Vì sao Latvia nói “cuộc chiến lai” của Nga ở châu Âu đã diễn ra?

Danh sách này lý giải vì sao những sự việc tưởng như rời rạc—một vụ tấn công mạng, sự cố hạ tầng đáng ngờ, chiến dịch tung tin sai lệch hay một chiếc máy bay không người lái chưa rõ nguồn gốc—đang được đánh giá trong bối cảnh an ninh rộng hơn. Tuy nhiên, việc một sự việc bị “quy trách nhiệm cho Nga” không đồng nghĩa mọi chi tiết đã được chứng minh dứt khoát trước tòa hoặc được xác định công khai một cách tuyệt đối. Quy trách nhiệm trong các hoạt động vùng xám thường rất khó khăn.

Vì sao máy bay không người lái và phòng không trở thành mối lo lớn?

Máy bay không người lái tương đối rẻ, dễ thích nghi và khó phát hiện hoặc đánh chặn khi bay ở độ cao thấp. Các quan chức quân sự châu Âu cảnh báo hoạt động của drone Nga cũng có thể được sử dụng để thăm dò hệ thống phòng không và tìm ra điểm yếu cần khai thác.

Vì vậy, vấn đề không chỉ là một chiếc drone cụ thể có vượt biên giới hay không. Những vụ xâm nhập lặp đi lặp lại hoặc hoạt động bị nghi là trinh sát có thể làm lộ khoảng trống trong giám sát, khả năng phát hiện mục tiêu bay thấp, thời gian phản ứng và hệ thống chống drone. Các báo cáo về không phận phía đông và phía bắc châu Âu cũng nhấn mạnh những điểm yếu trong năng lực phòng không, đồng thời kêu gọi tăng cường răn đe và bảo vệ.

Các nguồn hiện có không đủ cơ sở cho tuyên bố cụ thể rằng Nga sẽ sử dụng “drone Ukraine” để tấn công hạ tầng trọng yếu châu Âu. Kịch bản này có thể xuất hiện trong các bài viết về những hành động khiêu khích tiềm tàng, nhưng nên được xem là tình huống chưa được xác minh, không phải bằng chứng đã được xác lập.

Điều cần phân biệt: chiến tranh lai không đồng nghĩa sắp xâm lược

Ông Rinkēvičs đã phân biệt giữa năng lực tiến hành các chiến dịch quy mô nhỏ của Nga và khả năng mở một cuộc xâm lược toàn diện vào sườn phía đông NATO. Trong cuộc phỏng vấn được TVP World đưa tin, ông nói Nga hiện chưa có năng lực quân sự cho một cuộc xâm lược như vậy, dù vẫn có khả năng tiến hành các hoạt động quy mô nhỏ hoặc trung bình.

Sự phân biệt này rất quan trọng. Các thông tin công khai cho thấy lý do để lo ngại về phá hoại, sức ép mạng, thông tin sai lệch và những hành động khiêu khích có giới hạn. Nhưng chúng không chứng minh Nga đã quyết định xâm lược các nước Baltic, cũng không cho thấy một cuộc tấn công quy ước quy mô lớn đang cận kề.

Rủi ro chiến lược trước mắt có thể là một hành động hạn chế, khó quy trách nhiệm, được thiết kế để gây chia rẽ trong NATO: đủ nghiêm trọng để thử thách liên minh nhưng đủ mơ hồ để khiến các nước thành viên khó thống nhất cách phản ứng.

Vì sao các đánh giá tình báo Mỹ khiến khu vực thêm lo lắng?

Những thông tin gần đây dựa trên các đánh giá tình báo Mỹ cho rằng Tổng thống Nga Vladimir Putin có thể tìm cách thử thách quyết tâm của NATO trong vài năm tới. Các kịch bản được nêu trải từ tấn công mạng đến một cuộc xâm nhập trên bộ quy mô nhỏ, với mục tiêu kiểm tra sự đoàn kết của liên minh và cam kết đối với Điều 5.

Một số báo cáo đặt khung thời gian khả dĩ từ mùa thu năm 2026 đến năm 2029, đồng thời coi các nước Baltic và Ba Lan là khu vực có khả năng trở thành nơi diễn ra phép thử như vậy. Đây là những đánh giá về các kịch bản có thể xảy ra dựa trên thông tin mật, không phải dự báo chắc chắn rằng một cuộc tấn công sẽ diễn ra trong khoảng thời gian đó.

Dù vậy, logic của kịch bản này vẫn đặc biệt đáng lo đối với các nước ở sườn phía đông NATO. Một hành động giới hạn nhằm vào hạ tầng trọng yếu, lãnh thổ, hệ thống liên lạc hoặc tuyến vận tải có thể nhằm buộc các đồng minh phải quyết định họ sẵn sàng phản ứng đến đâu.

Bởi vậy, khả năng chống chịu và phối hợp nhanh cũng là một phần của năng lực răn đe. Càng khó tạo ra hỗn loạn hoặc khai thác bất đồng giữa các quốc gia, một phép thử giới hạn càng kém hấp dẫn.

Vì sao Lithuania xem xét lại quy định quá cảnh tới Kaliningrad?

Cơ chế quá cảnh thuận lợi dành cho việc đi lại giữa Nga đại lục và vùng Kaliningrad qua Lithuania bắt nguồn từ các thỏa thuận của Liên minh châu Âu được thông qua năm 2003. Khuôn khổ này sử dụng Giấy tờ Quá cảnh Thuận lợi và các loại giấy tờ liên quan; thời hạn tối đa được áp dụng cho một số hình thức quá cảnh đường bộ là 24 giờ.

Ông Arvydas Anušauskas, nghị sĩ Seimas và cựu bộ trưởng quốc phòng Lithuania, đã đề xuất sửa luật biên giới của nước này để giảm thời gian công dân Nga được phép quá cảnh xuống còn 6 giờ. Theo lập luận của ông, thay đổi này sẽ tăng khả năng thực thi mà không đơn phương viết lại khuôn khổ của EU. Các trường hợp đặc biệt như tai nạn, hỏng xe, ùn tắc biên giới hoặc thời tiết khắc nghiệt vẫn cần được xem xét theo các quy định hiện hành.

Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh lưu lượng và số vụ vi phạm được báo cáo cùng tăng. Gần 13.000 xe chở khách đăng ký tại Nga được cho là đã sử dụng giấy tờ quá cảnh đơn giản hóa trong năm 2025, trong khi số vụ vi phạm được ghi nhận tăng từ 360 vụ năm 2024 lên 1.493 vụ năm 2025.

Những con số này củng cố lập luận rằng rút ngắn thời hạn và dùng hệ thống giám sát tự động có thể giúp phát hiện dễ hơn các điểm dừng hoặc việc đi lệch tuyến trái phép. Tuy nhiên, bản thân các số liệu không chứng minh người quá cảnh đang tiến hành hoạt động gián điệp hay phá hoại. Lập luận an ninh ở đây là giảm mức độ phơi nhiễm và tăng giám sát, chứ không phải coi mọi người đi qua là nhân viên tình báo.

Các nước trong khu vực đang tính cách ứng phó nào?

Đối với Latvia, Lithuania, Estonia và Ba Lan, phản ứng thực tế không phải là dự đoán một cuộc chiến chắc chắn xảy ra, mà là giảm rủi ro tập thể. Những ưu tiên chính gồm:

• tích hợp các hệ thống phòng không và chống drone;
• tăng cường giám sát biên giới, tuyến vận tải và hoạt động quá cảnh liên quan đến Kaliningrad;
• bảo vệ năng lượng, thông tin liên lạc, cảng biển, đường sắt và các hạ tầng trọng yếu khác;
• chia sẻ nhanh thông tin tình báo giữa các cơ quan quốc gia và NATO; và
• phối hợp các biện pháp hạn chế ở cấp EU để quy định của một nước không tạo ra “mắt xích yếu” có thể bị khai thác.

NATO và các chính phủ châu Âu cũng đang tìm cách đưa các đơn vị vận hành hạ tầng dân sự cùng các nhà cung cấp an ninh mạng vào kế hoạch ứng phó với những mối đe dọa lai.

Vì thế, cảnh báo của ông Rinkēvičs nên được hiểu là lời kêu gọi nhận diện một cuộc cạnh tranh an ninh đang tồn tại, trước khi nó chạm ngưỡng chiến tranh quy ước. Bằng chứng công khai cho thấy các hoạt động thù địch dai dẳng và những lỗ hổng nghiêm trọng, trong khi chưa có bằng chứng công khai về một cuộc xâm lược toàn diện sắp xảy ra.

Thách thức trung tâm là củng cố năng lực phòng thủ và sự gắn kết của liên minh mà không biến những kịch bản tình báo có điều kiện thành khẳng định chắc chắn.