Các vụ drone xâm nhập cho thấy Nga đang thử thách sườn phía đông NATO như thế nào

Sự gia tăng đột biến các vụ drone xuất hiện quanh Romania đang phơi bày một bài toán an ninh dai dẳng, có thể mở rộng về quy mô và đặc biệt khó diễn giải. Điều đó chưa đủ để chứng minh Nga đang chuẩn bị một cuộc chiến thông thường với NATO. Nhưng nó cho thấy các cuộc tấn công nhằm vào Ukraine có thể liên tục gây sức ép lên không phận đồng minh, đe dọa dân thường và buộc các thành viên NATO đưa ra quyết định tốn kém trong điều kiện thiếu chắc chắn.

Romania trở thành phép thử đối với không phận NATO

Kể từ khi Nga mở cuộc xâm lược toàn diện Ukraine, Romania liên tục ghi nhận drone xâm nhập không phận. Tính đến cuối tháng 4/2026, giới chức Romania cho biết đã xảy ra 7 vụ vi phạm không phận, 11 lần phát hiện mảnh vỡ đạn dược và 18 lần điều động máy bay làm nhiệm vụ cảnh sát trên không liên quan đến các cuộc tấn công gần biên giới. Những con số này đã tiến sát các mức cao của cả năm trước đó.

Tình hình trở nên nghiêm trọng hơn vào tháng 5. Ngày 29/5, Romania cho biết một drone đi vào không phận nước này trong lúc Nga tấn công các mục tiêu gần đó ở Ukraine đã rơi xuống một tòa chung cư tại Galați. Vụ va chạm gây cháy, làm hai người bị thương và buộc cư dân phải sơ tán. NATO sau đó cho biết chiếc drone có nguồn gốc từ Nga.

Sự việc làm thay đổi ý nghĩa thực tế của một vụ vi phạm không phận. Một chiếc drone vượt biên không còn chỉ là vấn đề kỹ thuật nếu nó có thể bay tới khu dân cư, mang theo thuốc nổ hoặc khiến nhà chức trách chỉ còn vài giây để quyết định liệu việc đánh chặn có an toàn hay không.

Vụ đánh chặn tháng 8 cho thấy đây là vấn đề của cả liên minh

Ngày 16/8, một chiếc F/A-18 của Tây Ban Nha đang thực hiện nhiệm vụ cảnh sát trên không của NATO đã bắn hạ một drone sau khi hệ thống giám sát Romania phát hiện vật thể này đi vào không phận quốc gia từ hướng Moldova, gần Galați. Chiếc máy bay được đánh chặn lúc 5 giờ 1 phút sáng; mảnh vỡ rơi xuống khu vực không có người sinh sống. Bộ Quốc phòng Romania cho biết đây là máy bay không người lái thứ tư bị bắn hạ trên lãnh thổ nước này trong năm 2026.

Sự việc phản ánh hai đặc điểm của thách thức tại sườn phía đông NATO.

Thứ nhất, hoạt động cảnh giới trên không ngày càng chuyển từ quan sát và điều máy bay lên ứng trực sang khai hỏa. Theo Reuters, Romania chỉ bắn hạ chiếc drone đầu tiên vào tháng 7, sau hàng chục vụ xâm nhập trước đó.

Thứ hai, một sự cố tại địa phương có thể nhanh chóng trở thành nhiệm vụ của cả liên minh. Chiếc máy bay xử lý vụ vi phạm ngày 16/8 là máy bay Tây Ban Nha, dù sự việc xảy ra trên lãnh thổ Romania.

Nguồn gốc của chiếc drone mới nhất chưa được xác nhận ngay lập tức. Sự không chắc chắn này có ý nghĩa lớn: việc quy trách nhiệm ảnh hưởng đến quyết định ngoại giao, quy tắc giao chiến và nguy cơ một vụ đánh chặn bị diễn giải thành đối đầu trực tiếp giữa NATO và Nga. Nó cũng cho phép Moskva phủ nhận ý định, trong khi vẫn hưởng lợi từ tình trạng gián đoạn và bất an.

Vì sao những vụ “lan sang” lặp đi lặp lại có lợi về mặt chiến lược?

Từng chiếc drone có thể vượt biên vì bị hư hỏng, gây nhiễu điện tử, mất phương hướng hoặc bay theo các tuyến tấn công nhằm vào mục tiêu Ukraine. Các thông tin hiện có chưa thể xác định ý đồ đằng sau từng vụ việc ở Romania. Tuy nhiên, tác động cộng dồn của cả chuỗi sự cố lại rõ ràng hơn mục đích của bất kỳ chuyến bay riêng lẻ nào.

Những vụ vi phạm lặp lại có thể:

• buộc máy bay và kíp vận hành NATO liên tục thực hiện nhiệm vụ cảnh sát trên không;
• bộc lộ tốc độ phản ứng của radar, mạng lưới chỉ huy và máy bay chiến đấu;
• tạo sức ép về thời điểm và địa điểm lực lượng đồng minh được phép khai hỏa;
• khiến các cộng đồng biên giới đối mặt với tiếng nổ, hỏa hoạn và mảnh vỡ rơi xuống; và
• thử xem phản ứng chính trị của các nước đồng minh có còn nhất quán khi sự cố dần trở thành chuyện thường ngày hay không.

Đó là lý do mô tả phù hợp nhất cho môi trường hiện nay là xung đột vùng xám hoặc chiến tranh lai: sức ép được tạo ra dưới ngưỡng xung đột được tuyên bố, trong đó sự mơ hồ giúp giảm chi phí chính trị của từng hành động riêng lẻ. Đây là đánh giá dựa trên mô hình diễn biến, không phải bằng chứng cho thấy mọi vụ xâm nhập đều là một chiến dịch độc lập được chỉ đạo trực tiếp.

Mối đe dọa không chỉ giới hạn ở Romania

Romania không phải thành viên NATO duy nhất phải đối phó với hệ quả trên không từ cuộc chiến ở Ukraine. Các thông tin được công bố cũng đề cập đến những sự cố liên quan đến drone và hoạt động điều động máy bay ở Ba Lan và Latvia, trong khi Biển Đen cùng các khu vực biên giới quanh Ukraine và Moldova vẫn đặc biệt dễ bị ảnh hưởng.

Địa lý đóng vai trò quan trọng. Các cuộc tấn công của Nga nhằm vào những mục tiêu Ukraine gần sông Danube có thể đưa đường bay của drone tới sát lãnh thổ Romania. Tháng 8, giới chức Romania cho biết hơn 100 drone đã được phát hiện trong 7 cuộc tấn công nhằm vào các cảng Danube của Ukraine trong một khoảng thời gian ngắn; nhiều chiếc bị phá hủy cách không phận Romania chỉ vài chục mét.

Việc mở rộng cơ sở hạ tầng drone của Nga cũng đặt ra mối lo dài hạn. Một cuộc điều tra dựa trên ảnh vệ tinh, tài liệu bị rò rỉ và phân tích của công ty tình báo drone DroneSec đã xác định ít nhất 10 cơ sở mới hoặc được mở rộng gần Ukraine và Belarus, với 59 đường ray phóng. Viện Nghiên cứu Chiến tranh cho rằng mạng lưới này có thể hỗ trợ các cuộc tấn công dữ dội hơn vào Ukraine và có khả năng đe dọa lãnh thổ NATO. Tuy nhiên, đây là thông tin và phân tích từ nguồn mở, không phải đánh giá chính thức của NATO.

Điều đáng chú ý không nhất thiết là mọi bãi phóng mới đều được xây dựng để tấn công NATO. Vấn đề là Nga có thể đang hình thành một hệ thống phân tán hơn, phục vụ các chiến dịch drone quy mô lớn. Năng lực phóng lớn hơn sẽ làm tăng số lượng mục tiêu mà hệ thống phòng thủ của Ukraine và các nước đồng minh phải đồng thời phát hiện, phân loại và theo dõi.

Bài toán cốt lõi của NATO là quy mô, không chỉ là ý đồ

Các sự cố cho thấy một thế cân bằng khó khăn. Tiêm kích hiện đại và tên lửa phòng không có thể bảo vệ không phận chủ quyền, nhưng không phải lúc nào cũng là câu trả lời hiệu quả cho mọi loại drone tấn công chậm và tương đối rẻ. Nếu các vụ xâm nhập tiếp diễn hoặc xuất hiện theo đội hình lớn hơn, mô hình phòng thủ chủ yếu dựa vào các chuyến xuất kích của tiêm kích và tên lửa đánh chặn cao cấp có thể khiến bên phòng thủ phải trả chi phí rất lớn.

Giải pháp thực tế là một hệ thống phòng thủ nhiều lớp, gồm cảm biến hoạt động liên tục, tác chiến điện tử, chia sẻ dữ liệu nhanh, pháo hoặc các hệ thống tầm ngắn khác, phương tiện đánh chặn giá rẻ và máy bay chiến đấu dành cho những mục tiêu nguy hiểm nhất.

Mục tiêu không phải là dùng vũ khí đắt nhất để bắn hạ mọi drone. Mục tiêu là duy trì khả năng phản ứng dứt khoát mà không làm cạn kiệt máy bay, nhân lực vận hành hoặc kho đạn dược.

Những gì mô hình sự cố cho thấy

Các diễn biến trong năm 2026 cho thấy ba điểm về mối đe dọa an ninh tại sườn phía đông NATO.

Thứ nhất, nguy hiểm mang tính cộng dồn. Một chiếc drone lạc đường có thể là tai nạn. Nhưng những vụ xâm nhập lặp đi lặp lại vẫn tạo ra sức ép về tác chiến và chính trị, ngay cả khi ý đồ cụ thể chưa rõ ràng.

Thứ hai, rủi ro với dân thường là có thật. Vụ drone rơi xuống tòa chung cư ở Galați chứng minh một chiếc máy bay liên quan đến cuộc tấn công Ukraine có thể làm bị thương người dân bên trong một quốc gia NATO.

Thứ ba, sức răn đe phụ thuộc vào các quy trình đáng tin cậy và có thể lặp lại. NATO phải có khả năng phát hiện vụ xâm nhập, xác định nguồn gốc khi có thể, nhanh chóng quyết định khi nào việc khai hỏa là chính đáng và giải thích công khai phản ứng của mình. Do dự có thể giúp tránh leo thang trong một vụ việc, nhưng phản ứng thiếu nhất quán cũng có thể khuyến khích những lần thử sức tiếp theo.

Vì vậy, kết luận thận trọng nhất là: chiến dịch drone của Nga chưa phải bằng chứng về một cuộc tấn công thông thường sắp xảy ra nhằm vào NATO. Nhưng nó đang tạo ra một cuộc giằng co an ninh trên không kéo dài dọc sườn phía đông của liên minh. Nhiệm vụ của Romania và các đồng minh là tước bỏ cả lợi ích quân sự lẫn chính trị mà sự mơ hồ này có thể đem lại—bằng cách khiến phòng thủ biên giới nhanh hơn, ít tốn kém hơn để duy trì và khó bị khai thác hơn.