Lá thư an ninh Baltic nói gì về sườn phía đông của châu Âu?

Một lá thư bị rò rỉ, đề ngày 30/7 và được cho là do các ủy viên châu Âu đến từ ba nước Baltic, Ba Lan và Phần Lan ký, cho thấy mối lo ngày càng lớn của những quốc gia nằm gần sườn phía đông và đông bắc của Liên minh châu Âu (EU). Theo các bản tin về văn bản, lá thư cảnh báo “môi trường an ninh đang xấu đi”, trong đó có các vụ xâm phạm không phận và sự xuất hiện ngày càng nhiều của máy bay không người lái. 45

Bằng chứng hiện có ủng hộ một kết luận rộng hơn: châu Âu đang chuyển sang tư thế an ninh dài hạn ở sườn phía đông, kết hợp tăng cường năng lực quốc phòng quốc gia với nguồn tài chính cấp EU, giám sát trên không, năng lực chống drone và bảo vệ hạ tầng thiết yếu. Tuy nhiên, nhiều chi tiết cụ thể được gắn với lá thư vẫn chưa thể kiểm chứng từ các tài liệu hiện có.

Lá thư được cho là phát đi tín hiệu gì?

Điểm đáng chú ý của văn bản không chỉ nằm ở nội dung, mà còn ở những người ký tên. Các ủy viên được nêu gồm Kaja Kallas, Andrius Kubilius và Valdis Dombrovskis, cùng các ủy viên đến từ Ba Lan và Phần Lan. Đây là những quan chức cấp cao đại diện cho các quốc gia trực tiếp đối mặt với những rủi ro an ninh tại rìa phía đông và phía bắc của EU. 45

Theo các thông tin được cung cấp, lá thư mô tả những sự cố trên không và hoạt động của drone như dấu hiệu cho thấy môi trường khu vực đang xấu đi. Một bản tin cũng nói các sự cố đã ảnh hưởng đến niềm tin, nhưng tài liệu hiện có không đủ để xác định quy mô tác động đến doanh nghiệp hoặc xác nhận toàn bộ nội dung bức thư. 5

Sự phân biệt này rất quan trọng. Lá thư là bằng chứng về mức độ lo ngại chính trị và lời kêu gọi EU phản ứng mạnh hơn; bản thân nó không chứng minh rằng mọi con số hay biện pháp được gắn với văn bản đã được thông qua.

Con số 115 tỷ USD chưa được xác lập

Các nguồn được cung cấp chưa xác minh việc lá thư đề nghị khoảng 115 tỷ USD cho quốc phòng và khả năng chống chịu kinh tế của Baltic. Chúng cũng chưa chứng thực danh sách chi tiết gồm cơ chế phản ứng nhanh trước gián đoạn năng lượng, kho dự trữ hàng thiết yếu, hầm trú ẩn, hạ tầng sơ tán hay các biện pháp cụ thể chống lại đe dọa mạng, phá hoại, chiến tranh lai và tác chiến điện tử.

Những đề xuất này có thể phù hợp với logic chung về tăng cường khả năng chống chịu ở sườn phía đông. Nhưng để khẳng định đó là nội dung đã được nêu trong thư, cần có bản thân văn bản hoặc các nguồn độc lập trích dẫn chính xác. Kết luận thận trọng nhất là lá thư kêu gọi EU quan tâm và cấp vốn nhiều hơn, còn số tiền cụ thể cùng toàn bộ gói biện pháp vẫn chưa được kiểm chứng.

Chi tiêu quốc phòng EU vẫn tăng, bất kể lá thư

Sự chuyển hướng chiến lược của châu Âu không chỉ dựa vào văn bản bị rò rỉ. Dữ liệu của Cơ quan Quốc phòng châu Âu ước tính các nước thành viên EU đã chi 418 tỷ euro cho quốc phòng trong năm 2025, tương đương 2,2% GDP; con số này được dự báo tăng lên 454 tỷ euro, tương đương 2,4% GDP, vào năm 2026. 33

Ở cấp EU, Ủy ban châu Âu đề xuất dành 131 tỷ euro cho quốc phòng và không gian trong Khung Tài chính Đa niên 2028–2034. Đây mới là đề xuất phân bổ, chưa phải ngân sách được thông qua, và cũng không có nghĩa toàn bộ số tiền sẽ được dành riêng cho khu vực Baltic. 36

Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa cũng cho rằng sườn phía đông cần tiếp tục là ưu tiên trong ngân sách EU tiếp theo. Estonia, Latvia và Litva đã đối mặt với nhiều vụ xâm nhập không phận liên quan đến cuộc chiến ở Ukraine; các lãnh đạo khu vực muốn nhu cầu an ninh và bảo vệ hạ tầng thiết yếu được phản ánh trong những quyết định tài chính sắp tới. 4042

“Bức tường drone” đã có trong kế hoạch, nhưng chưa phải lá chắn hoàn chỉnh

Một điểm trong câu hỏi ban đầu bị bằng chứng chính thức bác bỏ: “Bức tường drone” không bị gạt khỏi kế hoạch của EU. Ủy viên Andrius Kubilius mô tả sáng kiến Eastern Flank Watch, tức cơ chế giám sát sườn phía đông, lấy “Bức tường drone” làm trọng tâm, với các năng lực phát hiện, theo dõi và đánh chặn tiên tiến. Khái niệm rộng hơn còn bao gồm phòng thủ mặt đất, an ninh hàng hải tại Baltic và Biển Đen, cùng nhận thức tình huống dựa trên không gian. 1

Nghị viện châu Âu đã hoan nghênh cả hai sáng kiến, đồng thời cảnh báo rằng thời hạn đầy tham vọng sẽ đòi hỏi triển khai nhanh chóng. 2 Các bản tin về dự án mô tả đây là nỗ lực hợp tác của Ba Lan, Phần Lan, Estonia, Latvia và Litva nhằm củng cố biên giới phía đông của EU và NATO. 15

Tuy nhiên, một khái niệm chính sách không đồng nghĩa với một hệ thống đã được triển khai ngoài thực địa. Bằng chứng hiện có chưa xác định kiến trúc cuối cùng, chi phí, mô hình nhân sự, phạm vi bao phủ hay số lượng hệ thống chống drone cần thiết. Cũng chưa có cơ sở để khẳng định hàng nghìn hệ thống tầm ngắn đã được triển khai hoặc một con số triển khai cụ thể đã được thống nhất.

Thách thức thực tế vì thế khá rõ, dù giải pháp cuối cùng chưa rõ: một mạng lưới vận hành được sẽ cần cảm biến, hệ thống chỉ huy và kiểm soát, phương tiện đánh chặn, nhân sự được đào tạo và cơ chế phối hợp giữa các nước với các thiết chế EU. Các bản tin hiện mô tả nhu cầu xây dựng lộ trình khái niệm và kỹ thuật, cho thấy việc triển khai vẫn đang trong quá trình định hình. 314

Chưa có bằng chứng Đức phản đối tăng chi tiêu quốc phòng

Các tài liệu được cung cấp cũng không ủng hộ nhận định Đức đang cản trở các ưu tiên an ninh và quốc phòng của EU. Dự thảo ngân sách năm 2027 của Đức nâng chi tiêu quốc phòng cốt lõi từ 82,2 tỷ euro năm 2026 lên 109 tỷ euro năm 2027. 37

Dù vậy, tranh cãi chính trị và tài khóa về quy mô, cơ cấu ngân sách EU tiếp theo là có thật. Đức cùng các nước đóng góp ròng khác kêu gọi cắt giảm kế hoạch 2028–2034 do Ủy ban châu Âu đề xuất, cho rằng cần kiềm chế hoặc giảm chi tiêu ở nhiều lĩnh vực. 4344 Điều này khác với việc phản đối tăng chi tiêu quốc phòng trong nước hoặc bác bỏ hoàn toàn mối lo về sườn phía đông.

Rail Baltica cho thấy bài toán hạ tầng

Rail Baltica cho thấy các cuộc thảo luận an ninh không chỉ xoay quanh vũ khí và phòng không. Dự án đường sắt này nhằm kết nối Estonia, Latvia và Litva với Ba Lan cùng mạng lưới đường sắt rộng hơn của châu Âu. Tuy nhiên, ước tính chi phí đã tăng mạnh, từ 5,8 tỷ euro năm 2017 lên 23,8 tỷ euro trong một đánh giá sau đó. 19

Mốc hoàn thành ban đầu cũng đã thay đổi. Năm 2030 hiện gắn với giai đoạn đầu, trong khi thời hạn hoàn tất toàn bộ dự án vẫn chưa chắc chắn theo các thông tin được cung cấp. 2226 Những con số này không chứng minh Rail Baltica đã thất bại ngay lập tức về khả năng cơ động quân sự, nhưng cho thấy áp lực tài chính và thực hiện đối với một dự án hạ tầng có thể mang giá trị chiến lược.

Những gì vẫn chưa được kiểm chứng

Các tài liệu hiện có chưa độc lập xác minh một số tuyên bố đáng chú ý xoay quanh lá thư và những cảnh báo rộng hơn trong mùa hè, gồm:

• đề nghị chính xác trị giá 115 tỷ USD;
• toàn bộ danh sách các biện pháp tăng cường khả năng chống chịu dân sự được cho là đã đề xuất;
• tác động cụ thể đến niềm tin doanh nghiệp do các sự cố gây ra;
• tình trạng thiếu đạn dược gắn với nguy cơ đối đầu sắp xảy ra ở Baltic;
• cảnh báo được cho là của CIA sau chuyến thăm Moskva ngày 25/8 của Giám đốc CIA John Ratcliffe; hoặc
• đánh giá tình báo về khả năng Nga tiến hành một cuộc xâm nhập giới hạn vào mùa thu.

Một số bản tin được cung cấp có đề cập các cảnh báo bổ sung, nhưng bằng chứng hiện tại chưa đủ để trình bày những chi tiết đó như sự thật đã được xác lập. Điều này đặc biệt quan trọng trong các câu chuyện an ninh, nơi một tiêu đề gây báo động rất dễ làm mờ ranh giới giữa mối lo được đưa tin, đề xuất chính sách và năng lực tác chiến đã được xác nhận.

Kết luận

Ý nghĩa rõ nhất của lá thư rò rỉ nằm ở khía cạnh chính trị: các quan chức từ một số quốc gia dễ bị tổn thương nhất ở phía đông và phía bắc châu Âu đã cùng cảnh báo rằng các vụ xâm phạm không phận và drone xâm nhập đòi hỏi EU phản ứng mạnh hơn. 45

Phản ứng chính sách rộng hơn đã hiện hữu qua đà tăng của ngân sách quốc phòng, đề xuất dành 131 tỷ euro cho quốc phòng và không gian, cùng khái niệm “Bức tường drone” trong Eastern Flank Watch. 13336 Nhưng dựa trên các bằng chứng hiện có, lá thư chưa chứng minh gói 115 tỷ USD, các biện pháp phòng thủ dân sự chi tiết, những cảnh báo tình báo hay kế hoạch triển khai chống drone quy mô lớn đã được thông qua.

Cách đọc có cơ sở nhất vì thế không phải là chủ quan, cũng chưa phải kết luận rằng xung đột sắp xảy ra. Đó là châu Âu đang xây dựng một thế răn đe và tăng cường khả năng chống chịu tốn kém hơn, tích hợp hơn ở sườn phía đông; trong khi nguồn tài chính, hạ tầng và các chi tiết vận hành vẫn còn tranh cãi và chưa hoàn thiện.