Vì sao giá đồng tăng kỷ lục lại tạo ra thị trường hai tốc độ giữa Mỹ và thế giới?

Đợt tăng giá đồng không đơn thuần là câu chuyện thế giới thiếu kim loại. Yếu tố trung tâm là tình trạng siết chặt theo địa điểm và thời điểm: triển vọng Mỹ áp thuế lên đồng tinh luyện khiến việc đưa cathode đồng vào Mỹ trước khi thuế có hiệu lực trở nên hấp dẫn. Dòng hàng vì vậy rời các địa điểm có thể giao nhận của Sàn Kim loại London (LME) và những khu vực tiêu thụ khác, nâng giá trị của lượng đồng có thể giao ngay bên ngoài Mỹ.1819

Mức cao kỷ lục trong phiên của đồng trên LME là 14.527,50 USD/tấn. Vào cuối tháng 8, hợp đồng đồng kỳ hạn ba tháng lại tiến sát ngưỡng này, sau khi các lệnh rút hàng lớn làm giảm lượng kim loại sẵn có tại kho LME.18

Kỳ vọng thuế quan tạo động lực tích trữ tại Mỹ

Bộ trưởng Thương mại Mỹ đã kiến nghị áp thuế phổ quát theo lộ trình đối với đồng tinh luyện: 15% từ năm 2027 và 30% từ năm 2028. Đây là đề xuất, chưa phải mức thuế đã có hiệu lực đối với đồng tinh luyện; biện pháp đang áp dụng chỉ bao phủ một số sản phẩm đồng bán thành phẩm và sản phẩm phái sinh sử dụng nhiều đồng.117

Sự khác biệt này rất quan trọng. Nhà giao dịch có thể nhập khẩu và cất kho đồng tinh luyện tại Mỹ trước khi một mức thuế tương lai có hiệu lực, để nắm giữ kim loại có thể trở nên giá trị hơn trong một thị trường được bảo hộ bằng thuế quan. Giá đồng giao tại Mỹ cao hơn đã khuyến khích nhập khẩu và kinh doanh chênh lệch giá giữa các thị trường.

Reuters cho biết nhập khẩu đồng tinh luyện vào Mỹ năm 2025 tăng 80% so với cùng kỳ, lên 1,64 triệu tấn. Trong 5 tháng đầu năm 2026, lượng hàng đến Mỹ tăng thêm 13%, đạt 763.000 tấn.19 Việc nhập khẩu sớm này giải thích nghịch lý tưởng như trái ngược: tồn kho tại Mỹ/COMEX tăng trong khi lượng đồng sẵn sàng tại LME giảm. Phần lớn đây là sự phân bổ lại kim loại, chứ không tự động đồng nghĩa nhu cầu tiêu thụ toàn cầu tăng tương ứng.

Vì sao thị trường đồng trở thành “hai tốc độ”?

Đồng giao dịch trên COMEX ngày càng được định giá như kim loại có thể giao vào một thị trường Mỹ có khả năng được bảo hộ bởi thuế. Trong khi đó, đồng LME vẫn là chuẩn giá quốc tế và có nguy cơ chịu thuế nếu được nhập vào Mỹ sau một thay đổi chính sách.

Bởi vậy, khoảng chênh giữa COMEX và LME không còn chỉ phản ánh cước vận tải, chi phí vốn hay cơ hội kinh doanh chênh lệch giá thông thường. Nó trở thành tín hiệu thị trường về rủi ro thuế quan. Reuters lưu ý hợp đồng CME đại diện cho đồng đã nộp thuế tại Mỹ, còn giá LME là giá quốc tế; chênh lệch giá kỳ hạn đã nới rộng khi thị trường đánh giá khả năng áp thuế lên đồng tinh luyện.20

Hệ quả là thị trường vận hành theo hai nhịp:

• Tại Mỹ: giá giao hàng cao hơn và lượng tồn kho tăng khi giới giao dịch chuẩn bị cho khả năng áp thuế.
• Ngoài Mỹ: lượng đồng có thể giao ngay tại các địa điểm LME ít đi, khiến nguồn cung ngắn hạn căng hơn.

Đó là lý do chỉ riêng nguy cơ thuế quan cũng có thể đẩy giá lên cao mà không cần một cuộc khủng hoảng thiếu đồng trên phạm vi toàn cầu. Kim loại được dịch chuyển về nơi mà giá trị tương lai được kỳ vọng cao nhất, để lại ít hàng sẵn có hơn ở các nơi khác.18

Backwardation tại LME vì sao mạnh lên?

Backwardation là trạng thái giá giao ngay cao hơn giá hợp đồng giao hàng ở kỳ hạn xa hơn. Thông thường, đây là dấu hiệu người mua, bên đang bán khống hoặc doanh nghiệp công nghiệp sẵn sàng trả thêm để có hàng ngay lúc này thay vì chờ về sau.

Trong đợt này, việc chuyển hướng vận chuyển và rút hàng khỏi kho đã làm thu hẹp lượng đồng có thể giao ngay trên LME. Reuters cho biết tồn kho LME sẵn sàng sử dụng giảm còn 90.000 tấn, đồng thời phần chênh giá giao ngay so với hợp đồng ba tháng nới rộng mạnh.18 Vì thế, chênh lệch này phản ánh áp lực ở nguồn cung có thể giao ngay, không nhất thiết khẳng định tổng tồn kho đồng toàn cầu đã biến mất.

Rủi ro nguồn cung làm cú siết theo địa lý thêm mạnh

Sự dịch chuyển do thuế quan diễn ra trong bối cảnh rủi ro nguồn cung là có thật.

Codelco của Chile cho biết sản lượng nửa đầu năm đạt 564.000 tấn, giảm 11% so với cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân gồm các hạn chế vận hành tại El Teniente, sản lượng thấp hơn ở Chuquicamata và hàm lượng quặng yếu hơn tại Ministro Hales.29 Codelco cũng nói sản lượng tại El Teniente sẽ duy trì ở mức thấp trong khoảng 5 năm sau vụ tai nạn tại mỏ.32

Tại Cộng hòa Dân chủ Congo, chính phủ áp lệnh cấm xuất khẩu tinh quặng đồng và cobalt có hiệu lực ngay, dù có thể cấp miễn trừ một năm trong các trường hợp mang tính chiến lược.28 Tinh quặng không phải cathode đồng tinh luyện, nên lệnh này không trực tiếp rút đồng đủ điều kiện giao nhận trên LME khỏi thị trường. Tuy vậy, nó làm gia tăng bất định về nguyên liệu đầu vào cho các nhà máy luyện kim và nguồn cung đồng tinh luyện trong tương lai.

Các gián đoạn trên chưa đủ để tự chúng chứng minh thế giới đang thiếu đồng ngay lập tức. Nhưng chúng khiến thị trường nhạy cảm hơn khi kim loại bị rút khỏi các tuyến thương mại thông thường. Khi sản lượng mỏ bị hạn chế bởi vấn đề vận hành và hàm lượng quặng giảm, nguồn cung khó có thể phản ứng nhanh trước tình trạng thiếu hàng tại một địa điểm cụ thể.

Thâm hụt tháng 6 là có thật, nhưng chưa nói hết bức tranh

Số liệu của Nhóm Nghiên cứu Đồng Quốc tế (ICSG) cho thấy thị trường đồng tinh luyện thâm hụt 60.000 tấn trong tháng 6, sau khi thặng dư 15.000 tấn vào tháng 5. Tuy nhiên, cân đối lũy kế từ tháng 1 đến tháng 6 vẫn thặng dư 131.000 tấn.46

Cách đọc phù hợp là:

• Tháng 6 cho thấy thị trường thắt chặt hơn trong riêng tháng đó.
• Cân đối nửa đầu năm chưa xác lập tình trạng thiếu hụt vật chất toàn cầu kéo dài.
• Sự khan hiếm tại đúng địa điểm giao nhận của sàn vẫn có thể đẩy giá giao ngay lên cao, ngay cả khi cân đối toàn cầu nghiêng về thặng dư.

Đây là mấu chốt để hiểu đợt tăng giá: cân đối toàn cầu không đồng nghĩa kim loại luôn có sẵn ở đúng kho, đúng dạng hàng và đúng thời điểm mà thị trường cần.

Điều gì có thể xảy ra tiếp theo?

Nếu Mỹ áp thuế rộng rãi lên đồng tinh luyện

Lượng hàng đã được đưa vào Mỹ từ trước có thể giữ được lợi thế thương mại đáng kể. Phần chênh COMEX–LME có thể duy trì, còn việc chuyển đồng vào Mỹ có thể tiếp tục khiến nguồn hàng giao ngay ngoài Mỹ tương đối căng.

Nếu chính sách bị hoãn, thu hẹp hoặc hủy bỏ

Lý do để nắm giữ lượng lớn tồn kho tại Mỹ sẽ suy yếu. Người nắm giữ có thể bán, đưa vào tiêu thụ hoặc tái xuất đồng, qua đó giảm áp lực lên các kho LME và có khả năng thu hẹp chênh lệch giá giữa Mỹ với London.

Nếu nguồn cung thực tế tiếp tục gây thất vọng

Việc xả tồn kho chưa chắc chấm dứt xu hướng giá lên. Những gián đoạn mỏ mới, tốc độ sản xuất đồng tinh luyện chậm hơn hoặc nguồn tinh quặng thắt chặt hơn có thể chuyển câu chuyện từ tái định vị hàng hóa do chính sách sang một ràng buộc nguồn cung rộng hơn.

Kết luận

Mức giá đồng sát kỷ lục phản ánh đồng thời hai lực đẩy: sự dịch chuyển đồng tinh luyện về Mỹ do kỳ vọng chính sách và phần bù rủi ro nguồn cung đến từ gián đoạn khai thác cùng sản lượng bị hạn chế. Lực thứ nhất rất nhạy cảm với quyết định cuối cùng theo Mục 232 của Mỹ; lực thứ hai có thể kéo dài hơn.

Ở thời điểm này, câu hỏi quan trọng không chỉ là đồng có tồn tại ở đâu đó trên thế giới hay không. Điều đáng chú ý là liệu đồng có còn sẵn có ngoài Mỹ, tại những địa điểm và trong những khung thời gian mà thị trường LME cùng người mua vật chất cần đến hay không.1819