Archer Aviation mua lại đối thủ cũ Wisk Aero cùng hai công ty con của Boeing: Kết cục bất ngờ sau 5 năm kiện tụng

Vào ngày 10 tháng 8 năm 2026, Archer Aviation tuyên bố sẽ mua lại ba công ty con của Boeing — Wisk Aero, Insitu và SkyGrid — trong một thương vụ hoán đổi cổ phiếu, giúp Boeing sở hữu khoảng 16,5% cổ phần của Archer . Thỏa thuận này là điểm kết của một hành trình kéo dài 5 năm, bắt đầu bằng một vụ kiện tụng gay gắt về bí mật thương mại và kết thúc bằng việc Archer nuốt gọn đối thủ cũ, trở thành một công ty hàng không vũ trụ và quốc phòng tích hợp theo chiều dọc.

Vụ kiện bí mật thương mại năm 2021

Ngày 10 tháng 8 năm 2021, Wisk Aero đã kiện Archer Aviation ra tòa án liên bang Hoa Kỳ, cáo buộc Archer đánh cắp bí mật thương mại về công nghệ bay tự hành thông qua một cựu nhân viên của Wisk đã gia nhập Archer . Vụ kiện đã tạo ra sự đối đầu căng thẳng giữa hai nhà phát triển máy bay cất-hạ cánh thẳng đứng bằng điện (eVTOL), và đặt nền móng cho những năm tháng xung đột pháp lý sau đó.

Thỏa thuận năm 2023: Từ kẻ thù thành đối tác

Đúng hai năm sau ngày khởi kiện, ngày 10 tháng 8 năm 2023, Archer, Boeing và Wisk tuyên bố đạt được thỏa thuận dàn xếp và hợp tác công nghệ . Các điều khoản đặc biệt bao gồm:

• Archer phát hành cho Wisk một lượng cổ phần thiểu số (được báo cáo trị giá khoảng 22,5 triệu USD) .
• Archer cấp cho Wisk giấy phép sử dụng công nghệ đối với sở hữu trí tuệ của mình .
• Hai công ty đồng ý hợp tác phát triển công nghệ bay tự hành thay vì tiếp tục kiện tụng .
• Archer chỉ định Wisk là nhà cung cấp công nghệ tự hành độc quyền cho các phiên bản máy bay tương lai .

Thỏa thuận này đã biến những kẻ thù trong phòng xử án thành đối tác phát triển, tạo tiền đề cho sự hợp nhất sâu rộng hơn sau này.

Nguồn gốc của Wisk Aero: Từ chương trình Cora của Kitty Hawk đến công ty con của Boeing

Wisk Aero được thành lập vào năm 2019 dưới dạng liên doanh giữa Boeing và Tập đoàn Kitty Hawk của Larry Page (đồng sáng lập Google), kế thừa chương trình Cora của Kitty Hawk — một nguyên mẫu eVTOL hoàn toàn tự động, chạy hoàn toàn bằng điện . Chương trình Cora có nguồn gốc từ Zee Aero, một công ty khởi nghiệp eVTOL bí mật được Page hậu thuẫn từ năm 2010, và đã sáp nhập với Kitty Hawk vào năm 2017 . Vào tháng 5 năm 2023 (ngay trước khi đạt thỏa thuận với Archer), Boeing đã mua lại số cổ phần còn lại của Kitty Hawk, biến Wisk thành công ty con thuộc sở hữu hoàn toàn của Boeing .

Archer mở rộng sang lĩnh vực quốc phòng

Song song với đó, Archer đã xây dựng một mảng kinh doanh quốc phòng lớn, định vị mình là một nhà thầu quốc phòng bên cạnh vai trò nhà phát triển taxi bay:

• Tháng 12/2024: Archer công bố quan hệ đối tác chiến lược độc quyền với Anduril Industries để đồng phát triển máy bay quân sự VTOL hybrid thế hệ mới, ra mắt chương trình Archer Defense, đồng thời huy động thêm 430 triệu USD từ các nhà đầu tư gồm Stellantis, United Airlines và Wellington Management .
• Tháng 2/2025: Archer huy động thêm 300 triệu USD từ các nhà đầu tư tổ chức bao gồm BlackRock và Wellington Management, nâng tổng số vốn huy động lên khoảng 3,36 tỷ USD, với mục đích rõ ràng là mở rộng phát triển tập trung vào quốc phòng .
• Tổng cộng, hai đợt này đã huy động được 730 triệu USD để hỗ trợ cho sự chuyển hướng sang quốc phòng .

Máy bay Midnight và Chương trình thí điểm tích hợp eVTOL của Nhà Trắng

• Archer đã được chọn tham gia Chương trình thí điểm tích hợp eVTOL (eIPP) của Nhà Trắng, một sáng kiến của chính phủ nhằm tích hợp taxi bay điện vào không phận quốc gia Hoa Kỳ .
• Vào ngày 30 tháng 7 năm 2026, máy bay Midnight hoàn toàn bằng điện của Archer đã thực hiện chuyến bay khứ hồi có người lái giữa Sân bay Thành phố Salinas và Sân bay Khu vực Monterey ở California, mỗi chặng dài khoảng 20 dặm và mất khoảng 9 phút .
• Archer có kế hoạch bắt đầu hoạt động thương mại vào năm 2026 theo chương trình eIPP, trước khi trở thành Nhà cung cấp taxi bay chính thức cho Thế vận hội LA28 .

Thương vụ thâu tóm tháng 8/2026: Archer mua lại đối thủ cũ

Vào ngày 10 tháng 8 năm 2026 — chính xác 3 năm sau thỏa thuận hòa giải và 5 năm sau vụ kiện ban đầu — Archer tuyên bố mua lại ba công ty con của Boeing trong một thương vụ hoán đổi cổ phiếu :

• Wisk Aero — nhà phát triển eVTOL tự hành (đối thủ cũ của Archer)
• Insitu — nhà sản xuất hệ thống máy bay không người lái và drone
• SkyGrid — nền tảng phần mềm quản lý không lưu

Các điều khoản chính của thỏa thuận:

Khía cạnh	Chi tiết
Hình thức thanh toán	Hoán đổi cổ phiếu; Boeing nhận khoảng 16,5% cổ phần của Archer (một số nguồn trích dẫn ~19,75% trên cơ sở trước giao dịch)
Cam kết của Boeing	Đầu tư 55 triệu USD vào Archer; quyền quan sát viên trong hội đồng quản trị
Archer nhận được	Hơn 200 triệu USD doanh thu hàng năm từ các hợp đồng quốc phòng hiện có, cộng với công nghệ bay tự hành, drone và quản lý không lưu
Boeing nhận được	Tiếp cận công nghệ liên tục và một vị thế sở hữu đáng kể trong Archer

Tổng kết

Vụ kiện năm 2021, thỏa thuận hòa giải năm 2023 (biến kẻ thù thành đồng minh) và tham vọng quân sự ngày càng tăng của Archer đã dẫn đến thương vụ tháng 8 năm 2026, nơi Archer hấp thụ đối thủ cũ Wisk cùng với Insitu và SkyGrid. Boeing, sau khi đưa Wisk thành công ty con thuộc sở hữu hoàn toàn vào năm 2023, đã thoát khỏi hoạt động phát triển eVTOL trực tiếp để đổi lấy một cổ phần đáng kể trong Archer . Thương vụ này định vị Archer là một nền tảng hàng không vũ trụ và quốc phòng tích hợp theo chiều dọc với các nguồn doanh thu hiện có từ mảng kinh doanh drone của Insitu, quan hệ đối tác với Anduril cho máy bay VTOL quân sự, và máy bay Midnight đang trên đà vận hành eVTOL thương mại theo chương trình eIPP của Nhà Trắng.