EU muốn nâng chuẩn “Sản xuất tại châu Âu” lên 50%, đồng thời siết đầu tư ở ngành chiến lược

Dự thảo báo cáo của Nghị viện châu Âu về Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp (Industrial Accelerator Act - IAA) cho thấy EU đang muốn sử dụng mạnh hơn mua sắm công, hỗ trợ nhà nước và các điều kiện đầu tư để bảo vệ năng lực sản xuất chiến lược trong khối. Trọng tâm là ưu tiên các sản phẩm phát thải thấp được sản xuất ở châu Âu, đồng thời đặt nhiều ràng buộc hơn với các khoản đầu tư nước ngoài quy mô lớn trong chuỗi cung ứng nhạy cảm. Ủy ban châu Âu đã trình đề xuất đạo luật nền tảng ngày 4/3/2026; báo cáo của Nghị viện vẫn đang trong quy trình lập pháp và chưa tạo ra nghĩa vụ pháp lý cuối cùng. 57

Mốc 50% “Sản xuất tại châu Âu” vào năm 2036

Dự thảo kêu gọi đặt ngưỡng 50% đối với sản phẩm “Sản xuất tại châu Âu” và phát thải thấp trong các lĩnh vực chiến lược vào năm 2036. Hiểu đơn giản, EU muốn tiền từ ngân sách công và sức mua của khu vực công có xu hướng hỗ trợ nhiều hơn cho hoạt động sản xuất cùng chuỗi cung ứng đặt tại châu Âu. 68

Đề xuất IAA ban đầu của Ủy ban đã đưa các tiêu chí “Sản xuất tại EU” và phát thải thấp vào đấu thầu công cùng các chương trình hỗ trợ công. Hướng đi của Nghị viện sẽ nâng mức tham vọng chính trị của cơ chế ưu tiên này, với trọng tâm lớn hơn vào hàm lượng sản xuất tại châu Âu. 1718

Công nghệ xanh sẽ phải đáp ứng yêu cầu hàm lượng EU cao hơn

Báo cáo cũng muốn tăng hàm lượng EU trong các công nghệ phát thải ròng bằng 0, như tấm pin mặt trời, tuabin gió, máy bơm nhiệt và nhà máy điện hạt nhân. 69

Đây là các lĩnh vực nằm ở giao điểm giữa mục tiêu khử carbon và khả năng tự cường công nghiệp. Theo Ủy ban, IAA tập trung vào các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng, công nghệ phát thải ròng bằng 0 và ngành ô tô. 24

Có thể hạ ngưỡng rà soát đầu tư nước ngoài xuống 50 triệu euro

Theo đề xuất của Ủy ban, những khoản đầu tư nước ngoài từ 100 triệu euro trở lên sẽ chịu điều kiện nếu nhà đầu tư đến từ một nước ngoài EU nắm trên 40% năng lực sản xuất toàn cầu trong các mảng chiến lược được chỉ định, gồm xe điện, pin, năng lượng mặt trời và nguyên liệu thô thiết yếu. 18

Theo thông tin về dự thảo của các báo cáo viên Nghị viện, ngưỡng này có thể giảm xuống 50 triệu euro trong những lĩnh vực mà một quốc gia nắm mức độ thống lĩnh năng lực sản xuất nói trên. Biện pháp được nhìn nhận trong bối cảnh EU lo ngại sức mạnh của Trung Quốc ở một số chuỗi cung ứng liên quan, dù tiêu chí pháp lý được xây dựng theo mức độ tập trung năng lực sản xuất chứ không nêu tên một quốc gia cụ thể. 723

Nhà đầu tư có thể phải mang lại điều gì cho EU?

Khung đề xuất ban đầu của Ủy ban đã tính đến việc gắn điều kiện tạo giá trị công nghiệp với các khoản đầu tư nước ngoài thuộc diện điều chỉnh. Các điều kiện có thể gồm: giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài ở 49%, lập liên doanh với đối tác EU, cam kết chia sẻ sở hữu trí tuệ hoặc công nghệ, dành 1% doanh thu hằng năm cho nghiên cứu và phát triển tại EU, mua 30% đầu vào từ EU và tuyển dụng một tỷ lệ lao động của Liên minh. 112

Thông tin về dự thảo Nghị viện cho thấy các báo cáo viên muốn siết thêm điều khoản, trong đó có khả năng yêu cầu tối thiểu 60% người lao động làm việc tại EU, đi kèm ngưỡng rà soát 50 triệu euro. Câu chữ cuối cùng và việc các điều kiện nào sẽ được áp dụng đồng thời còn phụ thuộc vào văn bản được Nghị viện thông qua cũng như đàm phán sau đó với các nước thành viên. 7

Mục tiêu chính sách là không chỉ thu hút một cơ sở lắp ráp tại châu Âu, mà buộc đầu tư phải đóng góp vào việc làm, hoạt động nghiên cứu, nguồn cung tại chỗ, năng lực công nghệ và nền tảng công nghiệp bền vững hơn cho EU.

Vì sao Trung Quốc là tâm điểm chính trị?

Dự thảo xuất hiện trong giai đoạn quan hệ thương mại EU–Trung Quốc căng thẳng hơn. Ủy viên Thương mại EU Maroš Šefčovič nói Bắc Kinh cần đưa ra “kết quả cụ thể” trước tháng 10 trong nỗ lực tái cân bằng quan hệ thương mại; nếu không, EU có thể áp dụng các biện pháp cứng rắn hơn. 21

IAA không phải chỉ là một biện pháp nhắm vào Trung Quốc. Mục tiêu được công bố của đạo luật là tăng nhu cầu đối với công nghệ và sản phẩm phát thải thấp, sản xuất tại châu Âu, qua đó củng cố năng lực sản xuất của EU. 17 Tuy vậy, trọng tâm vào các quốc gia chi phối chuỗi cung ứng sản xuất chiến lược tạo cho dự thảo một chiều kích rõ rệt về an ninh kinh tế.

Bước tiếp theo là gì?

Các con số nổi bật trong dự thảo — nhất là mục tiêu 50% hàm lượng EU, ngưỡng đầu tư 50 triệu euro và các điều kiện đầu tư chặt hơn — cần được xem là đề xuất để đàm phán, không phải quy định đã chốt. Nghị viện phải thông qua lập trường của mình trước, sau đó mới đàm phán với các quốc gia thành viên EU để xác định quy định cuối cùng. 712

Với các nhà sản xuất, nhà cung ứng công nghệ sạch và nhà đầu tư nước ngoài, tín hiệu chính sách đã khá rõ: khả năng tiếp cận hỗ trợ công và những thị trường chiến lược ở châu Âu ngày càng có thể phụ thuộc không chỉ vào giá bán hay mức phát thải, mà còn vào địa điểm sản xuất, lao động, nghiên cứu và chuỗi cung ứng.