Microsoft dùng cặp khái niệm Global North và Global South để mô tả khoảng cách lan tỏa AI. Có thể hiểu đây là cách phân nhóm thường dùng trong các thảo luận phát triển toàn cầu, nhưng không hoàn toàn trùng khít với cách gọi “nước phát triển” và “nước đang phát triển”.
Trong nửa cuối năm 2025, 24,7% dân số trong độ tuổi lao động ở Global North sử dụng công cụ AI tạo sinh, trong khi con số ở Global South là 14,1% . Một bản tóm tắt báo cáo cho biết khoảng cách giữa hai nhóm đã tăng từ 9,8 lên 10,6 điểm phần trăm chỉ trong năm 2025
.
Vì vậy, báo cáo này không chỉ là một mốc tăng trưởng đẹp trên biểu đồ. Nó cho thấy một dạng “khoảng cách số” mới: không còn chỉ là ai có internet, ai có thiết bị, mà là ai có đủ điều kiện để biến AI thành công cụ hữu ích trong học tập, công việc, dịch vụ và phát triển kinh tế.
Khi nhìn theo lăng kính “phát triển” và “đang phát triển”, bức tranh cũng tương tự. Một so sánh liên quan trong nhóm tuổi 15–64 được dẫn trong phần đưa tin về báo cáo của Microsoft cho thấy tỷ lệ sử dụng AI tạo sinh ở các nước phát triển là 27,5%, so với 15,4% ở các khu vực đang phát triển .
Điều này cho thấy lợi thế ban đầu có thể tự nhân lên. Những nơi có hạ tầng số tốt, kết nối rộng, thiết bị phổ biến hơn và các tổ chức sẵn sàng thử nghiệm công nghệ mới không chỉ đi trước; họ còn tăng tốc nhanh hơn . Nếu xu hướng này tiếp diễn, AI tạo sinh có nguy cơ củng cố các khoảng cách vốn đã tồn tại về giáo dục, năng suất và khả năng tiếp cận dịch vụ số, thay vì tự động thu hẹp chúng.
Các rào cản mà báo cáo và những phân tích liên quan nêu ra không hề xa lạ với kinh tế số: hạ tầng, ngôn ngữ, chi phí tiếp cận và năng lực triển khai. Một bài phân tích về báo cáo cho rằng lợi ích AI đang tập trung ở một nhóm quốc gia tương đối nhỏ, trong đó hạ tầng và ngôn ngữ là hai đường phân cách lớn . Các phần đưa tin khác cũng nhấn mạnh việc thiếu truy cập internet và các mô hình AI thiên về tiếng Anh là trở ngại đối với những khu vực nghèo hơn hoặc không dùng tiếng Anh làm ngôn ngữ chính
.
AI tạo sinh cần nhiều hơn một đường link truy cập. Công cụ này kém hữu dụng hơn rất nhiều nếu internet chập chờn, chi phí dữ liệu cao, thiết bị không đủ mạnh hoặc nguồn điện thiếu ổn định. Một tóm tắt về AI diffusion của Microsoft nêu internet nhanh, điện ổn định và khả năng tiếp cận thiết bị là những điều kiện cơ bản để tham gia nền kinh tế AI .
Nhiều công cụ AI hàng đầu vẫn hoạt động tốt nhất bằng tiếng Anh hoặc các ngôn ngữ có nhiều dữ liệu huấn luyện, nhiều sản phẩm hỗ trợ và cộng đồng nhà phát triển lớn. Ở những thị trường không dùng tiếng Anh, trải nghiệm người dùng phụ thuộc mạnh vào việc công cụ có hiểu đúng ngôn ngữ địa phương, bối cảnh văn hóa và nhu cầu ứng dụng cụ thể hay không .
Sử dụng AI không chỉ là chuyện cá nhân đăng nhập vào một chatbot. Trường học cần giáo viên và chương trình phù hợp; doanh nghiệp cần quy trình và kỹ năng; cơ quan công cần năng lực dữ liệu, quản trị và chính sách. Việc Microsoft ghi nhận tốc độ tăng ở Global North gần gấp đôi Global South cho thấy nền tảng số vững hơn giúp các nước hấp thụ công nghệ mới nhanh hơn .
Báo cáo này đo mức độ lan tỏa, tức nơi nào và nhóm nào đang sử dụng công cụ AI tạo sinh. Một bản tóm tắt phương pháp cho biết nghiên cứu đo tỷ lệ áp dụng AI bằng phần trăm người tiêu dùng đã dùng một sản phẩm AI tạo sinh trong kỳ báo cáo, dựa trên dữ liệu đo lường của Microsoft đã được tổng hợp và ẩn danh, sau đó hiệu chỉnh theo các yếu tố như thị phần thiết bị, mức độ phổ cập internet và dân số từng quốc gia .
Vì vậy, các con số này không nên được hiểu là thước đo trực tiếp về năng suất, giá trị kinh tế hay năng lực AI của từng quốc gia. Chúng cho biết việc sử dụng đang lan đến đâu. Tác động dài hạn còn phụ thuộc vào việc người dân, trường học, doanh nghiệp và chính phủ có biến việc dùng AI thành kỹ năng, dịch vụ và công cụ hữu ích tại địa phương hay không.
Thông điệp lớn từ báo cáo của Microsoft là AI tạo sinh đang bước vào một giai đoạn mới của khoảng cách số: công cụ trở nên phổ biến hơn, nhưng lợi ích không tự động được phân bổ đều .
Nếu muốn thu hẹp khoảng cách, việc phát hành thêm sản phẩm AI là chưa đủ. Dữ liệu chỉ về các nhu cầu nền tảng hơn: kết nối đáng tin cậy, thiết bị có giá phải chăng, điện ổn định, hỗ trợ ngôn ngữ địa phương và môi trường chính sách giúp các tổ chức sử dụng AI hiệu quả .
Điểm mấu chốt là: AI tạo sinh chắc chắn đang lan rộng. Câu hỏi tiếp theo không còn là liệu công nghệ này có phổ cập hay không, mà là các khu vực đang phát triển có đủ hạ tầng, kỹ năng và hỗ trợ địa phương để tham gia cuộc chơi trên điều kiện công bằng hơn hay không.
Comments
0 comments