Tòa Thánh cảnh báo “quan ngại nghiêm trọng” khi Tổng thống Lebanon tìm hỗ trợ từ Giáo hoàng Leo XIV

Tổng thống Lebanon Joseph Aoun đã tận dụng cuộc tiếp kiến Giáo hoàng Leo XIV tại Vatican ngày 20/8 để tìm kiếm thêm sự ủng hộ ngoại giao trong bối cảnh bạo lực ở biên giới phía nam tiếp diễn và thỏa thuận khung ba bên ký ngày 26/6 ngày càng khó triển khai.

Tòa Thánh cho biết hoan nghênh việc ký văn kiện, nhưng đồng thời bày tỏ “quan ngại nghiêm trọng” trước những khó khăn đang cản trở quá trình thực hiện và ủng hộ các nỗ lực đưa thỏa thuận vào thực tế.

Ông Aoun đề nghị Vatican ủng hộ điều gì?

Theo Phủ Tổng thống Lebanon, ông Aoun cảm ơn Giáo hoàng Leo XIV vì những nỗ lực hỗ trợ Lebanon và đề nghị ngài tiếp tục thúc đẩy các yêu cầu của Beirut tại các diễn đàn quốc tế. Những yêu cầu này gồm:

• lập tức chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào làng mạc, cơ sở hạ tầng và dân thường ở miền nam Lebanon;
• Israel rút khỏi các khu vực đang chiếm giữ trên lãnh thổ Lebanon;
• thực thi các điều khoản của khuôn khổ thỏa thuận ngày 26/6; và
• công nhận nhà nước Lebanon là cơ quan duy nhất có thẩm quyền quyết định các vấn đề chiến tranh và hòa bình.

Vì vậy, cuộc gặp không chỉ mang tính nghi lễ. Beirut đang tìm cách gia tăng sức ép quốc tế để các cam kết an ninh trong thỏa thuận được thực hiện theo hướng có đi có lại, đồng thời củng cố yêu cầu nhà nước Lebanon giữ độc quyền về quyền lực quân sự và các quyết định chiến tranh – hòa bình.

Thỏa thuận ngày 26/6 dự kiến vận hành ra sao?

Khuôn khổ ba bên giữa Lebanon, Israel và Mỹ được ký tại Washington ngày 26/6. Đây là một cơ chế an ninh theo trình tự, thay vì giải quyết ngay lập tức mọi tranh chấp giữa hai bên.

Các nội dung được đưa tin gồm việc Hezbollah từng bước giải giáp, quân đội Lebanon triển khai tại những khu vực phía nam và lực lượng Israel rút quân theo từng giai đoạn.

Việc thực thi cũng gắn với cơ chế kiểm chứng. Theo các thông tin trước đó, quân đội Lebanon sẽ tiếp quản an ninh tại những “khu vực thí điểm” đầu tiên. Lực lượng Israel được kỳ vọng tái bố trí sau khi các điều kiện an ninh liên quan được xác minh.

Chính trình tự này đang là tâm điểm bế tắc. Lãnh đạo Hezbollah Naim Qassem bác bỏ thỏa thuận do Mỹ làm trung gian và tuyên bố phong trào sẽ tiếp tục “kháng chiến” vũ trang. Trong khi đó, Israel vẫn duy trì lực lượng tại một vùng an ninh do nước này tuyên bố, thay vì hoàn tất việc rút quân.

Thông điệp của Vatican: ủng hộ ngoại giao, không can thiệp quân sự

Sau cuộc tiếp kiến với Giáo hoàng, ông Aoun gặp Hồng y Pietro Parolin, Quốc vụ khanh Tòa Thánh. Tổng giám mục Paul Richard Gallagher, người phụ trách quan hệ với các quốc gia và tổ chức quốc tế, cũng tham dự.

Theo Vatican, các cuộc thảo luận tập trung vào khuôn khổ thỏa thuận, việc ổn định biên giới phía nam Lebanon và mục tiêu đạt được một nền hòa bình công bằng, lâu dài.

Tuy nhiên, thông cáo chính thức của Tòa Thánh không công bố một cơ chế thực thi mới, việc triển khai lực lượng quân sự hay một thỏa thuận trung gian chính thức. Vai trò được thể hiện là ngoại giao: ủng hộ thực thi văn kiện, đồng thời công khai cảnh báo rằng quá trình này đang gặp “những khó khăn nghiêm trọng”.

Một số nguồn tin cũng đề cập việc ông Aoun trao cho Giáo hoàng các thánh tích của Chân phước Thượng phụ Elias Hoayek, như một cử chỉ nhấn mạnh di sản Kitô giáo của Lebanon. Tuy nhiên, chi tiết này không xuất hiện trong thông cáo chính thức của Tòa Thánh, nên chưa có sự xác nhận công khai tương đương từ Vatican.

Vì sao cuộc gặp diễn ra trong lúc cấp bách?

Lời kêu gọi ngoại giao của Beirut được đưa ra khi các báo cáo giám sát cho thấy hoạt động quân sự gia tăng mạnh. Lực lượng lâm thời Liên Hợp Quốc tại Lebanon (UNIFIL) cho biết đã ghi nhận trung bình 137 quả đạn được phóng mỗi ngày trong giai đoạn 5–16/8. Con số này lên tới 208 quả vào một ngày thứ Bảy và 185 quả vào Chủ nhật tiếp theo.

UNIFIL cũng ghi nhận hơn 1.700 vụ vi phạm không phận Lebanon trong thời gian từ 21/6 đến 11/8, cùng hơn 100 cuộc không kích và hơn 1.800 quả đạn do quân đội Israel phóng trong giai đoạn này.

Truyền thông nhà nước Lebanon đưa tin các cuộc không kích của Israel nhằm vào Ansar và Deir al-Zahrani khiến ít nhất 11 người thiệt mạng, trong đó có ba trẻ em và hai phụ nữ. Tổng thống Aoun cho rằng những cuộc tấn công này cho thấy rõ mức độ khó khăn của tiến trình đàm phán và nỗ lực thực thi khuôn khổ thỏa thuận.

Các số liệu trên phản ánh bối cảnh an ninh bao quanh hoạt động ngoại giao, chứ không chứng minh rằng Vatican có thể trực tiếp buộc các bên tuân thủ. Dù vậy, chúng lý giải vì sao Beirut tìm kiếm sự hậu thuẫn rộng hơn trong lúc trình tự an ninh mà thỏa thuận đề ra vẫn bị đình trệ.

Các cuộc gặp tiếp theo tại Rome sẽ tập trung vào đâu?

Chuyến thăm Rome của ông Aoun dự kiến còn bao gồm các cuộc gặp với Tổng thống Italy Sergio Mattarella và Thủ tướng Giorgia Meloni. Một chủ đề chính là tương lai của lực lượng quốc tế tại miền nam Lebanon, trong đó có sáng kiến Pháp–Italy về một lực lượng đa quốc gia có thể thay thế hoặc tiếp nối UNIFIL khi nhiệm kỳ của lực lượng này tiến tới thời điểm kết thúc.

Những cuộc thảo luận đó có thể tác động đến cách thiết kế một hệ thống giám sát và xác minh trong tương lai. Tuy nhiên, bài toán trước mắt vẫn không thay đổi: khuôn khổ thỏa thuận phụ thuộc vào những bước mà Israel, Lebanon và các lực lượng chính trị Lebanon chưa thống nhất, trong khi bạo lực tại miền nam vẫn tiếp diễn.