Kushner gặp Hamas tại Ai Cập: Lộ trình Gaza có thể được khơi thông?

Cuộc gặp hiếm hoi giữa Jared Kushner và lãnh đạo chính trị Hamas Khalil al-Hayya tại Ai Cập ngày 16/8 diễn ra trong nỗ lực khơi thông việc thực hiện khuôn khổ ngừng bắn ở Gaza. Trọng tâm không chỉ là một cam kết chính trị mới, mà là cách biến tuyên bố sẵn sàng từ bỏ vũ khí của Hamas thành các bước cụ thể, có thể giám sát và kiểm chứng. Phía Mỹ đồng thời phải thuyết phục Israel chấp nhận kế hoạch rút quân và cơ chế quản trị Gaza thời hậu chiến.

Ai tham dự cuộc đàm phán tại Ai Cập?

Cuộc gặp diễn ra ở El Alamein, thành phố nghỉ dưỡng ven Địa Trung Hải của Ai Cập. Phái đoàn Hamas do Khalil al-Hayya dẫn đầu. Các quan chức Ai Cập, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ cũng tham gia hoặc hỗ trợ tiến trình trung gian.

Thông tin về toàn bộ thành phần phía Mỹ và quốc tế chưa hoàn toàn thống nhất. Một nguồn cho biết Kushner tham gia nhóm ba đặc phái viên gặp al-Hayya; nguồn khác nêu tên Nickolay Mladenov và Tony Blair, những nhân vật thuộc Hội đồng Hòa bình, cùng dự cuộc gặp. Do các thông tin này đến từ quan chức và nhà ngoại giao giấu tên, hiện chưa có danh sách người tham dự hay biên bản chính thức được công khai.

Kushner cũng gặp Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah el-Sisi tại El Alamein. Phủ Tổng thống Ai Cập cho biết hai bên nhấn mạnh yêu cầu tất cả các bên thực hiện nghĩa vụ theo thỏa thuận ngừng bắn ở Dải Gaza.

Mỹ yêu cầu Hamas làm gì?

Nỗ lực của Washington tập trung vào việc giải giáp, chuyển giao quyền lực và thực thi thỏa thuận, thay vì chỉ tìm kiếm thêm một lời cam kết chung. Theo các bản tin, Kushner thúc giục Hamas:

• giải giáp tại Gaza bằng các “bước đi cụ thể, có thể kiểm chứng”;
• chấm dứt mọi vai trò tương lai của Hamas trong việc điều hành Gaza; và
• bắt đầu chuyển giao quyền quản lý cho một chính quyền mới.

Lộ trình do Mỹ hậu thuẫn gồm 15 điểm cũng dự kiến Israel rút quân khỏi Gaza, sau đó vùng lãnh thổ này được tái thiết dưới sự quản lý của một chính quyền dân sự Palestine mới.

Vấn đề khó nhất là định nghĩa và cơ chế thực hiện “giải giáp”. Các nguồn tin cho biết mục tiêu của cuộc gặp là chuyển những nghĩa vụ được nêu trên giấy thành các bước có thể theo dõi, xác minh, thay vì để chúng dừng ở một lời hứa chung chung.

Hamas phản hồi ra sao?

Hamas được cho là đã tái khẳng định cam kết với thỏa thuận trong cuộc gặp. Các bản tin trước đó cho biết nhóm này về nguyên tắc đồng ý bàn giao vũ khí cho một ủy ban quản lý mới theo kế hoạch.

Tuy nhiên, điều đó chưa có nghĩa Hamas đã chấp nhận mọi chi tiết thực hiện mà Kushner đưa ra. Những thông tin hiện có chưa cho biết đầy đủ các điều kiện của Hamas, trình tự giải giáp, cơ chế kiểm chứng hoặc thời hạn cụ thể.

Sau cuộc gặp, Hamas kêu gọi các nhà trung gian và Hội đồng Hòa bình gây sức ép để Israel thực hiện kế hoạch, theo một bản tin. Diễn biến này cho thấy thế bế tắc có tính hai chiều: Washington yêu cầu Hamas đưa ra hành động có thể đo lường, còn Hamas muốn Israel cũng thực hiện những phần tương ứng của thỏa thuận.

Vì sao cuộc gặp với Netanyahu là phép thử then chốt?

Kushner dự kiến tới Israel để gặp Thủ tướng Benjamin Netanyahu vào ngày 17/8. Cuộc gặp diễn ra sau khi Netanyahu công khai bác bỏ lộ trình 15 điểm. Kế hoạch này được cho là bao gồm việc Hamas giải giáp, quân đội Israel rút khỏi Gaza và một chính quyền dân sự mới tiếp quản vùng lãnh thổ này.

Sự phản đối của Israel là trở ngại ngoại giao trước mắt. Các tài liệu được cung cấp không nêu đầy đủ từng điều khoản Netanyahu phản đối, nhưng xác nhận ông bác bỏ kế hoạch hoặc những phần quan trọng của kế hoạch, đặc biệt liên quan đến rút quân của Israel và điều kiện để Hamas giải giáp.

Trình tự ngoại giao của Kushner vì thế khá rõ: trước tiên tìm kiếm một cam kết cụ thể từ Hamas, sau đó thúc đẩy Netanyahu thực hiện các bước tương ứng. Dù vậy, chưa có dấu hiệu chắc chắn rằng cách tiếp cận này sẽ tháo gỡ được phản đối của Israel.

Các nước khu vực lên án lập trường của Israel

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cùng bảy quốc gia Arab và Hồi giáo khác đã ra tuyên bố chung lên án việc Israel bác bỏ những nỗ lực mới nhằm thực hiện kế hoạch Gaza của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Tám nước được nêu tên gồm UAE, Qatar, Jordan, Indonesia, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia và Ai Cập.

Tuyên bố cũng lên án việc Israel bác bỏ nhà nước Palestine, theo bản tin. Ý nghĩa chính của tuyên bố nằm ở mặt chính trị: các chính phủ khu vực công khai quy trách nhiệm cho Israel về tình trạng đình trệ của nỗ lực hòa bình, trong lúc Kushner tìm cách đưa lộ trình trở lại bàn đàm phán thông qua các cuộc tiếp xúc trực tiếp và trung gian.

Các cuộc không kích ở Gaza tiếp diễn thế nào?

Nỗ lực ngoại giao diễn ra song song với các bản tin về những cuộc không kích tiếp diễn của Israel tại Gaza. CNBC đưa tin các đặc phái viên Mỹ gặp các nhà trung gian Ai Cập, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ trong khi Israel vẫn tiến hành không kích tại vùng đất này. Một bản tin khác cho biết lệnh ngừng bắn đã làm giảm các cuộc tấn công, nhưng chưa chấm dứt hoàn toàn các đợt tấn công của Israel.

Các thông tin được cung cấp không đủ để xác định đáng tin cậy số lượng cuộc không kích, mục tiêu, thương vong hoặc việc từng vụ việc có vi phạm điều khoản cụ thể nào của lệnh ngừng bắn hay không. Vì vậy, không nên suy luận các chi tiết đó chỉ từ những bản tin ngoại giao.

Kết luận

Cuộc gặp tại Ai Cập cho thấy ngoại giao đang được nối lại, nhưng chưa tạo ra một thỏa thuận hoàn tất. Kushner đã tìm cách củng cố cam kết của Hamas với khuôn khổ gồm giải giáp và chuyển giao quyền quản lý; song các câu hỏi khó nhất vẫn bỏ ngỏ: giải giáp sẽ được kiểm chứng ra sao, Hamas đặt những điều kiện gì và Israel có chấp nhận rút quân hay không.

Cuộc gặp dự kiến giữa Kushner và Netanyahu là phép thử tiếp theo. Khi cả hai phía chưa đồng ý với những bước đi mang tính đối ứng và có thể kiểm chứng, lộ trình 15 điểm vẫn khó thoát khỏi tình trạng đình trệ, dù một vòng đàm phán mới đã bắt đầu.