Vụ phóng tên lửa chống hạm của Nhật ở Philippines nói gì về thế trận gần Biển Đông

Vì sao vụ phóng này quan trọng

Thông điệp quân sự khá rõ: các lực lượng phối hợp đang luyện cách đe dọa tàu mặt nước từ đất liền gần những vùng biển tranh chấp. Trong ngôn ngữ quân sự, đó là “sea denial” — không nhất thiết kiểm soát hoàn toàn một vùng biển, mà làm cho đối phương phải trả giá cao hơn nếu đưa tàu vào hoạt động.

Vì thế, địa điểm quan trọng không kém quả tên lửa. Nhật Bản triển khai các đơn vị trên bộ, trên biển và trên không tới miền bắc Philippines với tư cách lực lượng tham gia tác chiến đầy đủ trong Balikatan 2026, giữa lúc căng thẳng gia tăng ở Biển Đông và eo biển Đài Loan . Bài bắn đạn thật sau đó biến sự hiện diện này thành một nhiệm vụ cụ thể: tấn công chống hạm từ bờ biển vào một mục tiêu ở vùng biển hướng ra Biển Đông .

Điều này chưa chứng minh có một cơ chế chỉ huy chính thức mới giữa Nhật Bản, Philippines và Mỹ. Nhưng nó cho thấy các thành tố của một thế trận răn đe phân tán hơn: đơn vị tên lửa Nhật Bản, lãnh thổ Philippines, khung tập trận Mỹ-Philippines và năng lực phối hợp mục tiêu trên biển của các lực lượng đối tác cùng xuất hiện trong một kịch bản thực tế .

Vai trò an ninh của Nhật Bản đang thay đổi ra sao

Với Nhật Bản, vụ phóng là thêm một dấu hiệu cho thấy Tokyo đang đảm nhận vai trò quốc phòng khu vực chủ động hơn. Báo chí Philippines cho biết Balikatan 2026 đánh dấu lần đầu kể từ Thế chiến II các lực lượng tác chiến Nhật Bản tham gia trên lãnh thổ Philippines . Một báo cáo khác nói Nhật Bản tham gia cuộc tập trận Balikatan thường niên của Mỹ và Philippines với tư cách lực lượng tác chiến đầy đủ, đồng thời triển khai các đơn vị lục quân, hải quân và không quân tới miền bắc Philippines .

Điểm đáng nói không phải là Nhật Bản bỗng chốc trở thành một cường quốc tấn công mới trong khu vực. Điểm đáng nói là Tokyo đã thể hiện sự sẵn sàng đưa năng lực chống hạm bắn đạn thật vào một cuộc tập trận đa quốc gia bên ngoài lãnh thổ Nhật Bản.

Reuters cũng đưa tin Manila và Tokyo đã bắt đầu đàm phán về khả năng chuyển giao thiết bị quốc phòng, sau khi Nhật Bản dỡ bỏ các hạn chế đối với xuất khẩu quân sự . Ghép các chi tiết này lại, có thể thấy Nhật Bản đang trở thành một nhân tố an ninh cụ thể hơn trong các kịch bản khủng hoảng ở Đông Nam Á, chứ không chỉ là một bên ủng hộ về ngoại giao.

Philippines và Mỹ được gì từ bài tập này

Với Manila, cuộc tập trận cho thấy Philippines không chỉ là nơi diễn ra các tuyên bố ủng hộ của đồng minh. Philippines trở thành địa bàn cho một bài tập tấn công hàng hải thật, trong đó lực lượng Nhật Bản phóng tên lửa từ đất Philippines vào một tàu Hải quân Philippines đã loại biên ở vùng biển hướng ra Biển Đông .

Với Washington, giá trị nằm ở sự phân tán. Thay vì chỉ dựa vào các căn cứ lớn của Mỹ hoặc vũ khí do Mỹ sở hữu, bài tập cho thấy địa lý của đồng minh và năng lực của đối tác có thể được kết hợp. Reuters cho biết cuộc diễn tập có Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản tham gia cùng lực lượng Mỹ, Australia và Philippines . Báo chí Philippines cũng mô tả vai trò của Nhật Bản trong Balikatan là có ý nghĩa lịch sử và bị Trung Quốc theo dõi sát .

Vì sao Bắc Kinh phản ứng mạnh

Trung Quốc nhìn vụ phóng này không đơn thuần là huấn luyện thường kỳ. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm nói các lực lượng “cánh hữu” ở Nhật Bản đang thúc đẩy tái quân sự hóa, và “chủ nghĩa quân phiệt mới” đe dọa hòa bình, ổn định khu vực, theo truyền thông nhà nước Trung Quốc . South China Morning Post cũng đưa tin Bắc Kinh lên án điều mà Trung Quốc gọi là vụ thử “tên lửa tấn công” đầu tiên của Nhật Bản ở nước ngoài trong tám thập niên .

Bình luận gắn với truyền thông nhà nước Trung Quốc đặt sự kiện này vào một khung chiến lược rộng hơn. Global Times cho rằng phối hợp quân sự Nhật Bản-Philippines đang nối các điểm nóng ở biển Hoa Đông, eo biển Đài Loan và Biển Đông, đồng thời đưa tin Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc tập trận ở vùng biển phía đông đảo Luzon như một phản ứng với tình hình khu vực . Đây không phải là một đánh giá trung lập, nhưng nó quan trọng vì cho thấy Bắc Kinh có thể diễn giải các cuộc tập trận gần Philippines như thế nào.

Rủi ro: răn đe có thể bị nhìn như bao vây

Các đồng minh và đối tác có thể mô tả vụ phóng là răn đe phòng thủ: tín hiệu rằng hành động cưỡng ép trên biển sẽ kéo theo chi phí cao hơn. Trung Quốc lại có thể mô tả cùng sự kiện đó như bằng chứng về tái quân sự hóa của Nhật Bản và thế bao vây do Mỹ dẫn dắt. Hai cách hiểu trái chiều này đang định hình môi trường an ninh khu vực.

Sự lệch pha đó làm tăng nguy cơ leo thang. Nếu Bắc Kinh đáp trả các bài tập “phủ nhận biển” bằng hoạt động quân sự dày hơn quanh Luzon, Biển Đông hoặc các khu vực liên quan đến eo biển Đài Loan, mỗi bên có thể xem biện pháp răn đe của bên kia là bước chuẩn bị cho đối đầu. Bình luận gắn với truyền thông nhà nước Trung Quốc đã cảnh báo rằng phối hợp Nhật Bản-Philippines có thể làm leo thang căng thẳng khu vực , trong khi quan chức Trung Quốc cảnh báo các nước không nên “đùa với lửa” khi Nhật Bản đảm nhận vai trò tác chiến trong Balikatan .

Điểm mấu chốt

Vụ phóng này ít liên quan đến riêng một quả tên lửa Type 88 hơn là đến một “hình học quân sự” đang đổi khác. Nhật Bản đưa vào năng lực chống hạm, Philippines cung cấp địa bàn, còn khung tập trận do Mỹ và Philippines tổ chức tạo ra không gian phối hợp đa quốc gia.

Sự kết hợp đó phát tín hiệu rằng phản ứng của mạng lưới đồng minh và đối tác trước sức ép của Trung Quốc gần Biển Đông đang trở nên cứng rắn hơn, cụ thể hơn và mang tính tác chiến hơn. Nhưng nó cũng khiến cuộc cạnh tranh răn đe trong khu vực trở nên dễ thấy hơn, phân tán hơn — và có thể biến động hơn.