Nga được cho là chuyển thuốc nổ và linh kiện drone cho Iran: Bằng chứng đến đâu?

Mục đích được gán cho các chuyến hàng là bổ sung kho dự trữ: Iran muốn khôi phục lượng tên lửa và drone bị tổn thất trong cuộc xung đột với Mỹ và Israel. Thành phần hàng hóa phù hợp với mục tiêu đó, nhưng bằng chứng chưa cho thấy chúng đã giúp Iran tăng sản lượng thêm bao nhiêu, cũng chưa chứng minh sản lượng drone kiểu Shahed đã trở lại một mức cụ thể.

Một số bài viết còn cho rằng ảnh vệ tinh cho thấy trong các chuyến hàng rộng hơn có thể có linh kiện liên quan đến tên lửa đạn đạo. Đây là một nhận định từ nguồn thứ cấp, cần được tách biệt với phần mô tả được ghi nhận chắc chắn hơn về TNT, đạn dược và linh kiện drone.

Vì sao tuyến biển Caspi khó bị ngăn chặn?

Biển Caspi giáp Nga, Iran, Azerbaijan, Kazakhstan và Turkmenistan. Dù thường được gọi là “biển”, đây thực chất là một vùng nước nội lục, không kết nối trực tiếp với đại dương mở mà thông qua những tuyến hẹp và nhạy cảm về chính trị.

Địa lý này tạo ra một bài toán thực thi khó khăn. Hải quân phương Tây không duy trì hiện diện thường trực tại biển Caspi, khiến việc tuần tra, khám xét hoặc bắt giữ tàu theo cách thông thường trở nên khó khăn hơn nhiều. Vì vậy, hoạt động giám sát phải dựa nhiều hơn vào các phương thức gián tiếp như ảnh vệ tinh, tình báo tín hiệu, hồ sơ vận tải, hoạt động tại cảng và sự hợp tác của các quốc gia ven biển.

Tuyến đường này cũng tạo kết nối trực tiếp giữa các cảng của Nga và Iran, đồng thời tránh những vùng biển dễ bị theo dõi hơn, nơi lực lượng hải quân phương Tây hoạt động thường xuyên. Điều đó không khiến hoạt động vận chuyển trở nên vô hình; nó khiến việc quy trách nhiệm và ngăn chặn phụ thuộc nhiều hơn vào tình báo thay vì các biện pháp kiểm soát hàng hải định kỳ.

Bandar-e Anzali có ý nghĩa gì?

Các nguồn thứ cấp cho biết Israel đã tấn công khu phức hợp cảng Bandar-e Anzali của Iran vào tháng 3 và cho rằng hoạt động vận chuyển sau đó được nối lại. Những bằng chứng được cung cấp chưa độc lập xác minh mức độ thiệt hại, thời gian gián đoạn hay mốc chính xác của việc khôi phục tuyến hàng hải này.

Nếu các thông tin trên là chính xác, sự việc có ý nghĩa vì Bandar-e Anzali là một cảng quan trọng của Iran trên biển Caspi. Thiệt hại tại đây có thể ảnh hưởng đến hoạt động dỡ hàng, lưu kho hoặc các chức năng chỉ huy và kiểm soát liên quan đến tuyến tiếp tế. Việc tàu thuyền hoạt động trở lại sau đó sẽ cho thấy tuyến đường vẫn có thể sử dụng dù đã bị tìm cách phá rối — nhưng kết luận này cần các bằng chứng gốc mạnh hơn những gì hiện có.

MG-FLOT và những cáo buộc về đội tàu

Câu hỏi ban đầu đề cập đến hơn hai chục tàu, phần lớn bị phương Tây trừng phạt, được cho là có liên hệ với MG-FLOT; đồng thời có cáo buộc một số tàu đã tắt bộ phát đáp. Các chi tiết này chưa được xác lập độc lập bằng những bằng chứng được cung cấp cho bài viết.

Tuy vậy, các nguồn có ghi nhận một mối liên hệ trước đó: tàu hàng Nga Port Olya-4 được báo cáo là tài sản thuộc MG-Flot và nằm trong diện trừng phạt; các nguồn Ukraine cho rằng con tàu từng vận chuyển drone Iran, linh kiện drone, đạn dược và những loại vũ khí khác sang Nga. Điều này ủng hộ sự tồn tại của một tàu có liên hệ với MG-FLOT trong mạng lưới hậu cần quân sự Nga–Iran nói chung. Nhưng riêng thông tin đó không đủ để xác minh hiện nay có hơn hai chục tàu thuộc đội tàu liên quan, toàn bộ hoặc phần lớn đội tàu nằm trong diện trừng phạt, hay các tàu đã cố ý tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS).

Sự phân biệt này rất quan trọng: việc một công ty vận tải từng có vai trò được ghi nhận trong các chuyến hàng từ Iran sang Nga không phải bằng chứng kết luận rằng mọi tàu hiện được gắn với công ty này đều đang chở hàng quân sự từ Nga sang Iran.

Quan hệ cung ứng Nga–Iran đã đảo chiều?

Các chuyến hàng được báo cáo cho thấy mô hình hậu cần thời chiến có thể đang đảo chiều. Trước đây, Iran được biết đến là bên cung cấp drone và các loại hàng quân sự khác cho Nga sử dụng trong cuộc chiến tại Ukraine; thông tin mới mô tả Nga đang giúp Iran bổ sung kho dự trữ của chính nước này.

Tuy nhiên, các nguồn hiện có không xác minh được tuyên bố cụ thể rằng Iran đã chuyển một lượng đạn pháo hoặc đạn dược xác định cho Nga vào năm 2023.

Ý nghĩa rộng hơn mang tính chiến lược thay vì chỉ nằm ở con số: cả hai nước dường như đang sử dụng hợp tác quân sự để bù đắp sức ép lên kho vũ khí của mình và hỗ trợ lập trường đối đầu chung với Mỹ.

Hoạt động mua sắm nói gì về ngành công nghiệp quốc phòng Iran?

Việc phải nhập khẩu chất nổ, đạn dược và linh kiện drone cho thấy ít nhất một số chuỗi cung ứng hoặc năng lực sản xuất quân sự của Iran đã bị hư hại, gián đoạn hoặc không đủ đáp ứng sau các cuộc không kích. Các báo cáo cũng cho biết Iran đang đào tìm những tên lửa và đạn dược bị chôn vùi hoặc phủ dưới đống đổ nát, cho thấy Tehran vừa cố thu hồi kho còn sót lại, vừa tìm kiếm vật tư thay thế.

Tuy nhiên, hoạt động mua sắm không thể tự nó cho biết ngành công nghiệp quốc phòng trong nước của Iran bị thiệt hại đến mức nào. Nó cũng không chứng minh các nhà máy Iran mất khả năng tự sản xuất vũ khí. Hàng nhập khẩu có thể chỉ nhằm bổ sung cho sản xuất nội địa, đẩy nhanh việc sửa chữa hoặc cung cấp những linh kiện khó chế tạo trong thời gian ngắn.

Những điều bằng chứng hiện có chưa xác lập

Các nguồn được cung cấp chưa tạo cơ sở đáng tin cậy để khẳng định:

• Iran đã khôi phục bao nhiêu phần trăm kho đạn dược trước chiến tranh vào tháng 6;
• Iran đã phóng bao nhiêu tên lửa hoặc drone kiểu Shahed trước lệnh ngừng bắn;
• hơn hai chục tàu đã tham gia các chuyến hàng được báo cáo từ Nga sang Iran;
• phần lớn các tàu đó bị trừng phạt hoặc có liên hệ với MG-FLOT;
• các tàu cụ thể đã cố tình tắt bộ phát đáp AIS;
• cuộc tấn công vào Bandar-e Anzali gây ảnh hưởng tác chiến chính xác đến đâu; hoặc
• Điện Kremlin và Tổng thống Donald Trump đã phản ứng cụ thể thế nào trước các cáo buộc về chuyến hàng.

Một số nguồn khác mô tả bối cảnh cuộc xung đột và lệnh ngừng bắn, trong đó có các cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào cơ sở tên lửa, drone và radar ven biển của Iran sau một vụ drone tấn công tàu hàng. Reuters cũng đưa tin ngày 17/8 rằng Washington loại trừ khả năng gia hạn lệnh ngừng bắn tạm thời khi đàm phán về một thỏa thuận lâu dài rơi vào bế tắc. Những diễn biến này cung cấp bối cảnh, nhưng không phải bằng chứng trực tiếp về các chuyến hàng của Nga.

Kết luận

Kết luận chắc chắn nhất có thể rút ra là: một thông tin đáng tin cậy, dựa trên tài liệu của chính phủ châu Âu do NBC News thu thập và được một quan chức phương Tây xác minh, cho thấy Nga đang chuyển chất nổ, đạn dược và linh kiện drone cho Iran qua biển Caspi.

Tuyến đường này có giá trị chiến lược vì lực lượng hải quân phương Tây không duy trì hiện diện thường trực tại biển Caspi, trong khi số hàng nói trên có thể giúp Tehran bổ sung các kho vũ khí bị thiệt hại. Dù vậy, những tuyên bố chi tiết hơn về số lượng tàu, vai trò của MG-FLOT, việc tắt bộ phát đáp, mức độ phục hồi kho dự trữ và tổng số cuộc tấn công của Iran vẫn cần hồ sơ vận tải, hình ảnh hoặc đánh giá tình báo gốc trước khi được xem là sự thật đã được xác lập.