AI thu hẹp cửa vào nghề: 51,7% doanh nghiệp dự kiến giảm cơ hội tuyển nhân sự mới

AI có thể làm thay đổi con đường vào nghề trước khi khiến nhiều người đang đi làm mất việc. Theo các bài viết về Thước đo Nhân tài số 2026 của Digitalent Group, 51,7% doanh nghiệp dự kiến giảm cơ hội tuyển dụng nhân sự mới vào nghề khi AI đảm nhận những tác vụ vận hành vốn thường giao cho họ.74 Với người vừa tốt nghiệp, câu hỏi không chỉ là tìm việc đầu tiên ở đâu, mà còn là lấy kinh nghiệm ở đâu để tiến tới công việc tiếp theo.

51,7% là tỷ lệ doanh nghiệp, không phải tỷ lệ việc làm biến mất

Báo cáo do Đài quan sát Nhân tài số thuộc Digitalent Group thực hiện và được giới thiệu tại Digital Talent Summit, tổ chức ở trụ sở ISDI tại Madrid.8 Con số 51,7% nói về tỷ lệ doanh nghiệp dự kiến thu hẹp cơ hội tuyển người mới vào nghề. Nó không có nghĩa số vị trí dành cho nhóm này đã giảm 51,7%, hay mỗi doanh nghiệp sẽ cắt giảm nhân sự ở mức đó.7

Các bài viết về kết quả khảo sát nhấn mạnh sự co hẹp của cơ hội tuyển dụng đầu vào hơn là sa thải hàng loạt.9 Một doanh nghiệp có thể giữ nguyên đội ngũ hiện tại nhưng không mở thêm vị trí cho người mới khi các việc thường nhật đã được tự động hóa. Với người đang tìm việc đầu tiên, cánh cửa vào nghề vẫn có thể hẹp đi.

Khi việc học nghề cũng bị thu hẹp

Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) nhận định các vị trí đầu vào từ lâu là cầu nối giữa giáo dục và việc làm.48 Những đầu việc lặp lại đôi khi chính là dịp để người mới làm quen với tiêu chuẩn nghề nghiệp, nhận góp ý và rèn khả năng phán đoán. Nếu AI đảm nhận chúng, doanh nghiệp cần tạo ra cơ hội thực hành khác.

Áp lực còn nằm ở yêu cầu tuyển dụng. WEF dẫn nghiên cứu của PwC cho biết, so với các vị trí ít chịu tác động của AI nhất, những vị trí cho người mới chịu tác động mạnh nhất có khả năng yêu cầu kỹ năng vốn gắn với nhân sự cấp cao — chẳng hạn kỹ năng lãnh đạo — cao gấp bảy lần.51 Điều này không có nghĩa mọi công việc đầu vào đều đòi kinh nghiệm cấp cao. Nhưng nó cho thấy một nghịch lý: nhà tuyển dụng có thể muốn ứng viên đã có năng lực, trong khi cơ hội để họ hình thành năng lực ấy lại ít hơn.

Những số liệu khác cho thấy gì?

Theo WEF, dẫn dữ liệu của Revelio Labs, số tin tuyển dụng vị trí đầu vào tại Mỹ giảm 35% trong 18 tháng.57 Tin tuyển dụng không đồng nghĩa với số việc làm đang tồn tại hay số người đã mất việc; không thể diễn giải con số này thành mức giảm 35% nhân sự mới vào nghề. Còn mức 51,7% của Digitalent Group đo kỳ vọng tuyển dụng của doanh nghiệp, không đo số vị trí đã mất.7

Vì vậy, bài toán không chỉ là đưa AI vào quy trình rồi để các vị trí đầu vào tự biến mất. Doanh nghiệp có thể duy trì công việc có giám sát cho người mới, tổ chức hướng dẫn và phản hồi, rồi tăng dần trách nhiệm khi họ tiến bộ. WEF cũng xác định khả năng tiếp cận việc làm, thiết kế công việc và nguồn nhân lực kế cận là những lĩnh vực cần chủ động điều chỉnh khi công việc đầu vào thay đổi.58 AI có thể thay thế một số đầu việc của người mới; điều đó không buộc con đường từ người mới đến người có chuyên môn phải biến mất.