Vì sao Vortexa cho rằng giá dầu thô đang đánh giá thấp nguy cơ thiếu hụt nguồn cung

Cảnh báo ngày 18/8 của Vortexa không chỉ dựa trên các diễn biến địa chính trị. Công ty phân tích dữ liệu hàng hải này tập trung vào những tín hiệu trên thị trường vật chất: xuất khẩu dầu thô từ nhiều nhà cung cấp lớn cùng lao dốc, trong khi lượng dầu trên tàu và tồn kho trên đất liền bị rút nhanh. Theo Vortexa, thị trường có thể thắt chặt nhanh hơn mức giá quanh 90 USD/thùng đang phản ánh.

IEA đưa ra một lý do độc lập để xem xét nghiêm túc rủi ro này: cơ quan này dự báo thị trường dầu toàn cầu thiếu 1,8 triệu thùng/ngày trong quý III/2026 và ước tính nguồn cung trung bình cả năm giảm 4,3 triệu thùng/ngày.

Những bằng chứng đứng sau cảnh báo

Xuất khẩu của bốn nhà cung cấp lớn giảm khoảng 5 triệu thùng/ngày

Tín hiệu trực tiếp nhất là sự sụt giảm đồng thời trong lượng dầu thô xuất khẩu bằng đường biển của Iran, Nga, Saudi Arabia và Mỹ. Các báo cáo liên quan đến dữ liệu Vortexa cho biết tổng dòng chảy của bốn nước này chỉ còn khoảng 12 triệu thùng/ngày—mức thấp kỷ lục và thấp hơn khoảng 5 triệu thùng/ngày so với một tháng trước.

Sự gián đoạn đến từ nhiều nguyên nhân:

• Xuất khẩu của Iran chịu tác động từ các biện pháp hạn chế và việc khó tiếp cận những tuyến vận chuyển thông thường.
• Dòng dầu của Saudi Arabia đối mặt với rủi ro liên quan đến căng thẳng tại Vịnh Ba Tư và Biển Đỏ.
• Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine làm gián đoạn hạ tầng xuất khẩu dầu của Nga ở Biển Đen.
• Xuất khẩu của Mỹ không còn bù đắp nguồn cung với mức độ như trước, trong đó hoạt động giải phóng dầu từ kho dự trữ chiến lược cũng chậm lại.

Điểm đáng chú ý là các tổn thất phân bổ ở nhiều khu vực khác nhau. Nếu chỉ một nước xuất khẩu gặp vấn đề, nguồn cung từ nơi khác có thể phần nào bù đắp. Nhưng khi nhiều nhà cung cấp lớn cùng giảm xuất khẩu, thị trường có ít lựa chọn thay thế hơn trong ngắn hạn.

Tồn kho dầu thô giảm với tốc độ bất thường

Dữ liệu Vortexa được các báo cáo trích dẫn cho thấy lượng dầu thô “đang trên biển”—tức dầu nằm trên các tàu chở dầu giữa nơi xuất khẩu và nơi giao hàng—giảm khoảng 175 triệu thùng trong bốn tuần. Con số này tương đương mức rút ròng trung bình khoảng 6,25 triệu thùng/ngày. Tồn kho trong các bồn chứa trên đất liền có mái nổi cũng giảm khoảng 81 triệu thùng trong cùng giai đoạn.

Một số báo cáo khác mô tả mức sụt giảm khoảng 200 triệu thùng, tương đương 7,1 triệu thùng/ngày trong bốn tuần. Chênh lệch này có thể xuất phát từ khác biệt về khoảng thời gian đo lường hoặc cách xử lý dữ liệu. Trong các tài liệu được cung cấp, con số Vortexa được ghi nhận nhất quán hơn là 175 triệu thùng dầu trên biển và 81 triệu thùng dầu trên đất liền. Vì vậy, chưa nên xem một mức rút cụ thể là con số đã được xác lập hoàn toàn.

Dù vậy, tín hiệu lớn hơn khá rõ ràng: dầu đang nhanh chóng rời khỏi những nguồn tồn kho có thể quan sát. Tồn kho giảm không tự động chứng minh một tình trạng thiếu hụt kéo dài sắp xảy ra—nhu cầu, hoạt động lọc dầu và vị trí của hàng tồn kho đều có ý nghĩa—nhưng việc rút kho nhanh sẽ làm giảm “vùng đệm” nếu các gián đoạn tiếp diễn.

Vì sao đợt phục hồi giữa tháng 7 bị xem là “bình minh giả”?

Lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển Hormuz từng cải thiện trong thời gian ngắn vào giữa tháng 7, tạo cảm giác rằng dòng cung ứng có thể trở lại bình thường. Tuy nhiên, đà phục hồi không kéo dài. Sau đó, IEA cho biết một thỏa thuận cho phép mở lại Hormuz và bảo đảm tàu thuyền đi lại không bị cản trở qua eo biển Bab el-Mandeb vẫn chưa đạt được. Các cuộc giao tranh tái diễn và gián đoạn hàng hải đã làm suy yếu nỗ lực khôi phục sản lượng cũng như vận chuyển.

Đây là điểm then chốt trong cách nhìn của Vortexa. Lưu lượng tàu tăng tạm thời có thể giảm áp lực trước mắt, nhưng không đồng nghĩa với việc dòng dầu thô nền tảng đã được khôi phục. Nếu chủ tàu vẫn ngần ngại đi qua tuyến đường này, hoặc nhà sản xuất không thể thường xuyên bốc và vận chuyển hàng, thị trường sẽ tiếp tục phải rút dầu từ các kho dự trữ.

Argus ước tính lưu lượng tàu chở dầu qua Hormuz do Vortexa theo dõi đạt khoảng 941.400 thùng/ngày trong giai đoạn 14–21/8, chủ yếu là các chuyến hàng của Iraq và Saudi Arabia. Con số này cho thấy giao thông chưa nhất thiết giảm về 0, nhưng vẫn bị hạn chế nghiêm trọng so với dòng chảy thông thường của khu vực.

Iran, Saudi Arabia và Nga tạo ra những dạng rủi ro khác nhau

Iran là trường hợp có mức sụt giảm xuất khẩu được báo cáo nghiêm trọng nhất trong các tài liệu được xem xét. Theo dữ liệu theo dõi ngành, xuất khẩu của Iran giảm xuống khoảng 294.000 thùng/ngày, so với mức trung bình gần 1,7 triệu thùng/ngày của năm 2025. Tuy nhiên, nên xem đây là một ước tính thị trường liên quan đến Vortexa, không phải số liệu sản lượng chính thức đã được kiểm chứng độc lập.

Rủi ro với Saudi Arabia không nằm ở một vụ sụt giảm sản lượng đơn lẻ đã được xác nhận, mà chủ yếu ở mức độ dễ tổn thương của các tuyến vận chuyển tại Vịnh Ba Tư và Biển Đỏ. Sự thiếu hụt của Nga liên quan đến thiệt hại và gián đoạn tại hạ tầng xuất khẩu ở Biển Đen, trong khi Mỹ từng là nguồn cung thay thế quan trọng giúp thị trường duy trì nguồn hàng trong giai đoạn đầu của khủng hoảng.

Tổng hợp lại, những diễn biến này làm suy giảm cả nguồn cung lẫn khả năng xoay xở của thị trường. Dầu vẫn có thể tồn tại dưới lòng đất, nhưng điều đó không có nghĩa là nó có thể nhanh chóng đến tay các nhà máy lọc dầu một cách an toàn và với chi phí bình thường.

Các con số của IEA củng cố luận điểm thị trường đang thắt chặt

Đánh giá của IEA cho thấy đây không chỉ là quan điểm riêng của một công ty. Nguồn cung dầu toàn cầu tăng 2,4 triệu thùng/ngày trong tháng 7, lên 101,5 triệu thùng/ngày, nhưng vẫn thấp hơn 6,3 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ năm trước. Sản lượng tại khu vực Vịnh Ba Tư vẫn được cho là thấp hơn mức bình thường 8,3 triệu thùng/ngày.

Sau đó, IEA dự báo nguồn cung trung bình toàn cầu trong năm 2026 giảm 4,3 triệu thùng/ngày, xuống khoảng 102 triệu thùng/ngày. Cơ quan này cũng dự báo thị trường thiếu 1,8 triệu thùng/ngày trong quý III—hơn gấp đôi ước tính trước đó.

Đây không phải dự báo vô điều kiện về một tình trạng thiếu dầu vĩnh viễn. IEA đồng thời dự kiến nhu cầu dầu toàn cầu giảm 1,6 triệu thùng/ngày trong năm 2026, khi giá cao và các gián đoạn làm giảm tiêu thụ. Nếu nhu cầu giảm đủ mạnh hoặc kéo dài, phản ứng này có thể thu hẹp mức thâm hụt.

Vì sao giá dầu vẫn có thể đang quá thấp?

Giá dầu Brent chốt phiên ngày 18/8 ở mức 91,02 USD/thùng, còn dầu West Texas Intermediate (WTI) chốt ở 84,94 USD/thùng. Reuters cho biết giá dầu thô cao hơn khoảng 50% so với đầu năm, nhưng cũng lưu ý rằng phần “phí hoảng loạn” ban đầu của thị trường đã giảm bớt. Các nhà giao dịch bắt đầu coi gián đoạn nguồn cung là một trạng thái kéo dài, thay vì một cú sốc mới xuất hiện mỗi ngày.

Điều này tạo ra nghịch lý cốt lõi trong cảnh báo của Vortexa: giá dầu đã cao, nhưng dữ liệu vật chất lại cho thấy thị trường có thể chưa phản ánh đầy đủ nguy cơ tồn kho tiếp tục cạn kiệt.

Vấn đề không đơn giản là dầu chắc chắn phải tăng giá ngay lập tức. Mối lo là một thị trường có lượng dầu trên biển và trong kho đất liền giảm nhanh, các tuyến vận chuyển bị hạn chế và thâm hụt theo quý đã được dự báo có thể cần một mức “phần bù rủi ro” lớn hơn, bền vững hơn—đặc biệt nếu gián đoạn kéo dài đến thời điểm khó tìm nguồn hàng thay thế.

Dữ liệu về “đội tàu bóng” cho thấy điều gì—và không chứng minh điều gì?

Windward xác định khoảng 20 tàu tại khu neo đậu Koh-e-Mubarak gần Hormuz mà tổ chức này đánh giá có liên quan đến hoạt động né tránh lệnh trừng phạt và chuyển hàng từ tàu sang tàu. Trong số đó, 8 tàu được xác định là nằm trong danh sách chỉ định của OFAC—Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ.

Phát hiện này ủng hộ nhận định rằng một phần dầu có liên quan đến Iran đang được vận chuyển qua các kênh thiếu minh bạch, nhiều rào cản hơn, thay vì gia nhập thị trường mở theo cách thông thường. Hình ảnh vệ tinh của Windward cũng cho thấy một số tàu neo đậu trong thời gian dài, cùng các dấu hiệu có thể liên quan đến kho nổi và việc thao túng nhận dạng tàu.

Tuy nhiên, sự tồn tại của một trung tâm hoạt động của “đội tàu bóng” không tự nó cho biết chính xác bao nhiêu dầu thô không thể đến tay người mua. Đây là bằng chứng về hoạt động logistics bị hạn chế và khó theo dõi, chứ không phải phép đo hoàn chỉnh về nguồn cung toàn cầu.

Những yếu tố có thể làm luận điểm thiếu hụt nguồn cung bớt nghiêm trọng

Một số diễn biến có thể khiến cảnh báo của Vortexa ít nghiêm trọng hơn:

• Tồn kho dầu thô của Mỹ tăng có thể tạo ra vùng đệm trong nước và giảm nhu cầu nhập khẩu ngay lập tức.
• Tồn kho sản phẩm chưng cất giảm cho thấy thị trường sản phẩm lọc dầu vẫn chịu áp lực, nhưng không thể chuyển đổi tương ứng một-một thành mức thiếu dầu thô toàn cầu.
• Nhu cầu của Trung Quốc chậm lại có thể làm giảm lượng dầu cần thiết, nhất là khi giá cao và việc sử dụng xe điện ngày càng tăng có thể kìm hãm nhập khẩu.
• Hoạt động vận chuyển qua Hormuz và Bab el-Mandeb được khôi phục sẽ giúp dòng sản lượng hiện có lưu thông tốt hơn.
• Sản lượng cao hơn từ châu Mỹ hoặc các nhà cung cấp ngoài Vịnh khác có thể bù đắp một phần tổn thất tại Trung Đông và Nga. IEA dự kiến nguồn cung từ châu Mỹ tăng 1,4 triệu thùng/ngày, nhưng cho rằng mức tăng này chỉ bù đắp được một phần các tổn thất ở nơi khác.

Vì vậy, thời gian kéo dài của khủng hoảng là biến số đặc biệt quan trọng. Một gián đoạn vận chuyển ngắn có thể được hấp thụ nhờ đổi tuyến, giảm nhu cầu và sử dụng tồn kho. Nhưng nếu kéo dài, gián đoạn sẽ từng bước loại bỏ các lớp đệm đó.

Kết luận

Cảnh báo của Vortexa dựa trên ba tín hiệu bổ trợ cho nhau: xuất khẩu của bốn nhà cung cấp lớn giảm khoảng 5 triệu thùng/ngày, lượng dầu thô trên biển và trong các bồn chứa trên đất liền bị rút nhanh, cùng dự báo độc lập của IEA về mức thâm hụt 1,8 triệu thùng/ngày trong quý III.

Các bằng chứng cho thấy thị trường dầu đang thắt chặt nhanh hơn mức giá trên bảng điện phản ánh. Tuy nhiên, điều đó không đảm bảo sẽ xảy ra một đợt tăng giá mất kiểm soát. Những biến số quyết định là Hormuz và các tuyến vận chuyển khác có được mở lại ổn định hay không, nguồn cung thay thế có xuất hiện hay không, và giá cao có khiến nhu cầu giảm đủ nhanh để cân bằng số thùng dầu bị mất hay không.