Nỗ lực tham dự WHA của Đài Loan снова bị bác bỏ tại kỳ họp thứ 79

Tuy nhiên, Ủy ban Tổng hợp của WHA và phiên họp toàn thể đã quyết định không đưa đề xuất này vào chương trình nghị sự, đồng nghĩa với việc không có cuộc thảo luận chính thức nào về việc mời Đài Loan tham dự.

Do bị bác bỏ ngay từ bước thủ tục, Đài Loan không nhận được thư mời tham dự kỳ họp. Điều này tiếp tục xu hướng đã diễn ra từ năm 2016 – lần cuối cùng Đài Loan tham dự WHA với tư cách quan sát viên.

Lập luận của Trung Quốc: nguyên tắc “một Trung Quốc”

Trung Quốc phản đối đề xuất và khẳng định Đài Loan không thể tham gia độc lập vào các tổ chức quốc tế có liên hệ với hệ thống Liên Hợp Quốc.

Các lập luận chính của Bắc Kinh gồm:

• Đài Loan được coi là một phần của Trung Quốc, vì vậy mọi hình thức tham gia các tổ chức quốc tế phải do chính phủ trung ương tại Bắc Kinh sắp xếp.
• Việc tham gia phải phù hợp với nguyên tắc “một Trung Quốc”, theo đó chỉ có một nước Trung Quốc và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa là chính phủ hợp pháp duy nhất đại diện cho Trung Quốc.
• Trung Quốc cũng viện dẫn Nghị quyết 2758 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc năm 1971, văn kiện công nhận Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa là đại diện hợp pháp duy nhất của Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc.
• Theo lập luận của Bắc Kinh, Nghị quyết WHA 25.1 và các quy định liên quan của WHO phù hợp với quyết định của Liên Hợp Quốc và đã giải quyết vấn đề đại diện của Trung Quốc trong hệ thống WHO.

Các quan chức Trung Quốc và truyền thông nhà nước cho rằng kết quả này cho thấy nguyên tắc “một Trung Quốc” vẫn là quan điểm chiếm ưu thế trong cộng đồng quốc tế.

Lập luận của các nước ủng hộ Đài Loan

Những quốc gia ủng hộ Đài Loan tập trung vào khía cạnh hợp tác y tế công cộng, thay vì tranh luận về chủ quyền.

Một số đối tác ngoại giao của Đài Loan đã cùng đứng tên trong đề xuất và phát biểu tại Geneva để nhấn mạnh vai trò của Đài Loan trong hợp tác y tế quốc tế.

Các lập luận chính gồm:

• Loại trừ Đài Loan tạo ra khoảng trống trong hệ thống y tế toàn cầu, đặc biệt trong việc chia sẻ dữ liệu và phối hợp khi xảy ra khủng hoảng y tế.
• Đài Loan có năng lực y tế và y tế công cộng mạnh, có thể đóng góp cho công tác phòng chống dịch bệnh toàn cầu.
• Việc cho Đài Loan tham dự với tư cách quan sát viên, thay vì thành viên chính thức, được xem là cách để tham gia kỹ thuật mà không cần giải quyết ngay tranh chấp chính trị về địa vị quốc tế.

Dù không tham dự chính thức, các quan chức và tổ chức xã hội dân sự từ Đài Loan vẫn tổ chức nhiều sự kiện bên lề tại Geneva để giới thiệu thành tựu y tế và thúc đẩy hợp tác với các quốc gia khác.

Quyết định này có ý nghĩa gì với Đài Loan

Kết quả trực tiếp là Đài Loan tiếp tục đứng ngoài WHA, kéo dài tình trạng đã tồn tại từ sau năm 2016.

Trước đó, từ 2009 đến 2016, Đài Loan từng tham dự WHA với tư cách quan sát viên dưới tên gọi “Chinese Taipei”. Tuy nhiên, lời mời đã dừng lại sau khi quan hệ chính trị giữa hai bờ eo biển Đài Loan trở nên căng thẳng hơn và Bắc Kinh phản đối cơ chế này.

Kể từ đó, các đồng minh của Đài Loan hầu như năm nào cũng tìm cách đưa vấn đề vào chương trình nghị sự của WHA, nhưng đều không thành công — bao gồm cả tại kỳ họp lần thứ 79.

Trong bối cảnh này, Đài Loan vẫn tiếp tục tìm cách tham gia các sáng kiến y tế quốc tế thông qua hợp tác không chính thức, hoạt động vận động chính sách và quan hệ với các quốc gia đối tác, dù vẫn chưa có chỗ đứng trong diễn đàn ra quyết định chính của WHO.