Putin nói chiến sự Ukraine “đang đi đến hồi kết”: vì sao vẫn chưa thể tin chiến tranh sắp dừng

Theo The Moscow Times, Putin cũng nói với binh sĩ rằng Nga đang chiến đấu chống một “lực lượng hung hăng” ở Ukraine được Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) hậu thuẫn và mô tả mục tiêu chiến tranh của Nga là “chính đáng” . Nói cách khác, cùng lúc với tín hiệu về một đoạn kết, Điện Kremlin vẫn giữ cách diễn giải có thể biện minh cho việc tiếp tục chiến đấu.

Lệnh ngừng bắn đang rất khó đọc

Điểm khiến phát biểu của Putin cần được đọc thận trọng là bức tranh ngừng bắn không hề sạch sẽ. Trong vài ngày, nhiều đề xuất và khung tạm ngưng giao tranh xuất hiện chồng lên nhau:

• Ukraine đề xuất ngừng bắn từ ngày 6/5 để đáp lại quãng tạm dừng mà Putin đưa ra quanh Ngày Chiến thắng; sau đó Tổng thống Volodymyr Zelenskiy cáo buộc Nga vẫn tiến hành các đợt tấn công trên chiến trường, không kích và tấn công bằng máy bay không người lái (UAV), với 1.820 vi phạm tính đến cuối buổi sáng .
• Quan chức Ukraine cũng nói một người thiệt mạng, ba người bị thương tại các khu vực tiền tuyến, đồng thời báo cáo các cuộc tấn công vào Kharkiv và Zaporizhzhia .
• Ngày 8/5, Nga và Ukraine cáo buộc lẫn nhau vi phạm lệnh ngừng bắn do Moskva công bố cho dịp Ngày Chiến thắng; Bộ Quốc phòng Nga nói đã bắn hạ 264 UAV Ukraine, trong khi giới chức cho biết Moskva và vùng Perm ở Urals bị nhắm mục tiêu .
• Các báo cáo riêng cũng nói về một lệnh ngừng bắn ba ngày do Mỹ làm trung gian từ ngày 9 đến 11/5, đi kèm kế hoạch trao đổi 1.000 người bị giam giữ từ mỗi bên .

Những chi tiết đó cho thấy có chuyển động ngoại giao thật. Nhưng một lệnh ngừng bắn vừa bắt đầu đã bị bao quanh bởi cáo buộc vi phạm từ hai phía thì chưa thể được xem là nền móng chắc chắn cho hòa bình.

Câu nói này có lợi cho Moskva như thế nào?

Cụm từ “đang đi đến hồi kết” tạo cho Moskva một khoảng linh hoạt về chính trị. Nếu đàm phán tiến triển, Điện Kremlin có thể nói rằng họ đã nhìn thấy và thúc đẩy một lối ra. Nếu ngừng bắn đổ vỡ, Moskva vẫn có thể dựa vào lập luận rằng Nga đang đối đầu một “lực lượng hung hăng” được NATO hậu thuẫn để quy trách nhiệm cho Kyiv hoặc phương Tây .

Đây là điểm quan trọng: một tín hiệu hòa bình không đồng nghĩa với việc các bên đã thống nhất hòa bình. Trong ngôn ngữ thời chiến, cùng một câu nói có thể vừa mở cửa cho đàm phán, vừa chuẩn bị lý lẽ cho kịch bản giao tranh tiếp diễn.

Ngoại giao chưa phải là thỏa thuận hòa bình

Bối cảnh đàm phán rộng hơn cũng không cho thấy một thỏa thuận đã ở ngay trước mắt. Reuters đưa tin Điện Kremlin nói các cuộc đàm phán hòa bình do chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump làm trung gian đang tạm dừng . Riêng người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov được tường thuật là nói Mỹ đang vội đạt một thỏa thuận hòa bình, nhưng các vấn đề rất phức tạp và tiến trình sẽ cần thời gian .

Trao đổi tù binh ở quy mô 1.000 người mỗi bên, nếu diễn ra như được báo cáo, sẽ là một bước đáng kể . Tuy nhiên, trao đổi tù binh và ngừng bắn ngắn ngày không tự động biến thành hiệp định chấm dứt chiến tranh.

Cần dấu hiệu nào để tin rằng chiến tranh thật sự sắp kết thúc?

Những dấu hiệu đáng tin hơn sẽ nằm ở thực địa và trong văn bản, không chỉ ở phát biểu. Cần theo dõi liệu lệnh ngừng bắn có kéo dài qua các mốc mang tính biểu tượng hay không; có cơ chế giám sát, xác minh hoặc thực thi nào không; các cuộc đàm phán có nối lại với điều khoản bằng văn bản không; và cả Moskva lẫn Kyiv có công khai chấp nhận khuôn khổ đó hay không.

Hiện tại, các báo cáo chỉ cho thấy một nửa bức tranh: có ngoại giao ngừng bắn ngắn hạn, có kế hoạch trao đổi tù binh và có thừa nhận rằng đàm phán phức tạp . Nửa còn lại lại là các cáo buộc vi phạm qua lại, Ukraine nói Nga tiếp tục tấn công, còn Nga nói có hoạt động UAV từ phía Ukraine .

Kết luận

Phát biểu của Putin nên được hiểu trước hết như một tín hiệu đàm phán và một phần của thông điệp thời chiến. Nó có thể cho thấy Moskva muốn bước sang một pha ngoại giao với các điều kiện mà họ cho là có lợi. Nhưng khi lệnh ngừng bắn vẫn bị tranh cãi, đàm phán bị mô tả là tạm dừng và chưa có khung thỏa thuận cuối cùng, chưa thể nói cuộc chiến ở Ukraine đang thật sự khép lại .