Ethereum lại lạm phát: Điều gì đang xảy ra với nguồn cung ETH?

Ethereum không chuyển sang một chính sách phát hành lạm phát vĩnh viễn. Nguồn cung ETH hiện là kết quả của hai lực kéo ngược chiều: ETH mới được tạo ra để trả thưởng cho validator và ETH bị đốt thông qua phí giao dịch theo EIP-1559. Khi lượng phát hành lớn hơn lượng bị đốt, nguồn cung tăng; ngược lại, nguồn cung giảm khi hoạt động đốt chiếm ưu thế. 4

Cán cân này nghiêng về phía phát hành trong bảy ngày kết thúc ngày 29/8/2026. Số liệu được công bố cho thấy Ethereum phát hành 20.515,08 ETH cho validator, trong khi chỉ 389,76 ETH bị đốt. Kết quả là nguồn cung tăng ròng 20.125,33 ETH. 2

Nguyên nhân trước mắt: phí thấp khiến lượng ETH bị đốt giảm

EIP-1559 đốt phần phí cơ sở (base fee) mà người dùng trả khi giao dịch trên Ethereum. Vì vậy, lượng ETH bị đốt phụ thuộc trực tiếp vào nhu cầu sử dụng không gian khối của mạng. Khi mạng tắc nghẽn, người dùng cạnh tranh để đưa giao dịch vào các block và phí cơ sở tăng, lượng ETH bị đốt cũng tăng. Khi hoạt động và phí giảm, tốc độ đốt chậm lại. Trong khi đó, phần thưởng cho validator vẫn tiếp tục được phân phối theo cơ chế proof-of-stake. 4

Nói cách khác, nguồn cung ETH phản ứng theo nhu cầu. Một giai đoạn mạng yên ắng có thể khiến ETH lạm phát mà không cần bất kỳ thay đổi nào trong quy tắc phát hành. Ngược lại, một đợt bùng nổ hoạt động on-chain có giá trị cao có thể giúp lượng ETH bị đốt vượt lượng phát hành, đưa Ethereum trở lại trạng thái giảm phát.

Mức tăng mới nhất vẫn khá nhỏ nếu đặt cạnh tổng nguồn cung trên 120 triệu ETH. 20.125 ETH tương đương khoảng 0,016% nguồn cung trong tuần được đo lường. 23 Tuy nhiên, không nên lấy một tuần đặc biệt để ngoại suy thành tốc độ cả năm, như thể các điều kiện hiện tại sẽ kéo dài mãi. Tín hiệu đáng chú ý hơn là nhu cầu trả phí cho không gian khối Layer 1 của Ethereum trong giai đoạn này chưa đủ lớn để bù lượng ETH phát hành cho validator.

Dencun đã thay đổi bài toán phí và cơ chế đốt như thế nào?

Bản nâng cấp Dencun đưa vào EIP-4844, cho phép các mạng rollup đăng dữ liệu với chi phí rẻ hơn thông qua các giao dịch blob. Điều này giúp giảm chi phí Layer 2 và cải thiện khả năng mở rộng của Ethereum, nhưng đồng thời cũng làm giảm áp lực buộc người dùng và các rollup phải cạnh tranh trên không gian khối Layer 1 truyền thống.

Đây là sự đánh đổi trong kinh tế học của ETH: giao dịch rẻ hơn có lợi cho người dùng và có thể thúc đẩy mức độ phổ cập, nhưng phí thấp hơn trên mạng chính thường đồng nghĩa với lượng ETH bị đốt qua EIP-1559 ít hơn. Một bài phân tích đương thời cho biết phí giao dịch Ethereum đã giảm trung bình khoảng bốn lần sau Dencun, đồng thời ETH quay lại trạng thái phát hành ròng. 39

Sự tăng trưởng của Layer 2 vì thế không tự động chuyển thành lượng ETH bị đốt lớn hơn trên Layer 1. Câu hỏi cốt lõi là bao nhiêu hoạt động tạo ra nhu cầu đối với không gian khối Ethereum khan hiếm và có trả phí, thay vì chỉ làm tăng số giao dịch trên các lớp thực thi rẻ hơn.

Bức tranh rộng hơn kể từ The Merge

The Merge đã loại bỏ hoạt động phát hành ETH trên execution layer và làm giảm đáng kể tốc độ tạo ETH mới. Theo Ethereum.org, sau The Merge, lượng phát hành còn lại chủ yếu đến từ phần thưởng ở consensus layer dành cho validator. Thay đổi này đã làm tổng lượng ETH phát hành giảm mạnh so với thời kỳ proof-of-work. 20

Tuy nhiên, lượng phát hành thấp hơn không đồng nghĩa Ethereum chắc chắn giảm phát. Các báo cáo dẫn số liệu từ những công cụ theo dõi nguồn cung cho biết lượng ETH lưu hành đã tăng khoảng 950.000 ETH kể từ The Merge, với tỷ lệ lạm phát thường niên hóa khoảng 0,23% tại thời điểm đo lường. 17 Các công cụ theo dõi và khoảng thời gian đo có thể khác nhau, vì vậy con số tích lũy này nên được xem là một ước tính, không phải một chỉ số bất biến duy nhất.

Mô hình tương tự từng xuất hiện sau Dencun vào năm 2024. Một báo cáo cho biết gần 50.000 ETH đã được bổ sung trong giai đoạn lạm phát kéo dài khoảng 72 ngày, trong khi các báo cáo khác về những khoảng thời gian chồng lấn ghi nhận hơn 112.000 ETH được thêm vào kể từ giữa tháng 4. 2538 Những con số này sử dụng các khoảng đo và công cụ theo dõi khác nhau, nên không thể cộng hoặc xem như cùng đo một giai đoạn. Dù vậy, cơ chế nền tảng là giống nhau: dữ liệu rẻ hơn và phí thấp hơn làm lượng ETH bị đốt giảm nhanh hơn mức giảm của lượng phát hành cho validator.

Ethereum có thể giảm phát trở lại không?

Có. Ethereum không nhất thiết phải thay đổi chính sách phát hành mới có thể giảm phát. Chỉ cần nhu cầu trả phí tăng đủ mạnh, lượng ETH bị đốt có thể vượt lượng phát hành. Các hoạt động như DeFi, phát hành và giao dịch NFT, thanh toán stablecoin, hoặc những ứng dụng khác sử dụng Layer 1 có thể đẩy giá gas và phí cơ sở lên cao hơn.

Vì vậy, chỉ theo dõi số lượng giao dịch là chưa đủ. Nhà đầu tư và người quan sát nên chú ý đến:

• Phí cơ sở và lượng gas được sử dụng trên Ethereum Layer 1.
• Lượng ETH bị đốt qua EIP-1559 so với lượng ETH phát hành cho validator.
• Nhu cầu blob và bài toán kinh tế dữ liệu của các rollup.
• Việc tăng trưởng Layer 2 có tạo thêm nhu cầu thanh toán và dữ liệu trên Layer 1 hay không.
• Lượng ETH được staking và mức phát hành tương ứng cho validator.
• Thành phần cũng như giá trị kinh tế của hoạt động on-chain, thay vì chỉ đếm số giao dịch.

Nếu Layer 2 tiếp tục trở nên hiệu quả hơn nhưng không tạo ra nhu cầu tương xứng đối với không gian khối Layer 1 khan hiếm, Ethereum có thể tiếp tục phát hành ròng. Ngược lại, một giai đoạn hoạt động sôi động và tiêu tốn nhiều phí có thể đưa lượng ETH bị đốt vượt lượng phát hành.

EIP-8363 có thể thay đổi điều gì?

EIP-8363, có tên “Tapered Issuance Burn”, là một đề xuất muốn đốt phần ngày càng lớn trong phần thưởng validator khi tỷ lệ ETH được staking tăng lên. Theo đề xuất, tỷ lệ đốt sẽ đạt 100% tại một mức staking cố định tương đương khoảng một nửa tổng nguồn cung ETH. Khi đó, lượng phát hành thuộc consensus layer được đề xuất sẽ tiến gần về 0. 58

Đây mới là đề xuất, chưa phải quy tắc đã được Ethereum thông qua. Các tham số, cách triển khai và ảnh hưởng của nó đối với động lực staking vẫn chưa chắc chắn. Nếu được theo đuổi, EIP-8363 sẽ tác động vào phía phát hành của phương trình, thay vì chỉ trông chờ phí giao dịch tăng để duy trì sự khan hiếm của ETH.

Mức tăng mới nhất có ý nghĩa gì với người nắm giữ ETH?

Mức tăng trong một tuần là quá nhỏ và quá ngắn để khẳng định kinh tế học dài hạn của ETH đã thay đổi lớn. Tuy nhiên, nó cho thấy quan niệm “ultrasound money” không phải hệ quả tự động của việc Ethereum chuyển sang proof-of-stake. Nguồn cung ETH sau The Merge nên được hiểu là có điều kiện: validator vẫn phát hành ETH, còn lực giảm phát từ EIP-1559 phụ thuộc vào nhu cầu thực tế đối với không gian khối phải trả phí.

Trong cùng bối cảnh thị trường, ETH được ghi nhận giảm khoảng 2,5% trong 24 giờ trước đó. Tuy nhiên, biến động giá trong một ngày không chứng minh rằng việc nguồn cung tăng là nguyên nhân khiến giá giảm. 2 Câu hỏi dài hạn là liệu trạng thái phí thấp và lượng đốt thấp có kéo dài hay không, cũng như nhu cầu mạng trong tương lai có tăng nhanh hơn mức hiệu quả ngày càng cao của hạ tầng Layer 2 Ethereum hay không.