Đài Loan đẩy lùi 4 tàu Trung Quốc giữa chiến dịch 'thắt chặt vòng vây' trên biển của Bắc Kinh

Đài Loan đã chỉ thị cho các văn phòng đại diện của mình tại Tokyo và Manila xác minh chi tiết và tìm kiếm sự đảm bảo rằng không có thỏa thuận nào trong tương lai ảnh hưởng đến các quyền và lợi ích của mình .

Cùng ngày, Nhật Bản đã bác bỏ yêu cầu này. Chánh Văn phòng Nội các Minoru Kihara nói với các phóng viên rằng bất kỳ thỏa thuận song phương nào cũng sẽ chỉ "quy định các quyền và nghĩa vụ của Nhật Bản và Philippines" và nhắc lại quan điểm lâu nay của Tokyo rằng Đài Loan không phải là một quốc gia có chủ quyền và do đó không phải là một bên pháp lý trong các cuộc đàm phán .

Phản ứng của Trung Quốc: Một 'chiến dịch thực thi pháp luật hàng hải đặc biệt'

Phản ứng của Trung Quốc diễn ra nhanh chóng và theo hai mũi nhọn.

Ngày 1 tháng 6, Cảnh sát biển Trung Quốc đã tiến hành cái mà họ gọi là cuộc tuần tra "thực thi pháp luật" ở vùng biển phía đông Đài Loan, mô tả đây là phản ứng trực tiếp đối với các cuộc đàm phán Nhật-Philippines. Đài Loan lên án cuộc tuần tra nhưng cho biết chỉ phát hiện hai tàu Trung Quốc ở phía đông nam đảo, và không tàu nào đi vào vùng biển hạn chế .

Sau đó, vào ngày 6 tháng 6, Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc đã tuyên bố một sự leo thang đáng kể: một "chiến dịch thực thi pháp luật hàng hải đặc biệt" ở phía đông Đài Loan, với sự tham gia của Cục An toàn Hàng hải Phúc Kiến và Quảng Đông, trung tâm hỗ trợ hàng hải Hoa Đông và Cục Cứu hộ Hoa Đông . Truyền thông nhà nước nói rằng chiến dịch được thiết kế để "thực thi đầy đủ quyền tài phán hành chính hàng hải của Trung Quốc," tăng cường năng lực tuần tra biển xa và quản lý giao thông, và bảo vệ các quyền quốc gia .

Tuyên bố của Bộ Giao thông Vận tải đã liên kết rõ ràng chiến dịch này với "thông báo đơn phương" của Nhật Bản và Philippines về các cuộc đàm phán ranh giới, mà họ cho rằng đã "xâm phạm nghiêm trọng chủ quyền lãnh thổ cũng như các quyền và lợi ích hàng hải của Trung Quốc" .

Ngày 7 tháng 6, Cục Tuần duyên Đài Loan đã lên án chiến dịch này, tuyên bố rằng Trung Quốc "không có bất kỳ quyền chủ quyền nào ở vùng biển phía đông Đài Loan" và các hành động của Bắc Kinh vi phạm luật pháp quốc tế .

Điểm nóng quần đảo Pratas

Chiến dịch phía đông Đài Loan không diễn ra đơn lẻ. Đồng thời, các tàu Trung Quốc đang leo thang gây sức ép tại quần đảo Pratas (đảo Đông Sa), một rạn san hô vòng do Đài Loan kiểm soát ở rìa phía bắc Biển Đông mà một số chuyên gia an ninh cho là dễ bị tổn thương trước một cuộc tấn công của Trung Quốc .

• Cuối tháng 5 năm 2026: Một tàu Cảnh sát biển Trung Quốc đã đi vào vùng biển hạn chế quanh quần đảo Pratas, buộc Cục Tuần duyên Đài Loan phải phản ứng. Các nhà phân tích vào thời điểm đó đã lưu ý rằng đây không phải là một sự cố đơn lẻ: bốn tàu cảnh sát biển Trung Quốc đã đi vào vùng biển hạn chế của Đông Sa sáu lần trong những tháng trước đó .
• Ngày 5 tháng 6 năm 2026: Một tàu cảnh sát biển Trung Quốc đã "buộc phải đi vào" vùng biển hạn chế gần quần đảo Pratas một lần nữa, gây ra một cuộc đối đầu khác. Đây là vụ xâm nhập thứ hai trong vòng hai tuần .
• Ngày 6 tháng 6 năm 2026: Đài Loan đã điều động tàu tuần tra CG-129 Kaohsiung và hai tàu tuần tra sau khi phát hiện một tàu khảo sát của Trung Quốc, Hai Si Lu No. 6, gần khu vực hạn chế quanh quần đảo Pratas. Cục Tuần duyên cho biết các tàu của họ đang trên đường đến khu vực để đánh giá tình hình và hỗ trợ các đơn vị đồn trú trên đảo .

Cuộc trục xuất bốn tàu Trung Quốc

Cuộc đối đầu trực tiếp nhất xảy ra vào ngày 7 tháng 6 năm 2026, khi bốn tàu chính phủ Trung Quốc—bao gồm ba tàu cảnh sát biển—đi vào vùng biển hạn chế của Đài Loan cách cực nam của đảo khoảng 30 hải lý về phía tây nam .

Đài Loan đã điều bảy tàu tuần duyên để đánh chặn. Hai bên đã trao đổi những cảnh báo vô tuyến căng thẳng, và đến chiều muộn Chủ nhật, Cục Tuần duyên Đài Loan tuyên bố họ đã "trục xuất" cả bốn tàu Trung Quốc khỏi khu vực . Vụ trục xuất này hoàn toàn riêng biệt về mặt địa lý so với chiến dịch phía đông Đài Loan và các vụ việc ở quần đảo Pratas, cho thấy một chiến lược gây sức ép đa mặt trận có chủ ý.

Truyền thông nhà nước Trung Quốc cũng đưa tin về vụ việc qua lăng kính của các yêu sách hành chính rộng lớn hơn của Bắc Kinh. Tờ China Daily đã đăng một bài xã luận vào ngày 7 tháng 6 với tựa đề "Tokyo-Manila collusion real threat to peace" (tạm dịch: Sự cấu kết Tokyo-Manila là mối đe dọa thực sự đối với hòa bình), định hình toàn bộ chuỗi sự kiện như một phản ứng chính đáng đối với sự can thiệp từ bên ngoài vào các vùng biển mà Trung Quốc tuyên bố chủ quyền .

Các hoạt động phối hợp: Một hình thái gây sức ép đa trục

Các nhà phân tích an ninh chỉ ra tính đồng thời của những hành động này là bằng chứng cho một cách tiếp cận có phối hợp :

• Các cuộc tuần tra mới của cảnh sát biển ở phía đông Đài Loan nhằm đáp trả trực tiếp các diễn biến ngoại giao
• Một "chiến dịch đặc biệt" của Bộ Giao thông Vận tải nhằm khẳng định quyền tài phán hành chính
• Những vụ xâm nhập lặp đi lặp lại vào vùng biển hạn chế quanh quần đảo Pratas
• Việc triển khai một tàu khảo sát gần một tiền đồn nhạy cảm
• Một vụ xâm nhập và trục xuất trực tiếp ngoài khơi bờ biển phía nam Đài Loan

Sức ép đa trục này phản ánh một hình thái mà Bắc Kinh đã từng áp dụng trên Biển Đông, nơi họ kết hợp các tuyên bố thực thi pháp luật, hoạt động của tàu khảo sát và các tuyên bố hành chính để dần dần thay đổi thực tế tại chỗ.

Nhật Bản đóng sập cánh cửa với yêu cầu của Đài Loan

Đến ngày 3 tháng 6, chiều kích ngoại giao đã rõ ràng. Sự bác bỏ dứt khoát của Nhật Bản đối với yêu cầu tham vấn của Đài Loan đã không cho Đài Bắc một con đường chính thức nào để tham gia vào các cuộc đàm phán Nhật-Philippines .

Bộ Ngoại giao Đài Loan đã tìm kiếm sự xác nhận rằng "tiến trình đàm phán và kết quả của các thỏa thuận liên quan trong tương lai giữa hai nước sẽ không ảnh hưởng đến các quyền chủ quyền mà Đài Loan được hưởng theo luật pháp quốc tế và luật biển" . Quan điểm của Nhật Bản—rằng các cuộc đàm phán hoàn toàn là song phương và về mặt pháp lý không thể ảnh hưởng đến các bên thứ ba—có nghĩa là các mối quan ngại của Đài Loan chính thức không được giải quyết.

Sự gạt ra ngoài lề ngoại giao này diễn ra cùng tuần với việc cuộc tập trận hải quân Vành đai Thái Bình Dương (RIMPAC) của Hoa Kỳ dự kiến bắt đầu vào ngày 24 tháng 6, một bối cảnh khác mà sự quyết đoán của Trung Quốc trong khu vực thường được điều chỉnh cho phù hợp .

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Chiến dịch hàng hải đặc biệt của Trung Quốc ở phía đông Đài Loan được trình bày như một đợt triển khai đang diễn ra, không phải là một sự kiện kéo dài một ngày. Bộ Giao thông Vận tải mô tả đây là một cuộc diễn tập nhằm "tăng cường năng lực tuần tra và thực thi pháp luật trên biển xa" và "tăng cường quản lý giao thông tại các vùng biển trọng điểm" .

Đối với Đài Loan, tuần lễ này đã chứng minh rằng sức ép hàng hải của Trung Quốc giờ đây có thể gia tăng đột biến trên nhiều mặt trận đồng thời: tại một tiền đồn đang tranh chấp trên Biển Đông, trong vùng biển ngay phía nam đảo chính, và tại một khu vực hành chính mới được khẳng định ở phía đông. Đối với Nhật Bản và Philippines, phản ứng của Bắc Kinh đã cho thấy rõ rằng họ coi bất kỳ cuộc đàm phán ranh giới song phương nào tại các vùng biển mà họ tuyên bố chủ quyền là một thách thức trực tiếp—và sẵn sàng sử dụng các tài sản của cảnh sát biển và bộ giao thông vận tải, chứ không chỉ lực lượng quân sự, để đáp trả.