Khủng hoảng trong nước Iran: khi hạn hán, mất điện và internet bị siết cùng lúc

Vì vậy, rủi ro trước mắt không chỉ là bất tiện trong sinh hoạt. Điều đáng lo hơn là sự tê liệt kinh tế lan rộng và tâm lý bất bình, đặc biệt tại những tỉnh đã ghi nhận cắt nước, đóng cửa cơ sở công cộng, mất điện hoặc hoạt động phản đối .

Hạn hán đã trở thành vấn đề kinh tế

Nhiều báo cáo mô tả khủng hoảng nước của Iran là vấn đề cơ cấu kéo dài, nay va vào nắng nóng mùa hè. Năm 2025, các báo cáo ghi nhận sông ngòi cạn kiệt, mất nước lặp lại và biểu tình tại các tỉnh miền bắc, đông bắc và miền trung; ngày 28/7, giới chức được cho là đã đóng cửa cơ quan chính phủ, trường học và ngân hàng ở 11 tỉnh, với lý do thiếu điện, nắng nóng cực đoan và khan hiếm nước . Một báo cáo khác cho biết Iran đang trải qua năm hạn hán thứ năm liên tiếp, đồng thời chịu nắng nóng kỷ lục và thiếu hụt năng lượng kéo dài .

Áp lực này cũng có thể đo được. Hội đồng Quốc gia người Mỹ gốc Iran, tức NIAC, mô tả đợt hạn hiện nay là một trong những đợt nghiêm trọng nhất trong hơn nửa thế kỷ, với lượng mưa thấp hơn 40% so với mức trung bình 57 năm và thấp hơn 43% so với năm trước . Khi nước không còn ổn định, thiệt hại không dừng ở vòi nước trong nhà: nông nghiệp, dịch vụ đô thị và an ninh lương thực đều bị kéo vào vòng xoáy .

Mất điện làm mọi thứ khó hơn

Khủng hoảng điện biến sức ép môi trường thành vấn đề sinh tồn hằng ngày. Iran International đưa tin tình trạng mất điện kéo dài tại nhiều thành phố, trong đó có Tehran, Pardis, Gorgan, Shiraz và Ahvaz; người dân mô tả cảnh cắt điện, cắt nước và thiệt hại kinh tế . Cùng báo cáo này nêu mức thiếu hụt điện gần 20.000 megawatt; công suất phát điện danh nghĩa của Iran khoảng 94.000 MW, nhưng chỉ khoảng 62.000 MW thực sự vận hành .

Với hộ gia đình, mất điện đồng nghĩa điều hòa, quạt và bơm nước không đáng tin cậy giữa các đợt nóng. Với doanh nghiệp, đó là sản xuất bị gián đoạn, doanh thu mất đi và chi phí vận hành tăng. NIAC mô tả tình trạng thiếu nước, thiếu điện và nguy cơ thiếu khí đốt chồng lấn là một trong những đợt đổ vỡ hạ tầng nghiêm trọng nhất của Iran trong nhiều thập kỷ, làm đảo lộn đời sống và đe dọa các ngành công nghiệp .

Lạm phát và áp lực chiến tranh bào mòn sức chịu đựng

Kinh tế yếu là lớp áp lực khiến mọi thiếu hụt vật chất trở nên khó hấp thụ hơn. Fortune đưa tin đồng tiền Iran đã mất 60% giá trị kể từ tháng 6, trong khi lạm phát lương thực lên tới 64% vào tháng 10 theo số liệu Ngân hàng Thế giới được bài báo dẫn lại . Cùng nguồn này liên hệ các cuộc phản đối của giới chủ cửa hàng tại Tehran với cú lao dốc của đồng tiền và chi phí hàng nhập khẩu tăng .

Các nguồn khác mô tả trừng phạt, kém hiệu quả cơ cấu, bất ổn địa chính trị và khả năng tiếp cận thị trường dầu mỏ bị hạn chế là những nguyên nhân kéo dài của khủng hoảng kinh tế Iran . NCRI cho rằng nền kinh tế đang bị bóp nghẹt bởi phong tỏa kỹ thuật số kéo dài, sản lượng nông nghiệp giảm, đồng tiền sụp giá và xuất khẩu dầu gần như đình trệ . Vì các báo cáo này có mức độ xác tín và xuất xứ khác nhau, cách đọc thận trọng nhất là: áp lực bên ngoài và gián đoạn xuất khẩu là một phần của bức tranh, nhưng các con số và cơ chế cụ thể vẫn cần thêm xác nhận từ nguồn sơ cấp.

Phong tỏa internet đã thành cú sốc kinh tế

Việc internet bị hạn chế không chỉ là câu chuyện kiểm duyệt; nó còn là một cú sốc kinh tế. The Star đưa tin ngày 11/5/2026 rằng đợt phong tỏa internet kỷ lục của Iran đã kéo dài hơn 70 ngày và gây thiệt hại nặng cho khu vực tư nhân, khi các chủ doanh nghiệp và quan chức ngành cảnh báo nguy cơ sa thải hàng loạt và đóng cửa . Các hạn chế này được cho là diễn ra sau khi chiến tranh Israel - Mỹ với Iran bắt đầu vào cuối tháng 2, sau các đợt chặn truy cập internet trước đó trong thời gian biểu tình toàn quốc .

Điều này quan trọng vì internet hiện là hạ tầng vận hành cơ bản của doanh nghiệp tư nhân, người bán hàng trực tuyến và các nhà cung cấp dịch vụ. Nếu mạng bị siết trong khi điện thường xuyên bị cắt, doanh nghiệp mất cả năng lực tiếp cận khách hàng trên môi trường số lẫn năng lực vận hành vật lý, khiến áp lực lên việc làm và thương mại địa phương nặng hơn .

Cần thận trọng với cụm từ phong tỏa hải quân Mỹ

Cụm từ phong tỏa hải quân Mỹ xuất hiện trong một số tường thuật, nhưng chưa được xác nhận rộng rãi như các gián đoạn về nước, điện và internet. Tuyên bố rõ nhất đến từ JNS, dẫn Iran International, rằng các quan chức an ninh Iran cảnh báo nền kinh tế có thể không chịu nổi quá 6 đến 8 tuần dưới một cuộc phong tỏa hải quân của Mỹ, được cho là bắt đầu ngày 13/4 . Một báo cáo khác dùng ngôn ngữ rộng hơn về chiến tranh, phong tỏa và thất bại chính sách khi mô tả tình trạng xuất khẩu dầu gần như ngừng hẳn .

Sự phân biệt này rất quan trọng. Nếu áp lực trên biển thật sự làm giảm mạnh xuất khẩu dầu hoặc nhập khẩu hàng thiết yếu, nó sẽ làm suy yếu nguồn thu nhà nước, khả năng tiếp cận ngoại tệ và chuỗi cung ứng. Nhưng dựa trên các nguồn hiện có, tính chất pháp lý và quân sự chính xác của một cuộc phong tỏa hải quân Mỹ vẫn chưa đủ chắc chắn; vì vậy nên xem đây là một yếu tố được báo cáo, không phải một thực tế đã được xác lập độc lập .

Người dân chịu tác động ra sao khi bước vào mùa hè

Rủi ro mùa hè của Iran là rủi ro cộng dồn:

• Hộ gia đình đối mặt nắng nóng mà điện làm mát không ổn định, nước không luôn có sẵn và giá cả vượt xa lớp đệm thu nhập. Các báo cáo liên hệ khó khăn hằng ngày với mất điện và cắt nước, trong khi đồng tiền yếu và lạm phát lương thực làm sức mua giảm .
• Người lao động và doanh nghiệp nhỏ bị gián đoạn hai lần: mất điện ở đời thực và mất internet trên môi trường số. Chủ doanh nghiệp cảnh báo đợt phong tỏa kéo dài có thể dẫn tới sa thải và đóng cửa, trong khi mất điện đã đi kèm thiệt hại kinh tế ở nhiều thành phố .
• Nông dân và người tiêu dùng thực phẩm chịu rủi ro từ hạn hán và đứt gãy nông nghiệp. Các báo cáo chỉ ra sản lượng nông nghiệp suy yếu, chậm thanh toán cho nông dân và căng thẳng sinh thái rộng hơn quanh khan hiếm nước .
• Bất bình xã hội có thêm nhiều ngòi nổ. Cắt nước, cắt điện theo kế hoạch, đóng cửa cơ sở giáo dục và thương mại, ô nhiễm không khí, cú sốc tỷ giá và khó khăn kinh tế đều được nêu trong các tường thuật về bất ổn và nguy cơ biểu tình .

Điểm mấu chốt

Iran đang bước vào mùa hè với một cuộc khủng hoảng trong nước xếp lớp: sức ép môi trường làm căng nước và nông nghiệp, hạ tầng yếu gây mất điện và đứt dịch vụ, áp lực kinh tế bào mòn khả năng chống chịu của hộ gia đình, còn phong tỏa internet bóp nghẹt thương mại tư nhân và khả năng nhìn thấy toàn cảnh khủng hoảng . Yếu tố được gọi là phong tỏa hải quân Mỹ có thể là một phần của câu chuyện áp lực, nhưng tuyên bố này kém chắc chắn hơn so với bằng chứng về thiếu nước, thiếu điện và hạn chế kỹ thuật số trong nước .

Rủi ro gần nhất là các cú sốc địa phương lặp đi lặp lại: mất điện giữa nắng nóng, cắt nước ở các tỉnh chịu áp lực, doanh nghiệp đóng cửa, sa thải và biểu tình ở những nơi khó khăn kinh tế trở nên không thể phớt lờ .