Vì sao cuộc họp ngoại trưởng BRICS tại New Delhi bộc lộ chia rẽ sâu sắc về chiến tranh Iran

Đối với Iran, lời kêu gọi này có nhiều mục tiêu chiến lược:

• Chứng minh BRICS có thể bảo vệ các thành viên khi họ đối mặt với sức ép quân sự hoặc trừng phạt từ phương Tây.
• Củng cố hình ảnh BRICS như tiếng nói của “Global South” – các nước đang phát triển – và một đối trọng với các thể chế do phương Tây dẫn dắt.
• Tìm kiếm hậu thuẫn ngoại giao trong lúc chiến tranh gây áp lực lên kinh tế và vị thế khu vực của Iran.

Tehran cũng nhấn mạnh rằng eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới – vẫn mở cho tàu thương mại, với điều kiện phối hợp với hải quân Iran. Thông điệp này cho thấy xung đột có liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng toàn cầu.

Thế khó của Ấn Độ khi làm chủ nhà

Là nước chủ trì và cũng là chủ tịch BRICS năm 2026, Ấn Độ phải cân bằng nhiều lợi ích khác nhau.

Ngoại trưởng Subrahmanyam Jaishankar nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo “dòng chảy hàng hải an toàn và không bị cản trở” qua các tuyến đường quốc tế như eo biển Hormuz và Biển Đỏ. Điều này cho thấy ưu tiên của New Delhi là bảo vệ thương mại và chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu hơn là tham gia vào đối đầu chính trị.

Thực tế, Ấn Độ có quan hệ chiến lược với nhiều bên cùng lúc:

• Quan hệ ngày càng chặt chẽ với Mỹ và các nền kinh tế phương Tây
• Quan hệ lịch sử và hợp tác năng lượng với Iran
• Hợp tác với Israel và các quốc gia vùng Vịnh

Nếu BRICS ra tuyên bố quá mạnh chống Mỹ hoặc Israel, điều đó có thể làm phức tạp nhiều mối quan hệ quan trọng của Ấn Độ. Vì vậy, New Delhi có xu hướng chọn cách tiếp cận thận trọng.

Những khác biệt trong nội bộ BRICS

Việc khó đạt được tuyên bố chung phản ánh sự khác biệt lớn giữa các thành viên.

Trung Quốc và Nga

Hai nước này thường sẵn sàng chỉ trích các hành động của Mỹ trong các diễn đàn quốc tế. Sự cạnh tranh chiến lược với Washington khiến họ dễ ủng hộ ngôn ngữ mạnh hơn chống lại sự can thiệp của phương Tây.

Ấn Độ

Ấn Độ theo đuổi chính sách “tự chủ chiến lược”, thường tránh đứng hẳn về một phía trong những xung đột mà họ có quan hệ với cả hai bên.

Các nước vùng Vịnh

Sự tham gia của các nước Trung Đông khiến bài toán càng phức tạp. UAE – một thành viên BRICS – vừa là láng giềng của Iran vừa có quan hệ an ninh chặt chẽ với phương Tây. Các quan chức Iran cho biết một nước BRICS láng giềng đang thúc đẩy ngôn ngữ chỉ trích Tehran trong tuyên bố chung, cho thấy căng thẳng ngay trong nội bộ khối.

Trong khi đó, vai trò của Saudi Arabia trong BRICS vẫn được nhắc đến với mức độ khác nhau trong các báo cáo gần đây. Quan hệ an ninh và kinh tế chặt chẽ của Riyadh với Mỹ khiến nước này thận trọng trước bất kỳ tuyên bố nào bị xem là quá nghiêng về phía Iran.

Lợi ích kinh tế: dầu mỏ, vận tải và trừng phạt

Không chỉ chính trị, các yếu tố kinh tế cũng định hình cuộc thảo luận tại New Delhi.

• Thị trường năng lượng: Chiến sự đã đẩy giá dầu tăng và làm dấy lên lo ngại về nguồn cung từ khu vực Vịnh.
• Tuyến vận tải: Eo biển Hormuz vận chuyển một phần lớn dầu mỏ toàn cầu, nên bất kỳ rủi ro nào đối với tuyến đường này đều ảnh hưởng tới kinh tế thế giới.
• Lệnh trừng phạt: Nga và Iran đang chịu nhiều trừng phạt quốc tế, trong khi Ấn Độ và UAE có quan hệ tài chính sâu rộng với phương Tây, khiến họ không muốn đối đầu trực tiếp với Washington.

Những lợi ích khác nhau này khiến việc xây dựng một lập trường thống nhất trở nên đặc biệt khó khăn.

BRICS mở rộng: sức mạnh lớn hơn nhưng khó đồng thuận hơn

Cuộc họp ở New Delhi cũng cho thấy thách thức cấu trúc của BRICS sau khi mở rộng. Khối hiện đại diện cho tỷ lệ lớn hơn của dân số và nền kinh tế toàn cầu, nhưng các thành viên mới mang theo những liên minh chiến lược và cạnh tranh khu vực rất khác nhau.

Sự đa dạng đó có thể giúp BRICS tăng ảnh hưởng quốc tế, nhưng đồng thời làm cho việc đạt đồng thuận về các cuộc khủng hoảng quân sự trở nên phức tạp hơn nhiều.

Kịch bản thực tế nhất: ngoại giao thận trọng

Với những chia rẽ hiện tại, kết quả khả dĩ nhất của cuộc họp là một tuyên bố được viết rất thận trọng — nhấn mạnh kiềm chế, tôn trọng luật pháp quốc tế và bảo vệ an ninh hàng hải — hoặc thậm chí khó đạt được tuyên bố mạnh mẽ chung.

Cách tiếp cận này cho phép BRICS tập trung vào ổn định kinh tế và thương mại toàn cầu mà không buộc các thành viên phải chọn phe trong một trong những cuộc khủng hoảng địa chính trị căng thẳng nhất hiện nay.

Theo nhiều nhà quan sát, chính cuộc họp tại New Delhi đã cho thấy cả tiềm năng lẫn giới hạn của BRICS mở rộng: một liên minh ngày càng có trọng lượng, nhưng vẫn đang tìm kiếm tiếng nói chung trong các khủng hoảng quốc tế lớn.