Đông Nam Á có vốn cho kinh tế xanh — nhưng thiếu khả năng triển khai

Nếu khoảng trống thực thi được thu hẹp, khu vực có thể mở khóa thêm khoảng 80 tỷ USD giá trị kinh tế xanh vào cuối thập kỷ này.

Vì sao nhiều vốn đầu tư vẫn chưa được triển khai?

Khoảng cách giữa cam kết và triển khai xuất phát từ nhiều vấn đề cấu trúc trong hệ thống năng lượng, chính sách và phát triển dự án. Các thách thức này xuất hiện lặp lại ở nhiều nền kinh tế lớn trong khu vực như Indonesia, Việt Nam, Thái Lan, Malaysia và Philippines.

1. Tắc nghẽn lưới điện

Rào cản lớn nhất là hạ tầng điện.

Các dự án năng lượng tái tạo, trạm sạc xe điện và khu công nghiệp mới đều cần kết nối lưới điện và năng lực truyền tải đủ lớn. Tuy nhiên, việc mở rộng lưới điện tại nhiều nước Đông Nam Á đang chậm hơn so với tốc độ tăng nhu cầu điện.

Khi không có khả năng kết nối hoặc truyền tải, nhiều dự án năng lượng tái tạo không thể đạt quyết định đầu tư cuối cùng hoặc thu xếp tài chính.

2. Thủ tục cấp phép và kết nối kéo dài

Ngay cả khi vốn và nhà phát triển đã sẵn sàng, nhiều dự án vẫn bị đình trệ trong giai đoạn phê duyệt.

Ở một số thị trường, thủ tục cấp phép, quy định đất đai và quy trình đấu nối lưới điện có thể kéo dài nhiều năm. Điều này làm tăng rủi ro dự án và khiến nhà đầu tư khó chấp nhận bỏ vốn nếu thời gian triển khai không chắc chắn.

3. Chính sách và cơ chế mua điện chưa rõ ràng

Một rào cản quan trọng khác là sự thiếu rõ ràng trong chính sách, đặc biệt liên quan đến:

• Hợp đồng mua bán điện (Power Purchase Agreements – PPA)
• Cơ chế giá điện
• Quy định đấu nối và truyền tải

Nếu nhà phát triển không có hợp đồng mua điện dài hạn ổn định, họ rất khó chứng minh dòng tiền tương lai — yếu tố then chốt để dự án đạt “financial close”.

4. Tỷ lệ hủy dự án năng lượng tái tạo cao

Vấn đề thực thi còn thể hiện rõ qua dữ liệu hủy dự án.

Trong 5 năm qua, tại Việt Nam, Thái Lan và Indonesia, khoảng 50–60% dự án năng lượng tái tạo đã bị hủy do các hạn chế hệ thống như PPA không rõ ràng, chậm phê duyệt và khó khăn trong kết nối lưới điện.

Điều này cho thấy nút thắt lớn nhất không phải là thiếu vốn, mà là thiếu hệ thống hạ tầng và chính sách đủ mạnh để biến dự án thành hiện thực.

5. Nhu cầu điện bùng nổ từ trung tâm dữ liệu và xe điện

Sự bùng nổ của kinh tế số cũng đang tạo thêm áp lực cho hệ thống điện.

Theo báo cáo, nhu cầu điện từ trung tâm dữ liệu, xe điện và các khu công nghiệp xanh có thể tăng gấp ba lên hơn 100 terawatt‑giờ trong vòng 3–4 năm tới.

Xu hướng này có hai mặt:

• Nó tạo ra nhu cầu lớn cho điện sạch và hạ tầng năng lượng mới.
• Nhưng đồng thời làm tăng cạnh tranh cho công suất lưới điện vốn đã hạn chế.

Nếu việc mở rộng lưới và phát triển năng lượng tái tạo không theo kịp, các ngành tăng trưởng nhanh như điện toán đám mây và AI có thể buộc phải dựa nhiều hơn vào điện từ nhiên liệu hóa thạch hoặc trì hoãn việc sử dụng năng lượng sạch.

Vấn đề cốt lõi: chuyển đổi từ cam kết sang triển khai

Báo cáo mô tả tình hình của Đông Nam Á là “bài toán chuyển đổi” (conversion problem) chứ không phải thiếu vốn. Hàng trăm tỷ USD đã được công bố, nhưng quá ít dự án được chuẩn bị, phê duyệt và kết nối đủ nhanh để triển khai.

Nói cách khác, thách thức đã chuyển từ tham vọng sang năng lực thực thi.

Điều gì có thể thu hẹp khoảng cách này?

Phân tích của báo cáo cho rằng một số cải cách có thể giúp tăng tốc triển khai:

• Rút ngắn quy trình cấp phép và phê duyệt dự án
• Chuẩn hóa và làm rõ hợp đồng mua bán điện (PPA)
• Cải thiện quy trình đấu nối lưới điện
• Tăng đầu tư vào truyền tải và mở rộng lưới điện
• Thiết kế cấu trúc tài chính giúp giảm rủi ro dự án

Nếu các điều kiện này được cải thiện, một phần lớn số vốn đang “đứng ngoài” có thể được giải ngân nhanh hơn, giúp khu vực mở rộng năng lượng tái tạo, hạ tầng xe điện và công nghiệp xanh.

Kết luận

Đông Nam Á đang có động lực tăng trưởng mạnh cho kinh tế xanh và sự quan tâm lớn từ nhà đầu tư. Nhưng nếu không cải thiện hạ tầng lưới điện, sự rõ ràng của chính sách và khả năng triển khai dự án, một phần lớn vốn đầu tư đã công bố sẽ vẫn nằm trên giấy.

Việc thu hẹp khoảng cách này — biến các cam kết đầu tư thành dự án vận hành thực tế — có thể là yếu tố quyết định liệu kinh tế xanh của khu vực đạt 430 tỷ USD vào năm 2030 hay thậm chí vượt xa con số đó.