Đồng USD đang mất dần vị thế — nhưng rủi ro lớn nhất có thể là một cú sốc niềm tin

Bằng chứng hiện có cho thấy quá trình phi đô la hóa diễn ra từng bước, chứ chưa phải một vụ sụp đổ sắp xảy ra của đồng USD. Trong quý I/2026, đồng USD vẫn chiếm 57,13% lượng dự trữ ngoại hối toàn cầu được phân bổ, so với 20,03% của euro và 1,99% của nhân dân tệ. Vị thế của USD vì thế vẫn vượt xa từng đối thủ riêng lẻ. 50

Câu hỏi đáng chú ý hơn là liệu sự suy giảm từ từ này có thể biến thành một cú sốc niềm tin hay không. Đây là rủi ro mà nhà kinh tế Barry Eichengreen nhấn mạnh: niềm tin được xây dựng qua nhiều thập kỷ có thể biến mất nhanh hơn khả năng các đồng tiền khác cung cấp thanh khoản, tài sản an toàn và hạ tầng thanh toán toàn cầu tương đương. 1722

Dữ liệu dự trữ thực sự cho thấy điều gì?

Theo các phân tích được dẫn lại từ Eichengreen, tỷ trọng USD trong dự trữ toàn cầu đã giảm từ hơn 70% vào khoảng đầu thế kỷ xuống vùng cuối 50% hiện nay. 22 Tuy nhiên, phần tỷ trọng bị mất không chủ yếu chuyển sang một đồng tiền cạnh tranh duy nhất.

Dữ liệu mới nhất của IMF cho thấy USD vẫn đứng rất xa euro, trong khi nhân dân tệ chỉ chiếm một phần nhỏ trong dự trữ chính thức. Tỷ trọng USD thậm chí tăng từ 56,42% lên 57,13% trong quý I/2026. Diễn biến này cho thấy không nên xem biến động theo quý là bằng chứng của một cuộc sụp đổ một chiều; IMF lưu ý rằng tác động định giá do thay đổi tỷ giá là một yếu tố quan trọng trong biến động của quý này. 50

Mô hình phù hợp hơn là đa dạng hóa, thay vì một cuộc chuyển giao đã hoàn tất. Các nhà quản lý dự trữ dường như đang phân bổ tài sản giữa nhiều đồng tiền, trong đó có những đồng tiền dự trữ không truyền thống, thay vì cùng lúc chuyển sang một “người kế nhiệm” duy nhất của USD. Điều này quan trọng bởi vai trò quốc tế của USD không chỉ dựa trên lượng USD được nắm giữ, mà còn dựa vào quy mô và tính thanh khoản của các thị trường tài chính Mỹ. 32

Vì sao ngày 2/4/2025 trở thành một mốc đáng chú ý?

Tuyên bố áp thuế toàn cầu của chính quyền Trump ngày 2/4/2025 đã tạo ra một diễn biến đặc biệt gây bất an trên thị trường. Nhà đầu tư nước ngoài bán trái phiếu Mỹ và các tài sản định giá bằng USD, trong khi đồng USD cũng suy yếu. Các nhà nghiên cứu Stanford cho rằng sự kết hợp này có thể cho thấy nhà đầu tư bắt đầu đặt câu hỏi về vai trò tương lai của USD với tư cách đồng tiền dự trữ của thế giới. 20

Dù vậy, đây chưa phải kết luận chắc chắn. Brookings đưa ra cách giải thích thông thường hơn: thị trường đã hạ mạnh kỳ vọng tăng trưởng của Mỹ, đồng thời điều chỉnh kỳ vọng lãi suất, khiến USD suy yếu so với các đối tác thương mại. 21 Một đợt biến động riêng lẻ không thể tự nó chứng minh hệ thống đã bước vào một đứt gãy mang tính cơ cấu.

Tuy nhiên, sự kiện này vẫn đáng chú ý vì USD vốn thường hưởng lợi trong các giai đoạn căng thẳng toàn cầu. Nếu nhà đầu tư bán cả trái phiếu chính phủ Mỹ lẫn đồng USD trong một cú sốc gắn với chính sách của Washington, thị trường có thể bắt đầu nghi ngờ giả định rằng tài sản Mỹ sẽ luôn tự động đóng vai trò nơi trú ẩn an toàn.

Cảnh báo của Eichengreen: niềm tin có thể thay đổi nhanh hơn các lựa chọn thay thế

Các cuộc chuyển đổi vị thế của đồng tiền dự trữ thường diễn ra trong thời gian dài. Hiệu ứng mạng lưới, hệ thống thanh toán đã hình thành, thị trường Kho bạc Mỹ quy mô lớn và sự tiện lợi của một đồng tiền được chấp nhận rộng rãi đều củng cố vị thế của đồng tiền dẫn đầu.

Mối lo của Eichengreen nằm ở chiều ngược lại: chính những hiệu ứng mạng lưới đó có thể khiến một cú sốc niềm tin trở nên phi tuyến. Nếu đủ nhiều nhà quản lý dự trữ cùng cho rằng chính sách Mỹ trở nên khó đoán hơn, họ có thể bán tài sản USD trước khi một đồng tiền khác kịp đạt quy mô cần thiết. Ông cảnh báo về nguy cơ niềm tin vào USD mất đi trước khi các phương án thay thế sẵn sàng. 22

Đây là một kịch bản rủi ro, không phải dự báo rằng USD sẽ sớm mất vị trí đồng tiền dự trữ hàng đầu. Sự suy giảm dần về tỷ trọng dự trữ và một cú mất niềm tin đột ngột là hai sự kiện khác nhau — và dữ liệu hiện có chứng minh rõ hơn cho khả năng thứ nhất so với thứ hai.

Con số 85% của CIS không đồng nghĩa với việc thế giới rời bỏ USD

Nhiều bài viết thường dẫn con số hơn 85% về tỷ lệ thanh toán bằng đồng tiền quốc gia trong thương mại giữa các nước thuộc Cộng đồng các quốc gia độc lập (CIS). Con số này bắt nguồn từ tuyên bố của các quan chức Nga và cũng được Interfax đưa tin. 911

Cần thận trọng khi diễn giải vì ba lý do:

• Con số nói về tỷ lệ thanh toán được báo cáo, không nhất thiết phản ánh đồng tiền được sử dụng ở mọi khâu của một giao dịch hay việc USD đã bị loại bỏ hoàn toàn.
• Đây không phải bộ dữ liệu độc lập được kiểm toán trên toàn khối.
• Các mô tả về thành viên CIS không thống nhất. Tài liệu tham chiếu về thành viên được cung cấp liệt kê 9 quốc gia thành viên và Turkmenistan là quốc gia liên kết; danh sách 11 nước thường được lặp lại còn bao gồm Ukraine, trong khi tư cách và mức độ tham gia của nước này đang gây tranh luận. 3

Kết luận có thể bảo vệ được là một phần thương mại nội vùng đã chuyển sang sử dụng đồng ruble và các đồng tiền quốc gia khác, một phần nhằm giảm phụ thuộc vào các kênh tài chính phương Tây. Đây là thay đổi có ý nghĩa đối với thanh toán khu vực, nhưng chưa chứng minh USD đã bị thay thế trong thương mại toàn cầu.

Mua vàng: biện pháp phòng vệ trước rủi ro tập trung, chưa phải hệ thống thay thế hoàn chỉnh

Việc khu vực chính thức tăng mua vàng phù hợp với khả năng các nhà quản lý dự trữ đang tìm cách phòng vệ trước rủi ro trừng phạt, lạm phát, căng thẳng địa chính trị và tình trạng tập trung quá mức vào tài sản USD. Vàng giúp đa dạng hóa danh mục dự trữ mà không phụ thuộc vào trái phiếu chính phủ của một quốc gia khác.

Nhưng vàng không tự động thay thế được các chức năng khiến một đồng tiền trở thành trung tâm của thương mại quốc tế. Vàng không phải đồng tiền được sử dụng rộng rãi để lập hóa đơn thương mại, cũng không thể thay thế mạng lưới ngân hàng, thanh toán và thị trường Kho bạc Mỹ xoay quanh USD. Tuyên bố rằng các ngân hàng trung ương đang mua hơn 1.000 tấn vàng mỗi năm chưa thể được kiểm chứng độc lập từ các nguồn được cung cấp, nên không nên được sử dụng như một con số chắc chắn.

Can thiệp vào đồng yen và mua lại trái phiếu Kho bạc phát tín hiệu gì?

Trong tháng 8/2026, Cục Dự trữ Liên bang New York được cho là đã bán euro để mua yen thay mặt Bộ Tài chính Mỹ, thay vì bán USD như trong các lần can thiệp trước. Reuters xác nhận giao dịch được đưa tin nhưng cho biết giá trị không được công bố. 3940

Các chiến lược gia nhận định lựa chọn này có thể nhằm tránh gây thêm áp lực giảm giá lên USD hoặc làm tăng nguồn cung trái phiếu Kho bạc trên thị trường. 3942 Vì vậy, động thái có ý nghĩa về mặt biểu tượng: nó cho thấy giới chức Mỹ nhạy cảm với tác động thị trường của việc bán tài sản USD. Tuy nhiên, điều này không chứng minh Mỹ thiếu dự trữ USD hay USD không còn là đồng tiền can thiệp chính.

Chương trình mua lại trái phiếu của Bộ Tài chính Mỹ đặt ra một mối lo liên quan. Bộ này thông báo sẽ ít nhất tăng gấp đôi quy mô tối đa của một số đợt mua lại trái phiếu danh nghĩa kỳ hạn dài, từ 2 tỷ USD lên ít nhất 4 tỷ USD mỗi đợt, bắt đầu từ ngày 9/9/2026. 33

Mục tiêu được công bố là hỗ trợ thanh khoản cho các trái phiếu Kho bạc kỳ hạn dài. Tuy nhiên, nhà đầu tư lo ngại rằng nỗ lực kiềm chế chi phí vay dài hạn có thể chuyển một phần điều chỉnh sang đồng USD. Reuters đưa tin USD đã giảm xuống mức thấp nhất trong ba tháng khi những lo ngại này lan rộng. 3537

Bản thân các đợt mua lại không phải bằng chứng về một cuộc khủng hoảng tiền tệ dự trữ. Cách hiểu thận trọng hơn là đây là dấu hiệu cho thấy thị trường trái phiếu kỳ hạn dài đang chịu áp lực — đồng thời cho thấy các quyết định quản lý nợ có thể nhanh chóng bị thị trường diễn giải thành tín hiệu về chính sách tiền tệ.

Kết luận

Các bằng chứng hiện có dẫn đến ba kết luận chính:

1. Vị thế thống trị tương đối của USD đang suy yếu từ từ. Tỷ trọng USD trong dự trữ thấp hơn so với khoảng năm 2000, trong khi các ngân hàng trung ương phân bổ tài sản cho nhiều đồng tiền hơn. 2250
2. Chưa có một đồng tiền thay thế duy nhất nổi lên. Euro vẫn đứng ở vị trí thứ hai với khoảng cách lớn, còn tỷ trọng nhân dân tệ trong dự trữ chính thức vẫn nhỏ. 50
3. Rủi ro lớn nhất là một đứt gãy niềm tin. Căng thẳng sau các chính sách thuế quan, lo ngại về thể chế Mỹ và áp lực trên thị trường Kho bạc có thể khiến nhà đầu tư đánh giá lại tài sản USD nhanh hơn tốc độ các lựa chọn thay thế vươn lên. 172022

Vì vậy, mô tả chính xác nhất không phải là “USD đã hết thời”, nhưng cũng không phải “không có gì thay đổi”. USD vẫn là đồng tiền dự trữ hàng đầu thế giới, song khoảng cách dẫn trước đã thu hẹp, xu hướng đa dạng hóa đang lan sang nhiều lựa chọn hơn và niềm tin có thể mong manh hơn những gì chỉ số tỷ trọng dự trữ phản ánh.