Nga mở rộng mạng lưới phóng drone, đặt một phần NATO vào tầm bắn lý thuyết

Nga dường như đang biến chiến dịch sử dụng drone tầm xa thành một mạng lưới phóng cố định, phân tán và có khả năng duy trì lâu dài. Một cuộc điều tra của The Telegraph công bố ngày 16/8 xác định ít nhất 10 địa điểm mới hoặc được mở rộng gần biên giới Nga với Ukraine và Belarus, với tổng cộng 59 đường ray phóng cơ khí. Khoảng 20 đường ray có vẻ được kéo dài để phục vụ các biến thể Geran mới, sử dụng động cơ phản lực.

Mục tiêu trước mắt là tăng số lượng drone Nga có thể phóng vào Ukraine, đồng thời khiến cơ sở hạ tầng phóng khó bị phát hiện và vô hiệu hóa hơn. Về lâu dài, một số mẫu drone mới được cho là có thể vươn tới các khu vực thuộc NATO trên lý thuyết. Tuy nhiên, đây là đánh giá về năng lực, không phải bằng chứng cho thấy Moscow đã quyết định tấn công liên minh.

Điều tra phát hiện gì?

Cuộc điều tra dựa trên các tài liệu Nga bị rò rỉ, ảnh vệ tinh thương mại và phân tích của DroneSec, công ty chuyên theo dõi hoạt động drone. Các địa điểm được xác định gồm những cơ sở được xây mới hoặc mở rộng ở khu vực phía tây nước Nga. Tại đây, các đường ray phóng cho phép drone cánh cố định cất cánh mà không cần đường băng truyền thống.

Ít nhất 59 đường ray đã được nhận diện trong toàn mạng lưới, trong đó khoảng 20 đường ray có chiều dài phù hợp với các mẫu Geran lớn hơn và mới hơn. Bảy trong số 10 địa điểm được cho là đã được sử dụng trong các cuộc tấn công gần đây nhằm vào Kyiv. Điều này cho thấy hoạt động xây dựng không chỉ nhằm chuẩn bị cho một năng lực trong tương lai mà đã gắn với chiến dịch tác chiến hiện tại của Nga.

Căn cứ Tsimbulova ở tỉnh Oryol là một ví dụ đáng chú ý. Theo các phân tích ảnh vệ tinh, hai đường ray tại đây dài khoảng 85 mét, dường như được điều chỉnh để phục vụ các drone chạy bằng động cơ phản lực.

Vì sao mạng lưới phân tán gây thêm áp lực cho Ukraine?

Nhiều địa điểm phóng hơn giúp Nga có thêm lựa chọn triển khai, đồng thời khiến Ukraine khó xác định và tấn công toàn bộ hạ tầng phóng. Các căn cứ gần Ukraine cũng rút ngắn quãng đường bay, tạo điều kiện cho Nga tổ chức những đợt phóng theo làn sóng và buộc hệ thống phòng không phải đối phó với mối đe dọa rộng hơn, khó dự đoán hơn.

Áp lực thực tế đã thể hiện trong cuộc tập kích đêm 16–17/8. Không quân Ukraine cho biết Nga phóng 128 UAV kiểu Shahed, Gerbera và Parodiya từ các hướng Kursk, Oryol, Primorsko-Akhtarsk và khu vực Donetsk bị chiếm đóng. Ukraine nói đã bắn hạ hoặc chế áp 106 chiếc, song UAV vẫn đánh trúng 14 địa điểm.

Trong báo cáo của Ukraine, “vô hiệu hóa” bao gồm cả việc bắn hạ hoặc chế áp bằng phòng không và tác chiến điện tử. Điều đó không có nghĩa mọi mối đe dọa đều bị phá hủy trước khi gây thiệt hại. Các con số vì vậy vừa cho thấy hiệu quả của phòng thủ Ukraine, vừa phản ánh khó khăn trong việc ngăn chặn toàn bộ drone của một đợt tập kích hỗn hợp quy mô lớn.

Công nghệ drone cũng đang thay đổi

Nga không chỉ bổ sung thêm địa điểm phóng cho những mẫu drone cũ. Các báo cáo cho thấy nước này đang chuyển hướng sang những mẫu Geran-4 và Geran-5 nhanh hơn, sử dụng động cơ phản lực, nhằm làm nhiệm vụ đánh chặn trở nên khó khăn hơn. Tình báo Ukraine, được Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) dẫn lại, cho biết Nga đang điều chỉnh hoạt động sản xuất theo hướng ưu tiên các biến thể mới này.

Một số báo cáo khác mô tả mẫu BM-35 chạy bằng động cơ phản lực có tốc độ trên 350 km/giờ và tầm bay hơn 200 km. Những con số này xuất phát từ các tuyên bố của Nga và đánh giá của phía Ukraine, nên cần được xem xét thận trọng thay vì coi là thông số đã được kiểm chứng độc lập.

Dù vậy, xu hướng chung là khá rõ: Nga đang cải tiến drone để tăng tốc độ và gây khó khăn hơn cho máy bay, trực thăng, drone đánh chặn và hệ thống phòng không mặt đất của Ukraine. Việc phối hợp drone tấn công với mồi nhử cũng giúp tiêu hao năng lực phòng thủ.

“Trong tầm NATO” cần được hiểu thế nào?

Các biến thể Geran mới được báo cáo có tầm bay đủ để Warsaw và một số địa điểm khác của NATO nằm trong phạm vi lý thuyết từ một số căn cứ được xác định. Vì vậy, ý nghĩa của cuộc điều tra không nằm ở việc một cuộc tấn công nhằm vào Warsaw hay các nước Baltic sắp xảy ra, mà ở chỗ Nga đang xây dựng hạ tầng có thể hỗ trợ một lựa chọn tấn công khu vực rộng hơn.

Sự phân biệt này rất quan trọng. Một căn cứ phóng, tầm bay tối đa được báo cáo của drone và vị trí của mục tiêu chỉ cho thấy khả năng, không chứng minh ý định. Tuy nhiên, chúng tạo ra một bài toán mới cho NATO: khi năng lực phóng được phân tán tại nhiều địa điểm, phòng không, giám sát, cảnh báo sớm và chia sẻ tình báo càng trở nên quan trọng.

Bộ trưởng Quốc phòng Lithuania cũng từng cảnh báo về khả năng Nga tiến hành các hành động khiêu khích hoặc tấn công giả cờ bằng drone do Ukraine sản xuất nhằm vào cơ sở hạ tầng thiết yếu ở khu vực Baltic. Những cảnh báo này cần được chú ý, nhưng không phải bằng chứng cho thấy Nga đang chuẩn bị một cuộc tấn công sắp xảy ra nhằm vào NATO.

Bức tranh chiến lược

Kết luận rõ nhất từ cuộc điều tra là Nga đang thể chế hóa chiến tranh bằng drone. Sự kết hợp giữa các căn cứ mới, hàng chục đường ray phóng, thiết kế lớn hơn với động cơ phản lực và hoạt động sản xuất liên tục cho thấy một mô hình tác chiến bền vững, thay vì những cuộc tấn công rời rạc hoặc tận dụng tạm thời.

Với Ukraine, điều đó đồng nghĩa có thêm nhiều điểm phóng cần theo dõi và những loạt drone có thể lớn hơn hoặc nhanh hơn cần đánh chặn. Với NATO, đây là dấu hiệu về một năng lực tấn công thông thường đang tăng lên ở sườn phía đông của liên minh.

Bằng chứng hiện có đủ để làm dấy lên lo ngại về các lựa chọn quân sự ngày càng mở rộng của Nga, nhưng chưa đủ để khẳng định Moscow đã quyết định hoặc sắp tấn công NATO.