Châu Âu được cảnh báo có thể lệ thuộc AI lâu dài nếu không tăng tốc xây hạ tầng tính toán

Chiến lược Transformative AI Strategy for Europe nhìn khoảng cách AI của châu Âu như một bài toán về lệ thuộc chiến lược, chứ không chỉ là thiếu startup hay vốn đầu tư mạo hiểm. Nhóm tác giả cảnh báo rằng nếu không hành động nhanh, châu Âu có thể trở thành bên chỉ phải tuân theo luật chơi: phụ thuộc vào một số ít chính phủ và doanh nghiệp nước ngoài về mô hình AI, hạ tầng tính toán và chuỗi cung ứng định hình kinh tế, an ninh lẫn đời sống xã hội. 36

Vì sao nguy cơ bị gạt ra bên lề có thể trở thành lâu dài?

Theo chiến lược này, châu Âu chưa sẵn sàng về mặt cấu trúc trước sự xuất hiện gần kề của các hệ thống AI mạnh hơn. Châu Âu hiện nắm khoảng 5% năng lực tính toán AI toàn cầu; trong khi doanh thu thường niên ước tính của các nhà phát triển mô hình AI châu Âu chưa bằng 2% tổng doanh thu của chỉ hai đối thủ quốc tế hàng đầu. 26

Vấn đề không dừng ở phần mềm. Khả năng tiếp cận AI còn phụ thuộc vào chip, trung tâm dữ liệu, kết nối điện, hạ tầng đám mây, mô hình AI tuyến đầu và năng lực của các thể chế trong việc hiểu, phản ứng với thay đổi kỹ thuật diễn ra rất nhanh. Khi sự phụ thuộc đã bị “đóng cứng” trong các công trình hạ tầng có vòng đời dài và các hợp đồng thương mại dài hạn, việc đảo ngược sẽ khó hơn rất nhiều. 36

Mục tiêu chính: 15% năng lực tính toán AI toàn cầu vào năm 2030

Chiến lược đề xuất EU và các quốc gia thành viên hướng tới mục tiêu đặt 15% năng lực tính toán AI toàn cầu trên lãnh thổ EU vào năm 2030 — tương đương khoảng gấp ba tỷ trọng hiện tại của châu Âu. 12

Để đạt mục tiêu này, ước tính cần bổ sung khoảng 45 GW công suất trung tâm dữ liệu phục vụ AI và đầu tư khoảng 1,3 nghìn tỷ euro. Phần lớn nguồn vốn được kỳ vọng đến từ khu vực tư nhân, thay vì nhà nước phải tự chi trả toàn bộ quá trình xây dựng. 1

Vì vậy, đây không chỉ là chỉ tiêu đầu tư mà còn là chương trình triển khai: thủ tục cấp phép phải nhanh hơn, nguồn điện phải sẵn có, vốn cần được huy động hiệu quả và phải có nhu cầu sử dụng năng lực tính toán đủ ổn định để các dự án lớn có thể được tài trợ. 56

Bảo đảm chuỗi cung ứng: tận dụng đòn bẩy trước khi xảy ra khủng hoảng

Một đề xuất trung tâm là thành lập Liên minh các quốc gia thành viên về an ninh chuỗi cung ứng, phối hợp với Ủy ban châu Âu. Lập luận của chiến lược là các nước châu Âu đang nắm những điểm then chốt trong chuỗi cung ứng AI toàn cầu, nhưng chưa chuyển chúng thành đòn bẩy tập thể bền vững. 18

Liên minh này sẽ hướng đến khả năng tiếp cận đáng tin cậy hơn với chip, mô hình AI và năng lực tính toán; đồng thời xây dựng lộ trình ứng phó khi quyền tiếp cận bị hạn chế. Kế hoạch triển khai nêu việc Ủy ban châu Âu chỉ định đầu mối liên lạc và lập kiểm kê vào quý IV/2026, trước khi đánh giá các xung đột và cân nhắc bước đi pháp lý trong năm 2027. 17

ASML đặc biệt quan trọng trong lập luận này vì công nghệ quang khắc của doanh nghiệp Hà Lan là mắt xích thiết yếu của chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Thông điệp rộng hơn không phải là châu Âu có thể tự kiểm soát mọi thành phần của hệ sinh thái AI, mà là cần phối hợp các tài sản chiến lược mình đang có, thay vì đàm phán trong tình trạng phân mảnh. 18

Hơn 40 khuyến nghị, không chỉ là xây trung tâm dữ liệu

Gói chiến lược đưa ra hơn 40 khuyến nghị. Mục tiêu không chỉ là tăng công suất hạ tầng mà còn là bảo đảm các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và thể chế châu Âu có thể tiếp cận, sử dụng AI tiên tiến một cách đáng tin cậy và có trách nhiệm. 5

Các trọng tâm gồm:

• mở rộng quyền tiếp cận mô hình AI tuyến đầu và năng lực tính toán cho người dùng châu Âu;
• tăng tốc phát triển hạ tầng, năng lượng và huy động vốn;
• xây dựng chuyên môn AI cùng năng lực kỹ thuật trong các cơ quan công quyền;
• chuẩn bị cho các khủng hoảng có sự hỗ trợ của AI, bao gồm rủi ro an ninh mạng; và
• duy trì trách nhiệm giải trình dân chủ khi hệ thống AI ngày càng mạnh và được triển khai rộng rãi. 51418

Điểm mấu chốt là năng lực tính toán, dù thiết yếu, không tự tạo ra ảnh hưởng. Một khu vực còn cần đội ngũ nhân lực, bên mua đủ năng lực, cơ quan công quyền có thể đánh giá công nghệ và các quy tắc có thể thực thi trên thực tế.

Lập luận của Draghi: không phụ thuộc bên ngoài, cũng không cần một “nhà vô địch” duy nhất

Mario Draghi đưa ra lập luận liên quan rằng châu Âu không nhất thiết phải chọn giữa tăng năng suất nhờ AI và chủ quyền công nghệ. Phương án ông đề xuất là duy trì quyền kiểm soát có ý nghĩa đối với dữ liệu và hạ tầng tại châu Âu, đồng thời tận dụng sức mua của các doanh nghiệp lớn để tài trợ các trung tâm dữ liệu do châu Âu kiểm soát. 2224

Mô hình thương mại ở đây là gộp nhu cầu theo các cam kết dài hạn. Các doanh nghiệp gồm ASML, Capgemini và Amadeus đã cam kết mua European Compute Units của Mistral trong nhiều năm; thỏa thuận này nhằm hỗ trợ 1 GW công suất vào năm 2030. 1922

Ý nghĩa của mô hình là các cam kết mua trước có thể giúp dự án hạ tầng đắt đỏ trở nên khả thi về tài chính ngay cả khi công suất chưa được xây xong. Thay vì chỉ trông vào trợ cấp công hoặc các nhà cung cấp đám mây siêu quy mô hiện hữu, khách hàng công nghiệp cam kết dùng năng lực tính toán trong tương lai; nhu cầu đã được cam kết đó có thể làm nền tảng cho công suất mới. 1930

Lập luận của Draghi cũng trực tiếp phản đối độc quyền. Mục tiêu không phải thay sự tập trung nền tảng ở nước ngoài bằng một “nhà vô địch” AI châu Âu được bảo hộ. Một hệ sinh thái gồm nhiều nhà cung cấp và liên minh cạnh tranh có thể mở rộng lựa chọn, đồng thời giúp khách hàng châu Âu kiểm soát tốt hơn nơi dữ liệu và khối lượng công việc tính toán của họ được đặt. 19

Vì sao thời gian không còn nhiều?

Tính cấp bách của chiến lược xuất phát từ thời gian chuẩn bị dài. Trung tâm dữ liệu cần vốn, thiết bị, địa điểm và kết nối điện; các thỏa thuận chuỗi cung ứng cùng hợp đồng dài hạn với doanh nghiệp cũng cần nhiều thời gian để thiết lập. Trong khi đó, theo lập luận của chiến lược, các cường quốc lớn khác đã tăng tốc xây dựng công suất và định hình các điều kiện tiếp cận. 36

Thông điệp thực tế của nhóm tác giả là tương lai AI của châu Âu không chỉ được quyết định bằng quy định hay năng lực nghiên cứu. Nó còn phụ thuộc vào lựa chọn về hạ tầng vật lý, nhu cầu thương mại và hành động chiến lược có phối hợp — trước khi sự lệ thuộc trở thành trạng thái mặc định. 11718