Theo đề xuất của ông, thay vì ứng phó chắp vá mỗi khi có dòng người tăng đột biến, EU cần một khuôn khổ thường trực về biên giới, tiếp nhận và năng lực chống chịu. Trên thực tế, điều này sẽ đòi hỏi điều chỉnh cách thực thi Hiệp ước Di cư và Tị nạn của EU cho các thành phố có diện tích nhỏ, năng lực tiếp nhận hạn chế, biên giới trên bộ với một nước ngoài EU và nguy cơ hứng chịu các đợt đến ồ ạt bất ngờ. 4342

Ông cũng cho rằng EU nên xem xét lại hợp tác với Morocco nếu biên giới châu Âu không được tôn trọng. Trái lại, các quan chức EU nhấn mạnh nhu cầu duy trì hợp tác lâu dài giữa Tây Ban Nha, Morocco và EU để quản lý biên giới, ngăn các tuyến vượt biên nguy hiểm và chống mạng lưới buôn người. 4439

Hệ quả chính trị tại Tây Ban Nha và châu Âu

Làn sóng vượt biên nhanh chóng trở thành phép thử lớn hơn đối với chính sách biên giới ngoài của EU. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen kêu gọi hành động thống nhất, cho rằng bảo vệ biên giới bên ngoài là trách nhiệm chung của châu Âu. 19 Các bộ trưởng nội vụ EU mô tả khủng hoảng này là một bài kiểm tra sức chống chịu của biên giới châu Âu và ủng hộ hỗ trợ khẩn cấp cho Tây Ban Nha. 6

Tại Ceuta, việc hàng nghìn người tiếp tục ở lại, chỗ ở không đủ và lo ngại về an ninh đã dẫn tới các cuộc biểu tình lặp lại. Người dân tuần hành vào đầu tháng 9; một số cuộc biểu tình leo thang thành đụng độ với cảnh sát, khiến chính phủ Tây Ban Nha phải kêu gọi kiềm chế. 2830

Từ đó nổi lên bốn câu hỏi chưa có lời giải dứt khoát:

1. Tây Ban Nha và EU nên xử lý và hồi hương nhanh đến đâu đối với những người không có quyền ở lại?
2. Những biện pháp bảo vệ và bố trí nơi ở nào cần áp dụng với trẻ vị thành niên không có người đi kèm?
3. Ceuta cần năng lực tiếp nhận và kiểm soát biên giới thường trực ở mức nào?
4. EU nên coi đây là thất bại trong quản lý di cư, một phép thử sức chống chịu của biên giới ngoài, hay — theo lập luận của Vivas — một dạng gây sức ép có chủ đích từ Morocco?

Điều rõ ràng nhất là mức độ áp lực tức thời lên Ceuta. Tranh cãi sâu hơn nằm ở trách nhiệm và mô hình mà châu Âu cần xây dựng để tránh một cuộc khủng hoảng tương tự: tăng răn đe và hồi hương, đầu tư lâu dài cho tiếp nhận cùng bảo vệ trẻ em, hoặc kết hợp cả hai với sự can dự thường trực của EU. 171843