Bong Bóng Robot Humanoid Trung Quốc: 'Tốc Độ' Và 'Bong Bóng' – Lằn Ranh Mong Manh

Đến năm 2025, hơn 140 công ty Trung Quốc đã tung ra hơn 330 mẫu humanoid riêng biệt . Khối lượng sản xuất đã kể câu chuyện về quy mô đó: từ 13.000 đến 18.000 robot humanoid đã được xuất xưởng trên toàn cầu vào năm 2025, với phần lớn đến từ Trung Quốc . Morgan Stanley dự báo doanh số nội địa sẽ tăng gấp đôi lên khoảng 28.000 đơn vị vào năm 2026 . Dẫn đầu là AgiBot, chiếm khoảng 38% thị phần toàn cầu, theo sát là Unitree .

Sản lượng này được củng cố bởi một lợi thế khốc liệt về giá thành. Robot humanoid Trung Quốc sản xuất có giá rẻ hơn ít nhất 20% so với các đối thủ nước ngoài, với các phiên bản cơ bản khởi điểm khoảng 180.000 NDT (25.000 USD). Robot có đầy đủ tính năng rẻ nhất, mẫu G1 của Unitree, hiện được bán với giá chỉ 16.000 USD . Bản thân Unitree là biểu tượng của cú hích này: giá bán trung bình của hãng đã giảm mạnh từ 593.000 NDT (85.000 USD) vào năm 2023 xuống còn 167.600 NDT (25.000 USD) vào năm 2025, ngay cả khi biên lợi nhuận gộp tăng lên trên 60% nhờ tự phát triển các linh kiện cốt lõi .

Năm 2025, Unitree đạt doanh thu 1,71 tỷ NDT, tăng 335% so với cùng kỳ, và lợi nhuận ròng điều chỉnh đạt 600 triệu NDT — một ngoại lệ trong lĩnh vực mà hầu hết các đối thủ như UBTECH vẫn đang đốt hàng triệu đô la dòng tiền hoạt động . Tuy nhiên, ngay cả hào quang của Unitree cũng đang mờ dần: trong quý đầu tiên của năm 2026, khi đang thúc đẩy một thương vụ IPO lớn tại Thượng Hải, lợi nhuận ròng điều chỉnh của hãng đã lao dốc 52% so với cùng kỳ năm ngoái, do bị siết chặt bởi chi tiêu R&D và mở rộng công suất tăng vọt .

Ảo Ảnh Về Nhu Cầu Và Những Hồi Chuông Cảnh Báo Bong Bóng

Những con số sản xuất là có thật, nhưng người mua thì không. Một đánh giá rõ ràng từ thực tế đã nắm bắt được sự mất kết nối này: "Không có nhu cầu và không có quy mô thị trường đó, các công ty này không thể thực sự đi vào sản xuất hàng loạt," một chuyên gia nhận định . Hầu hết robot được xuất xưởng không phải đến các nhà máy hay hộ gia đình, mà là đến các công ty robot khác để thu thập dữ liệu, các phòng thí nghiệm nghiên cứu để thử nghiệm, hoặc lên sân khấu cho các chiêu trò quảng cáo .

Những rào cản thực tế là vô cùng lớn. Ngay cả robot humanoid có đầy đủ tính năng rẻ nhất cũng có giá 16.000 USD, trong khi các mẫu cấp doanh nghiệp từ Boston Dynamics và Agility Robotics có giá lên tới 150.000–250.000 USD hoặc hơn . Điều này khiến cho lợi tức đầu tư gần như không thể biện minh cho hầu hết các tác vụ trong thế giới thực. Nghiêm trọng hơn, bản thân robot chưa sẵn sàng: "Hầu hết robot humanoid vẫn mang tính trình diễn hơn là chức năng thực dụng, không đủ sức hoạt động trong những môi trường lộn xộn, khó dự đoán" . "Bộ não" AI tích hợp (Embodied AI) vẫn là một nút thắt cổ chai, với dữ liệu huấn luyện cho các nhiệm vụ thao tác tinh vi còn khan hiếm . Các đợt triển khai hiện tại phần lớn chỉ giới hạn ở các thử nghiệm trong nhà máy và quản lý giao thông – những phân khúc hẹp không thể hấp thụ hàng triệu đơn vị đang được dự báo .

Tuy nhiên, lời cảnh báo bất thường nhất lại đến từ chính Bắc Kinh. Vào cuối tháng 11 năm 2025, ông Lý Siêu, người phát ngôn của Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia (NDRC) – cơ quan hoạch định kinh tế hàng đầu Trung Quốc – đã làm một điều gần như không thể tưởng tượng nổi: ông công khai tuyên bố ngành này đang hình thành bong bóng. Ông chỉ ra hơn 150 công ty, hầu hết là startup, đang sản xuất ồ ạt các sản phẩm "có tính tương đồng cao" và nhấn mạnh rằng "các kịch bản thương mại quy mô lớn, đã được kiểm chứng vẫn còn cực kỳ hạn chế" . Lời kêu gọi của ông về việc ngăn chặn "mở rộng mù quáng" và định hướng ngành theo hướng hợp nhất thay vì chỉ tăng trưởng sản lượng đã nhấn mạnh mức độ lo ngại sâu sắc của nhà nước . Phản ứng tức thời của thị trường thật tàn khốc: chỉ số chứng khoán robot humanoid của Trung Quốc đã giảm khoảng 20% .

Cảnh báo của Bắc Kinh không phải xuất hiện trong chân không. Trước đó, Goldman Sachs cũng đã cảnh báo về tình trạng dư thừa công suất khi sản lượng tăng nhanh mà không có đơn hàng thực tế . Ở bên kia bán cầu, nhà chế tạo robot nổi tiếng Rodney Brooks đồng thời cũng gióng lên hồi chuông cảnh báo về bong bóng đầu tư humanoid, lưu ý rằng hàng tỷ đô la đầu tư mạo hiểm đang được đổ vào các công ty với các giải pháp thao tác thực tế còn hạn chế .

Sự Giằng Co Giữa Lời Hứa Ngày Mai Và Tình Trạng Dư Thừa Hôm Nay

Sự mâu thuẫn trong nhận thức ở thời điểm này là cực kỳ lớn. IDC dự báo lô hàng humanoid toàn cầu sẽ vượt 510.000 đơn vị vào năm 2030, và Morgan Stanley đã đưa ra ý tưởng về một thị trường tương lai trị giá 5 nghìn tỷ USD . Chính Goldman Sachs cũng đã nâng dự báo thị trường của mình lên gấp sáu lần trong khoảng thời gian từ 2022 đến 2024 . Những tầm nhìn dài hạn này được xây dựng trên các xu hướng nhân khẩu học và tự động hóa thực tế, khi tình trạng thiếu hụt lao động ngày càng gia tăng ở các nền kinh tế sản xuất .

Nhưng con đường dẫn đến tương lai đó không phải là một đường thẳng. Nó chạy xuyên qua một hiện tại được định hình bởi quy luật của chu kỳ thổi phồng (hype-cycle): hơn 140 nhà sản xuất gần như giống hệt nhau tranh giành một nhóm nhỏ người mua thực sự, với năng lực sản xuất đã vượt xa nhu cầu đích thực một khoảng cách lớn. Sự can thiệp của Bắc Kinh là một sự thừa nhận rằng một cuộc thanh lọc đau đớn rất có thể sẽ xảy ra, nơi chỉ có một vài công ty tích hợp theo chiều dọc và có đổi mới thực chất mới có thể sống sót. Robot rồi sẽ tìm thấy vị trí của chúng, nhưng hiện tại, ngành công nghiệp này đã xây xong nhà máy trước khi biết thế giới thực sự muốn mua gì từ nó.