Dòng tiền rời ngân hàng Nga tăng vọt khi áp lực tài khóa thời chiến gia tăng

Nga đang chứng kiến một sự dịch chuyển bất thường từ tiền gửi ngân hàng sang tiền mặt. Theo dữ liệu Ngân hàng Trung ương Nga được các cơ quan truyền thông dẫn lại, 286,4 tỷ rúp — khoảng 3,4 tỷ USD — đã được đưa vào lưu thông trong hai tuần đầu tháng 8/2026. Trước đó, dòng tiền mặt rời ngân hàng đạt khoảng 7,3 tỷ USD trong tháng 7 và hơn 4,5 tỷ USD trong tháng 6. Cộng cả ba giai đoạn, tổng lượng tiền lên tới hơn 15 tỷ USD, dù phép so sánh này gồm hai tháng trọn vẹn và chỉ nửa đầu tháng 8.

Các con số phù hợp với dấu hiệu niềm tin suy giảm đối với hệ thống tài chính. Tuy nhiên, chúng không chứng minh Điện Kremlin đã quyết định tịch thu tiền gửi của hộ gia đình, cũng không cho thấy nỗi sợ bị tịch thu là nguyên nhân duy nhất khiến người dân giữ tiền mặt.

Bằng chứng về làn sóng rút tiền

Dòng tiền rút trong tháng 8 là một phần của xu hướng kéo dài. Đến cuối tháng 6, lượng tiền mặt được nắm giữ bên ngoài các ngân hàng Nga đã tăng 17,5% so với cùng kỳ, lên hơn 19 nghìn tỷ rúp, theo dữ liệu được Reuters dẫn lại. Khi đó, Ngân hàng Trung ương Nga cho biết chưa thấy cần áp dụng thêm biện pháp để ổn định hệ thống ngân hàng.

Một phân tích riêng của BBC dựa trên số liệu ngân hàng trung ương cho thấy lượng tiền mặt lưu thông đã tăng 1,56 nghìn tỷ rúp kể từ đầu năm 2026 — mức tăng lớn nhất trong giai đoạn tương ứng của các năm, nếu không tính thời kỳ đại dịch COVID-19. Chỉ riêng tháng 5, người dân Nga đã rút 550 tỷ rúp khỏi tài khoản, trong đó 200 tỷ rúp đến từ các khoản tiền gửi có kỳ hạn.

Vì vậy, xu hướng này dường như không chỉ là phản ứng nhất thời trước một sự kiện tin tức đơn lẻ. Các báo cáo cho biết dòng tiền mặt ròng rời ngân hàng đã diễn ra trong bảy tháng liên tiếp của năm 2026; một số thống kê dựa trên dữ liệu ngân hàng trung ương ước tính tổng lượng tiền rút khỏi hệ thống trong năm đã lên khoảng 2,5 nghìn tỷ rúp.

Vì sao gọi đây là “bank run” cần thận trọng?

Gọi diễn biến này là một cuộc “bank run” — tức người gửi tiền đồng loạt rút tiền vì lo ngân hàng mất khả năng thanh toán — có thể gây hiểu nhầm. Các số liệu được công bố đo lường dòng tiền ròng chuyển từ tài khoản ngân hàng sang tiền mặt; bản thân chúng chưa cho thấy ngân hàng không thể đáp ứng yêu cầu rút tiền hay một cuộc khủng hoảng khả năng thanh toán kiểu cổ điển đã bắt đầu.

Bên cạnh lo ngại về sự can thiệp của chính phủ, các nguồn tin còn nêu nhiều nguyên nhân thực tế. Việc ngắt Internet và sự cố ở các dịch vụ thanh toán có thể khiến thẻ ngân hàng hoặc giao dịch điện tử trở nên thiếu ổn định, buộc hộ gia đình và doanh nghiệp muốn dự trữ tiền giấy để phòng ngừa. Reuters cho biết ngân hàng trung ương cũng liên hệ tâm lý lo ngại với khả năng hệ thống thanh toán bị gián đoạn.

Dù vậy, xu hướng này vẫn có thể gây áp lực lên các ngân hàng. Tiền gửi là một nguồn vốn quan trọng, nên khi tiền tiết kiệm được chuyển thành tiền mặt, lượng vốn nằm trong hệ thống ngân hàng sẽ giảm. Các dữ liệu hiện có chưa thể xác định chính xác bao nhiêu phần của dòng tiền rút ra bắt nguồn từ sự cố thanh toán, lạm phát, tâm lý bi quan về kinh tế hay nỗi sợ nhà nước hành động.

Vì sao lo ngại bị thu giữ tiền gửi lan rộng?

Bối cảnh chính trị giúp lý giải tại sao một bộ phận người Nga có thể lo ngại về sự can thiệp tài chính sâu rộng hơn. Trong tám tháng đầu năm 2026, các khoản đóng góp không hoàn lại của doanh nghiệp vào ngân sách liên bang Nga đạt 383,69 tỷ rúp — gần gấp rưỡi tổng số của cả năm 2025 — theo các báo cáo dựa trên hệ thống “Ngân sách điện tử” của chính phủ.

Dòng tiền lớn được cho là bắt đầu sau một cuộc gặp hồi tháng 3, tại đó Vladimir Putin kêu gọi các chủ doanh nghiệp lớn đóng góp cho ngân sách. Đến giữa tháng 8, tổng số tiền này đã vượt mục tiêu 300 tỷ rúp được đặt ra cho cả năm.

Trong các bài viết, tính chất “tự nguyện” của khoản đóng góp bị tranh cãi vì những khoản tiền này xuất hiện sau sức ép từ Điện Kremlin. Điều đó không đồng nghĩa với một kế hoạch tịch thu tiền gửi bán lẻ, nhưng tạo ra lý do cụ thể để các hộ gia đình lo rằng tài sản tư nhân có thể trở thành nguồn tài chính khẩn cấp cho nhà nước.

Áp lực tài khóa đứng sau tâm lý bất an

Tình hình tài chính công của Nga cho thấy vì sao những nguồn tiền bổ sung trở nên nhạy cảm về chính trị. Số liệu sơ bộ của Bộ Tài chính Nga cho thấy ngân sách liên bang thâm hụt 6,455 nghìn tỷ rúp, tương đương 2,8% GDP, trong giai đoạn tháng 1–7/2026. Trong khi đó, mức thâm hụt dự kiến cho cả năm là 3,786 nghìn tỷ rúp, tương đương 1,6% GDP.

Bloomberg, sử dụng dữ liệu của Bộ Tài chính, cho biết riêng tháng 7 ngân sách thâm hụt 724 tỷ rúp, đưa mức thâm hụt lũy kế bảy tháng lên khoảng 6,5 nghìn tỷ rúp.

Các khoản đóng góp từ doanh nghiệp có giá trị đáng kể, nhưng chỉ bù đắp được một phần nhỏ của khoảng thiếu hụt này. Việc các khoản đóng góp tăng nhanh vẫn cho thấy nhà nước đang tìm kiếm nguồn lực bổ sung ngoài thuế thông thường và hoạt động vay nợ. Điều đó có thể làm gia tăng lo ngại về các khoản thu mới, chuyển giao tài sản hoặc hạn chế đối với tiền tiết kiệm trong tương lai.

Dòng vốn chảy ra nước ngoài có liên quan, nhưng không phải cùng một chỉ số

Một số báo cáo cũng đề cập khoảng 9,4 tỷ USD đã rời khỏi hệ thống ngân hàng Nga trong quý II. Con số này có thể củng cố bức tranh rộng hơn về niềm tin suy yếu, nhưng dòng vốn ra nước ngoài, việc tích trữ tiền mặt và rút tiền gửi trong nước là những chỉ số khác nhau.

Một người rút rúp rồi giữ tiền tại nhà không nhất thiết đã chuyển vốn ra nước ngoài. Tương tự, việc một doanh nghiệp chuyển tiền ra nước ngoài không phải bằng chứng cho thấy các hộ gia đình đang chuẩn bị đối phó với việc tiền gửi bị tịch thu. Những tài liệu hiện có cũng chưa cho thấy tất cả các dòng tiền này chủ yếu bắt nguồn từ một kế hoạch cụ thể của Điện Kremlin.

Dữ liệu cho thấy gì — và chưa cho thấy gì?

Kết luận chắc chắn nhất là người Nga đang nắm giữ lượng tiền mặt lớn hơn đáng kể trong bối cảnh gián đoạn thanh toán, bất ổn kinh tế và lo ngại nhà nước can thiệp. Quy mô của xu hướng này rất đặc biệt: 286,4 tỷ rúp chỉ trong hai tuần đầu tháng 8, hơn 19 nghìn tỷ rúp tiền mặt nằm ngoài ngân hàng và mức tăng khoảng 17,5% so với một năm trước.

Các con số cũng phù hợp với bức tranh rộng hơn về áp lực tài chính trong nền kinh tế thời chiến, gồm thâm hụt ngân sách lên tới hàng nghìn tỷ rúp và sức ép ngày càng lớn lên doanh nghiệp. Nhưng chúng không chứng minh việc tịch thu tiền gửi bán lẻ sắp xảy ra, cũng không chứng minh nỗi sợ bị tịch thu là nguyên nhân chính của làn sóng rút tiền.

Phán đoán thận trọng hơn ở thời điểm hiện tại là: Nga đang trải qua một làn sóng chuyển sang tiền mặt bất thường trong lịch sử, phản ánh niềm tin suy giảm vào khả năng chống chịu và tính độc lập của hệ thống tài chính. Sức ép của Điện Kremlin đối với doanh nghiệp có thể đang khuếch đại tâm lý bất an, nhưng dữ liệu được cung cấp chưa xác nhận kế hoạch tịch thu tiền gửi ngân hàng của người dân.