Chiến dịch drone của Ukraine nhắm vào hạ tầng dầu mỏ Nga

Cuộc chiến giữa Nga và Ukraine đang mở rộng sang một mặt trận ít được chú ý hơn: hạ tầng năng lượng. Trong thời gian gần đây, Ukraine tăng cường các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (drone) vào hệ thống dầu mỏ của Nga — từ nhà máy lọc dầu, kho chứa đến trạm bơm và đường ống.

Thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu quân sự trên tiền tuyến, Kyiv dường như đang theo đuổi chiến lược gây tổn thất cho nền kinh tế chiến tranh của Moscow bằng cách làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng.

Đánh vào “xương sống” của ngành năng lượng Nga

Các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine ngày càng vươn xa vào lãnh thổ Nga. Một số vụ được báo cáo xảy ra gần thành phố Perm ở vùng Ural — cách Ukraine khoảng 1.500 km, cho thấy tầm hoạt động ngày càng lớn của các hệ thống drone tầm xa.

Mục tiêu chính không phải là giếng dầu mà là hệ thống chế biến và vận chuyển. Dầu thô chỉ thực sự tạo ra giá trị kinh tế khi được lọc thành xăng, diesel và các sản phẩm xuất khẩu. Vì vậy, việc phá hỏng nhà máy lọc dầu hoặc các nút logistics có thể làm giảm sản lượng nhiên liệu, gây tắc nghẽn chuỗi cung ứng và buộc Nga phải chi nhiều tiền cho sửa chữa cũng như phòng không.

Hai mục tiêu tiêu biểu: NORSI và Yaroslavl‑3

Hai cuộc tấn công gần đây minh họa rõ chiến lược này.

Theo phía Ukraine, lực lượng của họ đã tấn công nhà máy lọc dầu Lukoil‑Nizhegorodnefteorgsintez (NORSI) vào ngày 18/5 và trạm bơm dầu Yaroslavl‑3 vào ngày 19/5. Một vụ cháy đã được ghi nhận tại khu vực nhà máy sau cuộc tấn công.

Nhà máy NORSI nằm tại vùng Nizhny Novgorod và là một trong những cơ sở lọc dầu lớn nhất của Nga, có khả năng xử lý khoảng 17 triệu tấn dầu thô mỗi năm. Khi các cơ sở như vậy bị hư hại, sản xuất xăng và diesel có thể bị gián đoạn ngay cả khi hoạt động khai thác dầu vẫn tiếp tục.

Trong khi đó, các trạm bơm như Yaroslavl‑3 là mắt xích quan trọng trong mạng lưới đường ống vận chuyển dầu và sản phẩm dầu đi khắp nước Nga và tới các cảng xuất khẩu. Việc tấn công các điểm này có thể tạo ra “nút thắt cổ chai” trong hệ thống vận chuyển.

Ukraine có thật sự làm tê liệt 10% công suất lọc dầu của Nga?

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy tuyên bố rằng các cuộc tấn công bằng drone đã khiến khoảng 10% công suất lọc dầu của Nga bị vô hiệu hóa. Một số phân tích dựa trên dữ liệu ngành và báo cáo của Reuters cho thấy các cuộc tấn công thực sự đã khiến một phần công suất lọc dầu của Nga phải tạm ngừng hoạt động vào nhiều thời điểm trong chiến dịch.

Tuy nhiên, con số này khó xác minh độc lập. Nhiều nhà máy lọc dầu có thể khôi phục hoạt động sau khi sửa chữa, và sự khác biệt giữa các khái niệm như:

• công suất bị hư hại,
• sản lượng tạm dừng,
• và năng lực sản xuất bị mất vĩnh viễn

khiến việc đo lường tác động thực sự trở nên phức tạp.

Áp lực kinh tế đối với ngân sách chiến tranh của Nga

Ngay cả khi thiệt hại chỉ mang tính tạm thời, các cuộc tấn công vẫn có thể gây áp lực kinh tế đáng kể.

Thuế từ dầu khí đóng góp khoảng một phần tư doanh thu ngân sách liên bang của Nga, khiến ngành năng lượng trở thành trụ cột tài chính cho chiến dịch quân sự của Moscow.

Việc tấn công các cơ sở lọc dầu và đường ống có thể dẫn đến nhiều hệ quả kinh tế:

• giảm công suất chế biến và sản xuất nhiên liệu
• tăng chi phí sửa chữa và bảo vệ cơ sở hạ tầng
• gián đoạn vận chuyển giữa mỏ dầu, nhà máy lọc dầu và cảng xuất khẩu
• giảm hoặc phải thay đổi tuyến xuất khẩu

Tuy nhiên, vì các đòn đánh chủ yếu nhằm vào khâu chế biến, tác động đến sản lượng khai thác dầu thô thường chỉ là gián tiếp.

Nga tìm cách giảm nhẹ mức độ thiệt hại

Giới chức Nga công khai giảm nhẹ mức độ nghiêm trọng của các cuộc tấn công. Tổng thống Vladimir Putin cho rằng các đòn tấn công bằng drone của Ukraine “không tạo ra mối đe dọa nghiêm trọng” đối với các nhà máy lọc dầu của Nga, ngay cả khi nhiều vụ cháy và hư hại đã được báo cáo.

Trong bối cảnh chiến tranh, thông tin từ cả hai phía thường mang màu sắc tuyên truyền, khiến việc đánh giá độc lập về thiệt hại trở nên khó khăn.

Hệ quả môi trường: khói, dầu và “mưa nhiễm dầu”

Một trong những hậu quả rõ ràng nhất của chiến dịch này là tác động môi trường, đặc biệt quanh nhà máy lọc dầu và cảng dầu Tuapse trên bờ Biển Đen.

Các cuộc tấn công bằng drone lặp lại đã gây ra những đám cháy lớn kéo dài nhiều ngày. Ít nhất một người thiệt mạng và một người bị thương trong các vụ cháy trước đó.

Người dân và các nhà hoạt động môi trường tại khu vực này cho biết họ nhìn thấy khói đen dày đặc, ô nhiễm dầu và thậm chí “mưa chứa dầu” sau các vụ cháy tại nhà máy lọc dầu.

Những sự cố như vậy cho thấy rủi ro lớn khi tấn công vào hạ tầng công nghiệp năng lượng: ngoài thiệt hại kinh tế, các vụ cháy và tràn dầu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cộng đồng dân cư và hệ sinh thái.

Một cuộc chiến tiêu hao chi phí

Nhìn tổng thể, chiến dịch drone của Ukraine có vẻ nhằm áp đặt chi phí lâu dài lên Nga hơn là tìm kiếm một đòn đánh quyết định duy nhất.

Drone tầm xa thường rẻ hơn nhiều so với tên lửa, nhưng chúng có thể buộc Nga phải chi mạnh cho phòng không, sửa chữa cơ sở hạ tầng và điều chỉnh hoạt động xuất khẩu — trong khi vẫn đặt một ngành kinh tế chiến lược vào trạng thái bị đe dọa liên tục.

Tuy vậy, kết quả dài hạn vẫn chưa rõ ràng. Nga có thể sửa chữa các cơ sở bị hư hại, thay đổi tuyến xuất khẩu hoặc bù đắp tổn thất nhờ giá năng lượng toàn cầu tăng.

Điều chắc chắn là: mặt trận công nghiệp của cuộc chiến đang ngày càng mở rộng, và hạ tầng năng lượng đã trở thành một chiến trường chiến lược — với hậu quả vượt xa khu vực tiền tuyến.