Ghana yêu cầu Nga chấm dứt tuyển công dân tham chiến ở Ukraine, 62 người đã thiệt mạng

Ghana báo cáo 62 người chết, 15 người mất tích

Tại cuộc họp báo sau cuộc gặp, ông Ablakwa nói 62 người Ghana đã thiệt mạng trong cuộc chiến và 15 người khác đang mất tích. Nhiều bản tin về cuộc gặp, trong đó có các nguồn dẫn lại phát biểu chung của hai ngoại trưởng, đều nêu những con số này.

Các tài liệu hiện có chưa cho biết tổng số công dân Ghana đã được tuyển kể từ năm 2022. Cũng chưa có một bảng thống kê độc lập, đáng tin cậy về số người còn sống, số người đang phục vụ theo hợp đồng hay số người có thể đã bị lừa để gia nhập lực lượng Nga.

Moscow giải thích ra sao?

Ông Lavrov xác nhận công dân Ghana đã ký hợp đồng với Bộ Quốc phòng Nga. Theo cách giải thích của ông, những người này tham gia vì sự đoàn kết với Nga và vì các động cơ vật chất, tài chính.

Lập luận này khác với mô tả của Ghana về hoạt động tuyển mộ bất hợp pháp, cũng như các phóng sự cho rằng người châu Phi được tiếp cận thông qua bên trung gian với lời mời làm những công việc dân sự có mức lương hấp dẫn.

Vì vậy, các nguồn hiện có đưa ra những cách giải thích trái ngược về việc các công dân Ghana gia nhập lực lượng Nga. Những thông tin này chưa đủ để xác định độc lập mức độ lừa dối hoặc cưỡng ép trong từng trường hợp.

Một tranh cãi rộng hơn tại châu Phi

Khi được hỏi về vấn đề này, ông Lavrov cho biết Nga cũng đã nhận được những đề nghị tương tự từ Nam Phi, Kenya và Botswana.

Các bản tin trước đó mô tả những nỗ lực tuyển mộ sử dụng bên trung gian và quảng cáo việc làm dân sự, làm dấy lên quan ngại tại Kenya, Ghana và Nam Phi. Cơ quan tình báo Kenya được cho là đã xác định hơn 1.000 công dân nước này được tuyển, dù giới chức Kenya nói họ chưa thể đưa ra con số chính xác cho toàn bộ số người liên quan.

Bộ Ngoại giao Ukraine cho biết trong tháng 8 rằng ít nhất 2.982 người từ 37 quốc gia châu Phi đã được tuyển vào các lực lượng vũ trang Nga, trong đó 486 người được biết đã thiệt mạng. Đây là số liệu do Ukraine công bố, nên cần được xem là một cáo buộc hoặc ước tính dựa trên thông tin tình báo, chưa phải tổng số được các bên cùng xác minh.

Các bản tin Ukraine hồi đầu năm từng đưa ra con số thấp hơn, hơn 1.700 người châu Phi đang chiến đấu cho Nga. Sự chênh lệch cho thấy tổng số có thể thay đổi tùy thời điểm, cách định nghĩa “được tuyển” và nguồn thống kê.

Những thủ đoạn tuyển mộ bị cáo buộc

Các thông tin liên quan đến cuộc gặp ở Moscow mô tả một mô hình trong đó người có nhu cầu tìm việc được tiếp cận thông qua bên thứ ba và mời làm công việc dân sự, đôi khi kèm lời hứa về thu nhập cao.

Những cuộc điều tra khác và các nguồn từ Ukraine cáo buộc mạng lưới này sử dụng nhiều cách thức hơn, gồm đánh lừa, gây sức ép, hứa hẹn việc làm hoặc cơ hội học tập, cùng các lợi ích như nhập quốc tịch Nga hay chế độ đãi ngộ khác.

Tuy nhiên, các cáo buộc về một hệ thống tuyển mộ rộng hơn không đồng nghĩa mọi công dân Ghana đều bị cưỡng ép hoặc lừa dối. Bằng chứng được cung cấp chưa xác minh từng trường hợp cá nhân, danh tính người tuyển mộ hay toàn bộ các kênh tiếp cận.

Các thỏa thuận khác được ký tại Moscow

Cuộc hội đàm không chỉ xoay quanh tranh cãi tuyển mộ. Nga và Ghana cũng ký thỏa thuận miễn thị thực cho người mang hộ chiếu ngoại giao và hộ chiếu công vụ, theo thông tin được dẫn từ Bộ Ngoại giao Ghana. Thỏa thuận này áp dụng cho các chuyến đi chính thức của những người thuộc diện đủ điều kiện, không phải miễn thị thực chung cho mọi công dân hai nước.

Ông Lavrov cho biết hai nước đang chuẩn bị tổ chức tại Moscow cuộc họp của Ủy ban liên chính phủ về hợp tác thương mại, kinh tế, khoa học và kỹ thuật trước cuối năm 2026. Điều đó cho thấy tranh cãi tuyển mộ được đặt song song với chương trình tăng cường hợp tác song phương, thay vì thay thế toàn bộ nội dung nghị sự ngoại giao.

Những điểm vẫn chưa được xác nhận

Các nguồn hiện có chưa xác minh được:

• tổng số công dân Ghana đã được tuyển kể từ năm 2022;
• một cơ quan rà soát cụ thể của Nga ngoài các cơ quan có thẩm quyền và Bộ Quốc phòng;
• con số chính xác về số người châu Phi thiệt mạng trong toàn bộ các giai đoạn thống kê;
• những cáo buộc liên quan đến Panama;
• mức độ cưỡng ép trong từng trường hợp của công dân Ghana; và
• các kết luận địa chính trị rộng hơn về khu vực Sahel được nêu trong câu hỏi ban đầu.

Ukraine cũng cho biết Nga dự kiến tuyển ít nhất 18.500 công dân nước ngoài vào lực lượng vũ trang trong năm 2026. Đây là ước tính do tình báo Ukraine đưa ra, không phải con số được Nga xác nhận.

Kết luận rõ nhất từ cuộc gặp ngày 17/8 vẫn khá giới hạn: Ghana đã đưa vấn đề tuyển mộ công dân của mình ra trực tiếp với Moscow, công bố 62 người chết và 15 người mất tích, đồng thời nhận được cam kết từ phía Nga rằng đề nghị này sẽ được xem xét. Việc cam kết đó có dẫn đến hành động cụ thể và có thể kiểm chứng hay không vẫn còn bỏ ngỏ.