Nga âm thầm xây dựng đội tàu LNG “bóng tối” để duy trì xuất khẩu khí đốt Bắc Cực

Các lệnh trừng phạt của phương Tây nhằm vào dự án Arctic LNG 2 được thiết kế để hạn chế khả năng xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Nga. Tuy nhiên, dữ liệu theo dõi tàu biển và thay đổi trong đăng ký tàu cho thấy Moscow đang âm thầm xây dựng một giải pháp thay thế: một “đội tàu bóng tối” chuyên chở LNG vận hành thông qua các chuỗi logistics ít minh bạch hơn.

Theo nhiều báo cáo vận tải biển, ít nhất 20 tàu chở LNG hiện đã tham gia vận chuyển khí đốt từ các dự án bị trừng phạt của Nga. Sự bổ sung gần đây nhất là bốn tàu từng phục vụ các cơ sở xuất khẩu LNG của Oman, cho thấy mạng lưới vận chuyển này đang mở rộng nhanh chóng.

Bốn tàu LNG từng phục vụ Oman chuyển sang mạng lưới của Nga

Bốn tàu Kosmos, Luch, Orion và Merkuriy trước đây hoạt động trong hệ thống xuất khẩu LNG của Oman nhưng gần đây đã chuyển hướng sang hỗ trợ logistics cho các tuyến vận chuyển LNG ở Bắc Cực của Nga. Dữ liệu theo dõi tàu cho thấy các tàu này di chuyển qua Đại Tây Dương về phía bắc, hướng tới Murmansk và các tuyến hàng hải Bắc Cực.

Tất cả các tàu được đóng trong giai đoạn 2005–2006 và đã trải qua thay đổi về quyền sở hữu và đăng ký trước khi tham gia mạng lưới liên quan đến Nga. Hồ sơ đăng ký cho thấy chúng mang cờ Nga và từng có các tên khác như Sea LNG, Lake the LNG, Zahit LNG và Cagri LNG.

Điều này đáng chú ý vì tàu chở LNG là tài sản chuyên dụng và tương đối hiếm trong ngành vận tải biển. Việc bổ sung cùng lúc nhiều tàu hoạt động có thể giúp Nga nhanh chóng tăng khả năng vận chuyển khí đốt từ các dự án đang bị hạn chế bởi lệnh trừng phạt.

Các cấu trúc sở hữu của những con tàu này khá mờ nhạt. Dữ liệu hàng hải cho thấy quyền sở hữu đã được chuyển giao trong năm 2026, với một số công ty liên quan đăng ký ở các khu vực pháp lý ngoài Nga — mô hình thường thấy trong các mạng lưới vận chuyển nhằm tránh hoặc giảm rủi ro từ lệnh trừng phạt.

Kho chứa nổi Saam: mắt xích quan trọng trong chuỗi logistics

Một phần quan trọng của hệ thống xuất khẩu này là kho chứa nổi Saam (FSU) đặt gần thành phố Murmansk ở tây bắc nước Nga.

Saam đóng vai trò điểm trung chuyển LNG giữa các tàu phá băng chuyên dụng lớp Arc7 và các tàu LNG thông thường. Các tàu Arc7 vận chuyển LNG từ các cảng Bắc Cực đến Saam, nơi nhiên liệu có thể được chuyển sang tàu khác để tiếp tục hành trình đến thị trường quốc tế.

Dữ liệu theo dõi tàu cho thấy một số tàu mới bổ sung đã ghé Saam. Chẳng hạn, tàu Kosmos được quan sát neo đậu cạnh kho nổi trước khi rời đi với mớn nước sâu hơn — dấu hiệu cho thấy tàu đã nhận hàng.

Mô hình trung chuyển này mang lại hai lợi ích chính:

• Tách biệt khâu vận chuyển từ vùng Bắc Cực với các tuyến vận tải đường dài.
• Tạo điều kiện chuyển tải giữa các tàu, khiến việc truy vết nguồn gốc LNG trở nên khó khăn hơn.

Trên thực tế, Saam hoạt động như trạm tập kết và phân phối LNG, nơi khí đốt từ Arctic LNG 2 có thể được lưu trữ, gom hàng và chuyển sang tàu khác trước khi xuất khẩu ra thị trường toàn cầu.

Vì sao Nga xây dựng “đội tàu bóng tối” cho LNG

Khái niệm “shadow fleet” (đội tàu bóng tối) ban đầu được nhắc đến nhiều trong hoạt động xuất khẩu dầu của Nga sau cuộc xung đột với Ukraine năm 2022. Các tàu trong mạng lưới này thường có đặc điểm như quyền sở hữu không rõ ràng, thay đổi cờ thường xuyên và ít sử dụng dịch vụ vận tải phương Tây.

Những chiến thuật tương tự hiện đang xuất hiện trong lĩnh vực LNG. Việc mở rộng đội tàu giúp Nga:

• duy trì xuất khẩu từ các dự án bị trừng phạt như Arctic LNG 2
• giảm phụ thuộc vào các công ty vận tải hoặc bảo hiểm có liên hệ với phương Tây
• bảo vệ thị phần LNG toàn cầu trong bối cảnh một số khu vực đang chuẩn bị siết chặt nhập khẩu khí đốt Nga.

Việc mua lại hoặc tái triển khai các tàu LNG từng phục vụ thị trường khác — như trường hợp các tàu từ Oman — cho thấy Moscow có thể nhanh chóng tăng năng lực vận chuyển bằng cách tích hợp các tàu có sẵn vào mạng lưới logistics mới.

Cuộc điều tra của Ukraine và Phần Lan về việc chuyển giao tàu

Song song với các diễn biến trên, cơ quan thực thi pháp luật tại Ukraine và Phần Lan cho biết họ đã phát hiện một kế hoạch liên quan đến một nhóm quốc tế bị nghi mua tàu để bí mật chuyển cho đội tàu bóng tối của Nga. Theo điều tra, các bên trung gian và công ty nước ngoài đã được sử dụng để che giấu điểm đến cuối cùng của các tàu.

Ít nhất một nghi phạm đã bị xác định vì bị cho là hỗ trợ chuyển giao một tàu biển cho một công ty Nga liên quan đến lĩnh vực năng lượng.

Tuy nhiên, bằng chứng công khai hiện nay chưa cho thấy mối liên hệ trực tiếp giữa vụ việc này và bốn tàu LNG đang hoạt động gần Murmansk. Dù vậy, cuộc điều tra cho thấy tồn tại một hệ sinh thái các trung gian và cấu trúc công ty “vỏ bọc” có thể giúp mở rộng các đội tàu vận chuyển nhằm né tránh lệnh trừng phạt.

Bức tranh tổng thể

Những diễn biến gần đây cho thấy Nga đang xây dựng một hệ thống xuất khẩu nhiều lớp để duy trì dòng LNG từ Bắc Cực bất chấp các biện pháp trừng phạt:

• mua hoặc tái triển khai tàu LNG từ các nhà khai thác nước ngoài
• đổi cờ tàu và chuyển quyền sở hữu qua các cấu trúc doanh nghiệp khó truy vết
• sử dụng các trung tâm trung chuyển như kho nổi Saam

Việc bổ sung bốn tàu từng phục vụ Oman cho thấy các mạng lưới vận chuyển như vậy có thể mở rộng nhanh chóng khi nguồn tàu chuyên dụng trở nên sẵn có. Dù các lệnh trừng phạt đã gây khó khăn cho dự án Arctic LNG 2, sự phát triển của đội tàu bóng tối cho thấy Nga đang đầu tư mạnh vào các tuyến logistics thay thế để giữ cho hoạt động xuất khẩu LNG tiếp tục diễn ra.