Giá đồng lập đỉnh lịch sử trên 14.500 USD/tấn: Bức tranh toàn cảnh về 'cơn bão hoàn hảo'

Gián đoạn nguồn cung: Hàng loạt sự cố mỏ

Điểm khởi đầu của cơn sốt giá đồng là vào mùa thu năm 2025. Một vụ lở đất nghiêm trọng tại mỏ Grasberg của Freeport-McMoRan ở Indonesia đã buộc tập đoàn này phải tuyên bố bất khả kháng tại một trong những mỏ đồng lớn nhất thế giới . Ngay trước đó, mỏ Kamoa-Kakula của Ivanhoe Mines tại Congo cũng hứng chịu lũ quét và hỏa hoạn vào tháng 5/2025 . Tổng hợp các sự cố này đã khiến sản lượng đồng mất đi ước tính 1,5 triệu tấn chỉ trong riêng năm 2025 . Tình trạng này vẫn chưa dừng lại vào năm 2026: dự báo sản lượng từ 17 nhà khai thác lớn nhất đã bị cắt giảm 199.000 tấn, xuống còn 13,8 triệu tấn, kèm theo những hạ mức dự báo tại các mỏ của First Quantum và Rio Tinto . Nhóm Nghiên cứu Đồng Quốc tế (ICSG) dự báo sản lượng đồng tinh chế trong năm 2026 chỉ tăng 0,9%, trong khi thị trường đã thâm hụt khoảng 150.000 tấn . Phí xử lý và tinh luyện (TC/RCs) – một chỉ báo quan trọng về sự khan hiếm tinh quặng – đã giảm xuống gần như bằng 0, báo hiệu căng thẳng cực độ ở khâu thượng nguồn .

Cổ phiếu khoáng sản đồng loạt tăng

Các công ty khai thác đồng là những người hưởng lợi chính từ đợt tăng giá này. Giá đồng tăng 43,93% trong năm 2025, và cổ phiếu ngành khai thác đồng tăng tới 74,59% trong cùng kỳ, theo Chỉ số Nasdaq Sprott Copper Miners Index . Giá cao hơn trực tiếp cải thiện biên lợi nhuận của các nhà sản xuất, và nhiều công ty đã ghi nhận mức giá cổ phiếu cao nhất mọi thời đại . CEO của tập đoàn BHP đã cảnh báo rằng giá đồng cao khó có thể hạ nhiệt sớm, và các ngân hàng đầu tư kỳ vọng đà tăng sẽ kéo dài đến năm 2026 khi các vấn đề nguồn cung vẫn mang tính cơ cấu .

Chính sách của Fed: Giảm lãi suất làm suy yếu đồng USD

Chu kỳ nới lỏng chính sách tiền tệ của Fed trong năm 2025 – ba lần cắt giảm lãi suất 0,25 điểm phần trăm liên tiếp vào tháng 9, tháng 10 và tháng 12 – đã khiến đồng USD suy yếu . Điều này giúp đồng (được định giá bằng USD) trở nên rẻ hơn đối với người mua quốc tế, qua đó thúc đẩy nhu cầu. Fed đã báo hiệu có thể tiếp tục nới lỏng trong quý I/2026 . Một đồng USD yếu hơn là yếu tố hỗ trợ truyền thống cho kim loại công nghiệp; Oxford Economics lưu ý rằng giá kim loại trong lịch sử thường tăng sau các chu kỳ nới lỏng tiền tệ, khi lãi suất thấp hơn làm giảm chi phí cơ hội của việc nắm giữ hàng hóa và cải thiện sức mua của người nhập khẩu .

Thuế quan và biến dạng thương mại

Viễn cảnh Mỹ áp thuế đối với đồng tinh chế – có thể từ 15% đến 25% – đã khiến các doanh nghiệp Mỹ ồ ạt tăng cường nhập khẩu để tích trữ, tạo ra sự khan hiếm tạm thời bên ngoài nước Mỹ và đẩy giá trên sàn LME lên cao . Goldman Sachs Research gọi hiện tượng này là "vòng quay thuế quan" (tariff roulette) và coi đây là một động lực chính đẩy giá lên mức kỷ lục. Họ ghi nhận rằng người mua đồng đã tăng đáng kể yêu cầu rút hàng từ các kho LME vào tháng 12/2025 . Sự chênh lệch do chính sách đã khiến giá giữa các khu vực tách biệt: lượng tồn kho tại các kho LME sụt giảm trong khi tồn kho tại Mỹ lại tăng lên .

Động lực cầu: AI, điện khí hóa và Trung Quốc

Ba động lực cầu mang tính cơ cấu đang củng cố đà tăng:

• Trung tâm dữ liệu AI: Mỗi trung tâm dữ liệu AI lớn tiêu thụ khoảng 40.000–50.000 tấn đồng, và sự bùng nổ hạ tầng AI toàn cầu đang tạo thêm nhu cầu khổng lồ .
• Chuyển dịch năng lượng: Đồng không thể thay thế trong xe điện, lưới điện thông minh và năng lượng tái tạo. S&P Global dự báo nhu cầu sẽ tăng vọt 50%, lên 42 triệu tấn vào năm 2040 . Xe điện sử dụng lượng đồng nhiều gấp 3-4 lần so với xe xăng thông thường .
• Kích thích kinh tế Trung Quốc: Sự lạc quan về phục hồi kinh tế và chi tiêu hạ tầng của Trung Quốc cũng hỗ trợ giá đồng .

Rủi ro điều chỉnh: Đầu cơ và tích trữ

Không phải nhà phân tích nào cũng tin rằng đà tăng này là bền vững. Goldman Sachs cảnh báo vào tháng 1/2026 rằng hầu hết mức tăng giá đến từ dòng vốn đầu cơ: hơn 30 tỷ USD đã đổ vào thị trường kim loại cơ bản trong năm 2025, một con số kỷ lục, với hơn một nửa số đó đổ vào đồng . Lượng tồn kho hữu hình đã tăng hơn 870.000 tấn kể từ đầu năm 2025, theo Macquarie . Cả Goldman Sachs và Macquarie đều cảnh báo rằng nếu rủi ro thuế quan được giải tỏa hoặc các yếu tố cơ bản dịu đi, một đợt điều chỉnh giá là hoàn toàn có thể xảy ra . Tuy nhiên, như tạp chí Global Mining Review nhận xét, việc bỏ qua đà tăng này chỉ vì cho rằng nó thuần túy do đầu cơ là một sai lầm, bởi thị trường thực sự đang vật lộn để tìm kiếm đủ nguồn cung ngay cả ở mức giá cao kỷ lục .