Trung Quốc chiếm 97% thị trường robot hình người toàn cầu nửa đầu 2026: Bức tranh toàn cảnh về sự thống trị và phản ứng của Mỹ

Quy mô thống trị này đã định hình lại toàn bộ bức tranh cạnh tranh. Hai công ty Trung Quốc — AgiBot và Unitree Robotics — hiện kiểm soát tới 3/4 thị trường toàn cầu, và lĩnh vực này đã chuyển dịch mạnh mẽ từ các phòng thí nghiệm sang các nhà máy và trung tâm hậu cần. Nhưng lợi thế này không chỉ đơn thuần là thành tựu công nghệ; nó là sản phẩm của một chiến lược công nghiệp có chủ đích, được hậu thuẫn bởi nhà nước, giúp nén nhiều năm phát triển chỉ trong vài tháng.

Những Con Số Định Nghĩa Thị Trường

Các số liệu chính từ nửa đầu năm 2026 kể một câu chuyện rõ ràng:

• AgiBot (Thượng Hải) đã xuất xưởng khoảng 8.400 robot hình người, chiếm 44% thị trường toàn cầu, vượt qua Unitree để giành vị trí dẫn đầu khi công ty đang chuẩn bị IPO .
• Unitree Robotics (Hàng Châu) xuất xưởng khoảng 5.900 đơn vị, chiếm 31% thị phần .
• Hai công ty này chiếm khoảng 75% tổng lượng robot hình người xuất xưởng toàn cầu .
• Các ứng dụng công nghiệp và thương mại hiện chiếm hơn 70% trường hợp sử dụng, cho thấy sự chuyển đổi từ các nguyên mẫu thử nghiệm sang triển khai thực tế trong sản xuất và hậu cần .

Dữ liệu này được củng cố bởi các nhà phân tích khác. Morgan Stanley, trong báo cáo tháng 6 năm 2026, dự đoán Trung Quốc sẽ xuất xưởng 50.000 robot hình người trong cả năm 2026 — tăng 80% so với ước tính hồi tháng 1 và gần gấp 5 lần dự báo được công bố chỉ 8 tháng trước đó . TrendForce trước đó đã dự báo sản lượng robot hình người của Trung Quốc sẽ tăng vọt 94% trong năm 2026, với Unitree và AgiBot dự kiến sẽ chiếm gần 80% tổng lượng xuất xưởng toàn cầu .

Tại Sao Trung Quốc Dẫn Đầu: Những Lợi Thế Cấu Trúc

Trợ Cấp Chính Phủ Với Quy Mô Chưa Từng Có

Theo báo cáo của Reuters, chính quyền Trung Quốc đã phân bổ ít nhất 20 tỷ USD trợ cấp trực tiếp cho phát triển robot hình người kể từ cuối năm 2024 . Các khoản tiền này được phân bổ qua các khoản tài trợ, cho vay, tín dụng thuế và vốn đầu tư mạo hiểm do nhà nước hậu thuẫn. Ngoài ra, Bắc Kinh đang thành lập một quỹ hướng dẫn đầu tư mạo hiểm quốc gia trị giá 1.000 tỷ nhân dân tệ (khoảng 137 tỷ USD) để hỗ trợ các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực AI và robot trong 20 năm tới .

Chính phủ cũng là một khách hàng trực tiếp. Reuters đã xem xét hàng trăm hồ sơ đấu thầu cho thấy hoạt động mua sắm robot hình người và công nghệ liên quan của nhà nước đã tăng từ 4,7 triệu nhân dân tệ vào năm 2023 lên 214 triệu nhân dân tệ vào năm 2024 . Các ông lớn do nhà nước sở hữu như State Grid và China Post đã bắt đầu đặt những đơn hàng lớn .

Chính quyền địa phương cũng thêm vào các ưu đãi của riêng mình. Thành phố Vũ Hán, chẳng hạn, cung cấp 5 triệu nhân dân tệ (khoảng 690.000 USD) trợ cấp cho các công ty sản xuất robot hình người và linh kiện đạt chỉ tiêu bán hàng, cùng với không gian văn phòng miễn phí . Các đô thị khác cung cấp trợ cấp mua hàng 10%, đất đai giảm giá và giảm tiền thuê cho các tập đoàn áp dụng công nghệ này .

Tự Chủ Chuỗi Cung Ứng

Trung Quốc đã phá vỡ một cách có hệ thống các thế độc quyền của phương Tây và Nhật Bản đối với các linh kiện quan trọng — bánh răng chính xác, động cơ servo, bộ giảm tốc sóng hài, cảm biến lực-mô-men xoắn — và hiện kiểm soát phần lớn chuỗi cung ứng linh kiện chủ chốt .

Một giám đốc điều hành có trụ sở tại Thâm Quyến báo cáo rằng hơn 90% các linh kiện chính cho robot hình người của công ty hiện có nguồn gốc trong nước . Các nhà cung cấp Trung Quốc hiện kiểm soát khoảng 70% công suất toàn cầu về vít bi hành tinh và 60% về bộ giảm tốc sóng hài — hai linh kiện quan trọng nhất cho các khớp nối của robot hình người . Việc nội địa hóa này giúp giảm chi phí xuống mức mà bất kỳ đối thủ phương Tây nào cũng khó có thể cạnh tranh.

Sự thống trị chuỗi cung ứng rộng lớn hơn vượt ra ngoài bản thân robot. Xuất khẩu robot công nghiệp từ Trung Quốc đạt 1,42 tỷ USD trong nửa đầu năm 2026, với các cánh tay robot hình người và cảm biến là các phân khúc con tăng trưởng nhanh nhất .

Nhu Cầu Trong Nước: Lợi Thế Quy Mô Tối Thượng

Trung Quốc đang phải đối mặt với dân số già hóa nhanh chóng và lực lượng lao động thu hẹp, tạo ra một cơ sở triển khai trong nước khổng lồ mà không quốc gia nào có thể sánh kịp . Chính phủ đã đặt ra các mục tiêu rõ ràng: đến cuối năm 2026, các sản phẩm robot hình người chủ chốt phải hoàn thành "kiểm định ứng dụng và triển khai thường xuyên trong một số kịch bản đại diện, bước vào 'chế độ làm việc'" theo chỉ thị của Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin cùng Ủy ban Giám sát và Quản lý Tài sản Nhà nước .

Khối lượng trong nước này cho phép các công ty Trung Quốc lặp lại, sửa lỗi và giảm chi phí đơn vị nhanh hơn nhiều so với các đối thủ Mỹ hoặc châu Âu. TrendForce dự đoán lượng xuất xưởng toàn cầu hàng năm sẽ vượt 50.000 đơn vị vào năm 2026, gọi đây là năm bước ngoặt của quá trình thương mại hóa .

Dòng Vốn Đầu Tư Ồ Ạt

Cộng đồng đầu tư toàn cầu đã đổ tiền vào robot hình người với tốc độ ngày càng tăng. Vốn mạo hiểm và vốn tăng trưởng được tiết lộ công khai vào các công ty khởi nghiệp robot hình người đã đạt tổng cộng 9,4 tỷ USD từ năm 2017 đến hết nửa đầu năm 2026, theo dữ liệu từ Tracxn. Riêng nửa đầu năm 2026 đã thu hút 4,39 tỷ USD—vượt qua tổng số của cả năm 2025 là 3,05 tỷ USD . Statista độc lập xác nhận con số 4,39 tỷ USD trong nửa đầu năm .

Tính đến giữa năm 2026, dữ liệu của Dealroom cho thấy các công ty khởi nghiệp đã huy động được 8,6 tỷ USD, gấp 1,8 lần tổng số của cả năm 2025 .

Phản Ứng Của Mỹ: Một Lệnh Cấm Nhập Khẩu

Vào ngày 28 tháng 7 năm 2026, chính quyền Trump đã cấm nhập khẩu robot hình người và robot bốn chân mới từ Trung Quốc, thêm chúng vào "Danh sách Bị Cấm" của Ủy ban Truyền thông Liên bang (FCC) với lý do "những rủi ro không thể chấp nhận được đối với an ninh quốc gia của Hoa Kỳ" . Lệnh cấm cũng bao gồm các bộ biến tần nguồn được kết nối trong các trung tâm dữ liệu và dự án năng lượng mặt trời .

Các quan chức Mỹ đã viện dẫn các rủi ro tiềm ẩn về chuỗi cung ứng, rủi ro an ninh mạng, lo ngại về thu thập dữ liệu và mục tiêu thúc đẩy sản xuất trong nước . FCC cho biết các thiết bị robot tiên tiến "thu thập dữ liệu có thể bị các tác nhân xấu khai thác để theo dõi người Mỹ, tăng cường khả năng của các cơ quan tình báo nước ngoài hoặc điều khiển từ xa thiết bị" . Lệnh cấm áp dụng cho các mẫu chưa được ủy quyền bán tại Mỹ; các mẫu hiện có vẫn có thể được bán .

Lệnh cấm này trên thực tế đã đóng cửa thị trường Mỹ — nền kinh tế lớn nhất thế giới — đối với các robot hình người mới của Trung Quốc trong tương lai. Bộ Ngoại giao Trung Quốc đáp trả rằng Washington đang cố gắng "đàn áp các doanh nghiệp Trung Quốc" .

Những Thách Thức Và Bất Ổn Đang Diễn Ra

Bất chấp các con số xuất xưởng ấn tượng, lĩnh vực robot hình người vẫn phải đối mặt với những thách thức thực sự:

• Độ tin cậy thương mại. Hầu hết các triển khai robot hình người vẫn đang trong các môi trường thử nghiệm có kiểm soát. Các câu hỏi vẫn còn về độ bền, thời lượng pin, tỷ lệ hỏng hóc trong thực tế và liệu lợi tức đầu tư cho người mua công nghiệp đã được chứng minh trên quy mô lớn hay chưa.
• Phân mảnh địa chính trị. Lệnh cấm nhập khẩu của Mỹ, các hạn chế tiếp theo tiềm tàng của Liên minh châu Âu và các kiểm soát xuất khẩu công nghệ (đặc biệt là chip AI và cảm biến tiên tiến) có thể phân tách thị trường, hạn chế sự tiếp cận của Trung Quốc đối với các thị trường phương Tây giá trị cao trong khi khuyến khích các chuỗi cung ứng song song.
• Chất lượng so với số lượng. Việc mở rộng quy mô nhanh chóng có thể phải trả giá bằng việc kiểm soát chất lượng; những người dùng công nghiệp ban đầu đã báo cáo những trải nghiệm trái chiều về độ tin cậy trong các ca sản xuất liên tục.
• Bong bóng đầu tư. Khoản tài trợ 4,39 tỷ USD trong nửa đầu năm 2026 đại diện cho một dòng vốn đầu cơ. Nếu các triển khai thương mại không chứng minh được định giá, một sự điều chỉnh có thể làm chậm tốc độ mở rộng.

Điều Gì Sắp Xảy Ra

Sự thống trị hiện tại của Trung Quốc là thực tế và áp đảo — nhưng nó dựa trên sự kết hợp giữa trợ cấp khổng lồ, nhu cầu trong nước và kiểm soát chuỗi cung ứng, những yếu tố có thể trở nên mong manh nếu các rào cản địa chính trị cứng lại hoặc nếu độ tin cậy thương mại không đạt được như cam kết. Lệnh cấm nhập khẩu của Mỹ có thể đẩy nhanh sản xuất robot hình người trong nước Mỹ, mặc dù chưa có công ty nào của Mỹ chứng minh được khả năng sánh ngang về khối lượng hoặc giá cả của Trung Quốc.

Dự đoán của Morgan Stanley về 50.000 đơn vị cho Trung Quốc trong năm 2026, kết hợp với kỳ vọng của SAG rằng lượng xuất xưởng toàn cầu có thể đạt khoảng 60.000 đơn vị cho cả năm, cho thấy khoảng cách có thể còn nới rộng hơn trước khi thu hẹp lại . 12 đến 18 tháng tới sẽ kiểm chứng liệu phần còn lại của thế giới có thể tạo ra một thách thức đáng tin cậy hay không — hay liệu lợi thế dẫn trước của Trung Quốc đã trở nên không thể vượt qua.