Vụ phóng tên lửa Type 88 của Nhật Bản ở miền bắc Philippines không chỉ là một cảnh tượng bắn đạn thật. Nó cho thấy liên kết an ninh Mỹ-Nhật-Philippines đang dịch chuyển từ các tuyên bố trấn an sang khả năng thực hành: dùng hỏa lực đối hạm từ đất liền để khiến tàu mặt nước đối phương phải đối diện rủi ro cao hơn gần Biển Đông.

Reuters đưa tin Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản đã phóng tên lửa đối hạm Type 88 trong một cuộc diễn tập hàng hải chung với các lực lượng Mỹ, Australia và Philippines, đánh trúng một tàu Hải quân Philippines đã loại biên trên vùng biển hướng ra Biển Đông ^[7]. Điều đáng chú ý không chỉ là loại tên lửa, mà là sự kết hợp: tên lửa Nhật Bản, bờ biển Philippines và khung tập trận do Mỹ-Philippines dẫn dắt.

Điều gì đã diễn ra ở Balikatan 2026

Ngày 6/5/2026, lực lượng Nhật Bản phóng một tên lửa đất đối hạm Type 88 trong Balikatan, cuộc tập trận thường niên giữa Mỹ và Philippines ^[5][8]. Các tường thuật đặt điểm phóng ở miền bắc Philippines; Stars and Stripes cho biết binh sĩ Nhật phóng tên lửa từ Culili Point ở Paoay, còn Reuters mô tả mục tiêu là một tàu Hải quân Philippines đã loại biên trên vùng biển hướng ra Biển Đông ^[7][8].

Sự kiện này được nhiều nơi mô tả là một dấu mốc hậu chiến. Stars and Stripes viết đây là lần đầu Nhật Bản bắn tên lửa đối hạm bên ngoài lãnh thổ của mình ^[8]. Trước cuộc tập trận, một bản tin cho biết giới chức Philippines dự kiến vụ phóng nhiều khả năng sẽ là lần đầu Nhật Bản bắn tên lửa trên đất nước ngoài kể từ Thế chiến II ^[5].

Cách gọi cũng cần chính xác. Một số nguồn Trung Quốc gọi đây là vụ phóng tên lửa tấn công, nhưng loại vũ khí được nhiều hãng tin nêu là Type 88 — tên lửa đối hạm hoặc đất đối hạm ^[1][7].

Tín hiệu chính: răn đe trên biển đã đi vào thực hành

Về quân sự, cú phóng cho thấy một khả năng đơn giản nhưng rất có ý nghĩa: các lực lượng đồng minh có thể tập đánh tàu từ lãnh thổ Philippines. Trong một cuộc khủng hoảng ở Biển Đông, hỏa lực đối hạm đặt trên đất liền sẽ nhằm làm cho tàu mặt nước của đối phương khó hoạt động an toàn hơn ở vùng biển lân cận; trong thời bình, diễn tập công khai năng lực đó là một thông điệp răn đe ^[7][8].

Vì thế, địa điểm quan trọng không kém quả tên lửa. Các bản tin quanh Balikatan 2026 liên hệ việc Nhật triển khai lực lượng với bối cảnh căng thẳng ở cả Biển Đông lẫn eo biển Đài Loan, đồng thời cho biết Nhật đưa các đơn vị trên bộ, trên biển và trên không tới miền bắc Philippines với tư cách lực lượng tham gia tác chiến đầy đủ ^[5].

Cuộc diễn tập không chứng minh rằng đã có một cơ chế chỉ huy chung mới. Nhưng nó cho thấy các mảnh ghép thực tế của một cấu trúc như vậy: tên lửa Nhật Bản, lãnh thổ Philippines, hạ tầng tập trận Mỹ-Philippines và bài tập phối hợp nhắm mục tiêu trên biển ^[7][8].

Nhật Bản bước ra khỏi vai trò hậu thuẫn

Đối với Tokyo, vụ phóng tiếp nối một thay đổi dễ thấy: Nhật Bản đang rời xa hình ảnh hậu chiến bị giới hạn rất chặt, để tham gia sâu hơn vào hợp tác phòng vệ khu vực. Báo chí Philippines cho biết Balikatan 2026 đánh dấu lần đầu kể từ Thế chiến II binh sĩ tác chiến Nhật Bản hiện diện trên lãnh thổ Philippines ^[10]. Một bản tin trước tập trận cũng nói Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản tham gia với tư cách lực lượng tác chiến đầy đủ và triển khai đơn vị trên bộ, trên biển, trên không tới miền bắc Philippines ^[5].

Điều này không có nghĩa Nhật Bản bỗng trở thành một cường quốc tấn công khu vực chỉ sau một đêm. Điểm quan trọng là Tokyo đã sẵn sàng đưa năng lực đối hạm bắn đạn thật vào một cuộc tập trận đa quốc gia bên ngoài lãnh thổ Nhật. Reuters cũng đưa tin Manila và Tokyo đang bắt đầu thảo luận về khả năng chuyển giao thiết bị quốc phòng, sau khi Nhật Bản quyết định dỡ bỏ các hạn chế đối với xuất khẩu quân sự ^[7].

Những chi tiết đó cho thấy Nhật Bản đang trở thành một bên tham gia an ninh cụ thể hơn trong các kịch bản Đông Nam Á, chứ không chỉ là một nước ủng hộ về ngoại giao.

Philippines và Mỹ được gì từ cách bố trí này

Với Manila, Balikatan 2026 cho thấy Philippines không chỉ là nơi nhận các tuyên bố ủng hộ. Nước này đang trở thành địa bàn chủ nhà và nền tảng hoạt động cho huấn luyện phòng vệ hàng hải của các đối tác. Lực lượng Nhật phóng tên lửa từ đất Philippines; các lực lượng Mỹ, Philippines, Australia và Nhật cùng luyện tập; mục tiêu là một tàu Hải quân Philippines đã loại biên trên vùng biển hướng ra Biển Đông ^[6][7].

Với Washington, giá trị nằm ở sự phân tán. Thay vì chỉ dựa vào các căn cứ lớn của Mỹ hoặc vũ khí do Mỹ sở hữu, cuộc diễn tập cho thấy địa lý của đồng minh và năng lực của đồng minh có thể được ghép lại. Tín hiệu công khai là an ninh hàng hải khu vực ngày càng được thực hành qua nhiều lớp lực lượng đồng minh chồng lấn, chứ không chỉ qua một kênh song phương đơn lẻ ^[7][10].

Vì sao Bắc Kinh phản ứng mạnh

Trung Quốc không xem đây là một bài tập thường lệ. Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lin Jian nói các lực lượng cánh hữu Nhật Bản đang thúc đẩy tái quân sự hóa, và rằng chủ nghĩa quân phiệt mới của Nhật đe dọa hòa bình, ổn định khu vực ^[3][11]. South China Morning Post cũng đưa tin Bắc Kinh lên án điều Trung Quốc gọi là vụ thử tên lửa tấn công đầu tiên của Nhật Bản ở nước ngoài trong tám thập niên ^[1].

Phản ứng đó phản ánh một lo ngại rộng hơn của Bắc Kinh: Nhật Bản, Philippines và Mỹ có thể đang nối nhiều điểm nóng thành một mạng lưới quân sự khu vực. Global Times, một cơ quan truyền thông nhà nước Trung Quốc, mô tả phối hợp quân sự Nhật-Philippines như nỗ lực gắn biển Hoa Đông, eo biển Đài Loan và Biển Đông vào một khung phối hợp xuyên khu vực, đồng thời đưa tin Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc tập trận ở vùng biển phía đông đảo Luzon như một phản ứng trước tình hình khu vực ^[9].

Cách diễn giải đó không phải phân tích trung lập. Nhưng nó quan trọng vì cho thấy Bắc Kinh có thể đọc cuộc tập trận theo hướng nào.

Rủi ro: răn đe có thể bị nhìn thành bao vây

Các nước tham gia có thể xem vụ phóng là răn đe phòng vệ: một cách cho thấy cưỡng ép trên biển sẽ phải trả giá cao hơn. Trung Quốc lại có thể xem cùng sự kiện ấy như bằng chứng về tái quân sự hóa của Nhật Bản và sự bao vây của các đồng minh quanh Trung Quốc.

Sự lệch pha trong cách hiểu này tạo ra rủi ro leo thang. Nếu Bắc Kinh đáp lại các bài tập ngăn chặn trên biển bằng nhiều hoạt động quân sự hơn quanh Luzon, Biển Đông hoặc các tuyến liên quan tới Đài Loan, mỗi bên có thể coi hành động răn đe của bên kia là chuẩn bị đối đầu. Bình luận trên truyền thông nhà nước Trung Quốc đã cảnh báo phối hợp Nhật-Philippines có thể làm tăng nguy cơ leo thang xung đột ^[9], trong khi giới chức Trung Quốc cảnh báo các nước liên quan đừng đùa với lửa khi Nhật Bản nhận vai trò tác chiến trong Balikatan ^[10].

Kết luận

Ý nghĩa của vụ phóng không nằm ở riêng một quả Type 88. Nó nằm ở cách bố trí lực lượng đang thay đổi: Nhật Bản đưa năng lực đối hạm vào bài tập, Philippines cung cấp địa bàn, còn khung tập trận Mỹ-Philippines tạo môi trường phối hợp liên quân ^[7][8].

Sự kết hợp đó gửi đi tín hiệu cứng rắn hơn và thực dụng hơn trước các căng thẳng gần Biển Đông. Nhưng nó cũng khiến cuộc cạnh tranh răn đe trong khu vực trở nên rõ nét hơn, phân tán hơn — và có khả năng dễ biến động hơn.