Nga đặt cược vào quân đội máy bay không người lái khi hàng không dân dụng và tăng trưởng GDP sụp đổ

Nhìn bề ngoài, ngành hàng không Nga đang bùng nổ. Số liệu thống kê liên bang cho thấy sản lượng lĩnh vực máy bay — bao gồm cả máy bay quân sự có người lái và máy bay không người lái (UAV) — đã tăng vọt 117% trong tháng 4 so với cùng kỳ năm trước, dựa trên mức tăng trưởng trung bình 68% trong suốt năm 2025 . Tuy nhiên, con số ấn tượng đó lại che giấu một sự đánh đổi có chủ đích và đầy tốn kém: sự bùng nổ này gần như hoàn toàn là câu chuyện về sản xuất máy bay không người lái, và nó đang diễn ra với cái giá trực tiếp là nền kinh tế dân sự và tham vọng được ấp ủ từ lâu nhằm xây dựng một ngành hàng không thương mại hiện đại, tự chủ.

Cơn sốt máy bay không người lái: Số lượng thay vì chất lượng

Chiến lược sản xuất thời chiến của Nga đã hội tụ xoay quanh một nguyên tắc duy nhất: tràn ngập chiến trường bằng các hệ thống không người lái giá rẻ được sản xuất hàng loạt. Cả Nga và Ukraine hiện nay đều sản xuất ước tính từ 40.000 đến 50.000 drone chiến thuật mỗi tuần, và kế hoạch kiểm kê của Nga hướng tới một kho dự trữ drone chiến thuật có thể lên đến hàng chục triệu chiếc . Chỉ riêng trong năm 2025, Điện Kremlin dự kiến sẽ sản xuất từ ba đến bốn triệu drone, dựa trên con số 1,4 triệu chiếc được báo cáo trong năm 2024 . Đối với năm 2026, các đánh giá tình báo quân sự Ukraine cho thấy Nga có kế hoạch sản xuất 7,3 triệu drone FPV (góc nhìn thứ nhất) và 7,8 triệu linh kiện drone chiến đấu .

Đây không phải là một sự mở rộng công nghiệp tự nhiên. Đây là một cuộc tổng động viên do nhà nước chỉ đạo, được cá nhân Thủ tướng Mikhail Mishustin ưu tiên, cung cấp hỗ trợ của nhà nước cho các nhà sản xuất và đổi mới drone, bao gồm cả các nhà sản xuất dân sự được chuyển đổi sang mục đích quân sự . Điện Kremlin đang xây dựng một "hệ sinh thái drone có chủ quyền" trải dài trên các chiến lược cấp liên bang, khu vực và ngành, với kế hoạch thành lập 48 trung tâm sản xuất drone vào năm 2035 . Các nhà phân tích tại Tạp chí Military Review của Lục quân Hoa Kỳ mô tả kết quả là một "quân đội được điều khiển bởi drone" gồm các khí tài dùng một lần, đánh đổi tuổi thọ và độ tinh vi để lấy ưu thế quân số tuyệt đối .

Ngành hàng không dân dụng rơi tự do

Cơn sốt drone hoàn toàn trái ngược với các chương trình máy bay dân dụng của Nga, vốn đang bị đình trệ hoặc bị hủy bỏ hoàn toàn. Đội bay dân dụng của Nga 80% là máy bay nhập khẩu, với hai phần ba trong số đó đến từ các nhà sản xuất châu Âu hiện đã bị cắt đứt bởi các lệnh trừng phạt . Kế hoạch thay thế hàng nhập khẩu của chính phủ — dự định cung cấp các máy bay nội địa SJ-100, MC-21, Tu-214 và Il-114-300 — đã bị trì hoãn liên tục, với thời gian bàn giao bị lùi lại từ 1,5 đến 2 năm .

Thất bại mang tính biểu tượng nhất xảy ra vào tháng 5 năm 2026, khi máy bay phản lực cánh quạt TVRS-44 Ladoga — mẫu máy bay chở khách khu vực được thiết kế để thay thế các máy bay An-24 và An-26 già cỗi từ thời Liên Xô — đã bị đình chỉ phiên bản dân sự. Kỹ sư trưởng của Nhà máy Hàng không Dân dụng Ural, ông Sergey Merenkov, xác nhận rằng thay vào đó, chiếc máy bay này sẽ được "thiết kế lại cho các nhu cầu quân sự" . Chính phủ cũng đã cắt giảm tài trợ cho việc sản xuất máy bay và trực thăng mới tới 22% trong bối cảnh sự chậm trễ sản xuất liên tục diễn ra .

Thay vì đóng mới, Nga đang quay sang tái sử dụng những chiếc máy bay được cất giữ từ thời Chiến tranh Lạnh để duy trì năng lực chuyên chở hành khách. Tính đến đầu năm 2026, chỉ có mười chiếc máy bay được tái kích hoạt như vậy đã quay trở lại trạng thái hoạt động .

Bối cảnh kinh tế: Sự giảm tốc do con người tạo ra

Cơn sốt drone đang được thúc đẩy trong một nền kinh tế gần như đã ngừng tăng trưởng. Sau khi đạt mức tăng trưởng GDP trung bình 4,5% trong giai đoạn 2023–2024, nền kinh tế Nga chỉ mở rộng 1% trong năm 2025, một sự giảm tốc mà chính Vladimir Putin mô tả là "do con người tạo ra" . Ngân hàng Thế giới dự báo tăng trưởng sẽ duy trì dưới 1% trong trung hạn, dao động quanh mức 0,7%, bị kìm hãm bởi chính sách tiền tệ thắt chặt, kích thích tài khóa suy yếu và tình trạng thiếu lao động do nhu cầu từ lĩnh vực quốc phòng thúc đẩy .

Đây là động lực "súng đạn hay bơ sữa" ở dạng tập trung nhất của nó. SIPRI (Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm) ước tính rằng ngân sách liên bang cho chiến tranh và các khoản chi tiêu quân sự khác đã lên tới khoảng 16 nghìn tỷ rúp trong năm 2025, tương đương 7,5% GDP . Ngân sách năm 2026 duy trì chi tiêu quốc phòng và an ninh quốc gia ở mức xấp xỉ 38% tổng chi tiêu, bất chấp các khoản cắt giảm danh nghĩa được các nhà phân tích mô tả là "các kỹ thuật kế toán hơn là thiếu hụt quỹ" .

Sự đánh đổi này cho thấy điều gì

Điện Kremlin đang thực hiện một lựa chọn rõ ràng: họ đang dồn nguồn nhân lực kỹ thuật khan hiếm, công suất nhà máy và hỗ trợ tài chính của nhà nước vào sản xuất hàng loạt drone, trong khi chấp nhận tình trạng trì trệ kinh tế kéo dài và sự sụp đổ của tham vọng hàng không dân dụng. Các số liệu tăng trưởng của ngành hàng không là có thật, nhưng chúng đại diện cho một nền kinh tế thời chiến chứ không phải một nền kinh tế lành mạnh. Như Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council) lưu ý, Nga đang ngày càng cảm nhận được sự căng thẳng cố hữu giữa chi tiêu quân sự và xã hội — và quân đội đang giành phần thắng .

Tín hiệu này là rõ ràng. Moscow sẵn sàng hy sinh hiện đại hóa công nghiệp dân sự, phúc lợi người tiêu dùng và tiềm năng tăng trưởng dài hạn như một cái giá phải trả để duy trì một cuộc chiến tranh tiêu hao, ngày càng được thực hiện bởi những cỗ máy giá rẻ, dùng một lần.