Bất đồng ngoại giao giữa Ấn Độ và Trung Quốc tại LHQ về khủng hoảng eo biển Hormuz

Căng thẳng tại Liên Hợp Quốc xung quanh tình hình eo biển Hormuz đang phơi bày một rạn nứt ngoại giao rõ rệt giữa các cường quốc về cách xử lý các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại. Trong khi Trung Quốc phản đối mạnh mẽ bất kỳ ngôn ngữ nào có thể dẫn tới việc sử dụng vũ lực, Ấn Độ lại chọn cách tiếp cận thận trọng hơn: bày tỏ quan ngại nhưng không đứng hẳn về phía nào.

Điều này quan trọng không chỉ trong phạm vi ngoại giao tại LHQ. Eo biển Hormuz – tuyến đường biển hẹp nối Vịnh Ba Tư với biển Ả Rập – là một trong những "điểm nghẽn" vận tải quan trọng nhất thế giới. Khi giao thông hàng hải tại đây bị gián đoạn, tác động lan rộng đến thương mại toàn cầu, thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng quốc tế.

Tranh cãi tại Hội đồng Bảo an

Nguyên nhân trực tiếp của cuộc tranh luận là dự thảo nghị quyết do Bahrain và Hoa Kỳ đưa ra tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Văn bản này kêu gọi Iran chấm dứt các cuộc tấn công vào tàu thương mại, gỡ bỏ thủy lôi trên biển và ngừng mọi hành động cản trở hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz .

Theo các nguồn ngoại giao, dự thảo có thể mở đường cho việc tăng áp lực nếu Iran không tuân thủ. Một số nhà ngoại giao phương Tây cho biết nghị quyết có thể dẫn tới các biện pháp trừng phạt và thậm chí cho phép sử dụng vũ lực nhằm bảo vệ tàu thương mại nếu các mối đe dọa tiếp diễn . Một số phiên bản dự thảo còn đề cập đến việc cho phép các quốc gia áp dụng "biện pháp phòng vệ" để đảm bảo quyền quá cảnh qua tuyến đường biển này .

Những nước ủng hộ cho rằng đây là bước cần thiết để khôi phục quyền tự do hàng hải tại một tuyến vận tải cực kỳ quan trọng. Eo biển Hormuz nằm giữa Iran, Oman và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, từ lâu được coi là hành lang then chốt cho vận chuyển dầu mỏ và hàng hóa quốc tế .

Trung Quốc phản đối vì lo ngại leo thang

Trung Quốc – cùng với Nga – đã chỉ trích mạnh mẽ dự thảo nghị quyết. Trước đó, hai nước đã phủ quyết một nghị quyết khác của Hội đồng Bảo an liên quan đến việc mở lại và bảo đảm an ninh cho tuyến đường qua eo biển này .

Phản đối của Bắc Kinh tập trung vào hai vấn đề chính.

Thứ nhất, Trung Quốc phản đối bất kỳ ngôn ngữ nào có thể cho phép sử dụng vũ lực để bảo vệ tuyến hàng hải. Các nhà ngoại giao Trung Quốc cảnh báo họ sẽ phản đối các điều khoản như vậy trong nghị quyết .

Thứ hai, Trung Quốc và Nga cho rằng dự thảo do Mỹ hậu thuẫn là "mất cân bằng và thiên lệch", vì đặt phần lớn trách nhiệm lên Iran và có thể khiến căng thẳng khu vực leo thang thay vì giảm bớt .

Theo cách nhìn của Bắc Kinh, việc sử dụng biện pháp cưỡng chế thông qua Hội đồng Bảo an có nguy cơ biến vấn đề an ninh hàng hải thành một cuộc đối đầu địa chính trị lớn hơn.

Lập trường thận trọng của Ấn Độ

Trái với lập trường rõ ràng của Trung Quốc, Ấn Độ tỏ ra thận trọng hơn. New Delhi đã bày tỏ lo ngại về các cuộc tấn công vào tàu thương mại tại eo biển Hormuz, nhưng tránh trực tiếp chỉ trích việc Nga và Trung Quốc phủ quyết nghị quyết trước đó hoặc công khai ủng hộ dự thảo do Mỹ hậu thuẫn .

Tại một cuộc họp của LHQ bàn về vấn đề này, đại diện Ấn Độ nhấn mạnh sự cần thiết của đối thoại, ngoại giao và giảm leo thang căng thẳng, đồng thời kêu gọi tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia .

Lập trường này đặt Ấn Độ vào vị trí trung lập về mặt ngoại giao: thừa nhận mức độ nghiêm trọng của các vụ tấn công vào vận tải biển, nhưng không đứng hẳn về phía khối phương Tây hay nhóm phản đối do Trung Quốc và Nga dẫn đầu.

Tranh luận sâu hơn về luật quốc tế

Phía sau cuộc tranh cãi là câu hỏi lớn hơn: ai có quyền thực thi luật hàng hải quốc tế và bằng cách nào.

Những nước ủng hộ nghị quyết cho rằng việc tấn công tàu thương mại hoặc cản trở giao thông tại một tuyến đường quốc tế là vi phạm nguyên tắc tự do hàng hải. Từ góc nhìn này, các biện pháp tập thể – bao gồm trừng phạt hoặc hành động phòng vệ – có thể cần thiết để bảo vệ thương mại toàn cầu.

Trong khi đó, Trung Quốc và Nga cảnh báo rằng việc cho phép hành động cưỡng chế có thể vượt quá vai trò của Hội đồng Bảo an và làm leo thang xung đột thay vì giải quyết nó . Những lo ngại này đặc biệt tập trung vào bất kỳ điều khoản nào cho phép các chiến dịch quân sự nhằm thực thi an ninh hàng hải.

Nói cách khác, tranh cãi không chỉ là bảo vệ tàu thương mại, mà còn là ai có quyền thực thi sự bảo vệ đó và trong những điều kiện nào.

Vì sao bế tắc này ảnh hưởng tới vận tải toàn cầu

Eo biển Hormuz là một trong những tuyến đường biển chiến lược nhất thế giới. Trong bối cảnh xung đột khu vực gần đây, giao thông qua eo biển đã bị gián đoạn nghiêm trọng, khiến một hành lang thương mại quan trọng gần như tê liệt .

Hệ quả có thể bao gồm:

• Rủi ro tăng cao cho thị trường năng lượng toàn cầu.
• Chi phí bảo hiểm và vận tải biển leo thang.
• Cạnh tranh địa chính trị gia tăng về việc ai sẽ bảo đảm an ninh cho các tuyến thương mại quốc tế.

Nếu Hội đồng Bảo an không đạt được đồng thuận, việc bảo vệ tàu thương mại có thể chuyển sang các liên minh tạm thời hoặc hành động đơn phương của từng quốc gia.

Ý nghĩa đối với Ấn Độ

Đối với Ấn Độ, cuộc khủng hoảng tạo ra một bài toán chiến lược. Nước này có lợi ích rõ ràng trong việc đảm bảo các tuyến vận tải biển ổn định, nhưng cũng phải cân bằng quan hệ với nhiều bên trong hệ thống quốc tế.

Việc nhấn mạnh đối thoại và kiềm chế cho thấy New Delhi đang cố gắng duy trì thế cân bằng: vừa quan tâm đến an ninh hàng hải, vừa tránh bị cuốn vào đối đầu giữa các cường quốc.

Dấu hiệu của chia rẽ địa chính trị lớn hơn

Sự bế tắc tại Hội đồng Bảo an về eo biển Hormuz phản ánh một thực tế rộng hơn: các vấn đề an ninh hàng hải ngày càng gắn với cạnh tranh giữa các cường quốc.

Một bên thúc đẩy cơ chế thực thi mạnh mẽ hơn để bảo vệ vận tải biển, trong khi bên kia cảnh giác với việc sử dụng quyền lực quân sự thông qua LHQ. Khi các nước nắm quyền phủ quyết đứng ở hai phía khác nhau, việc đạt được đồng thuận tại Hội đồng Bảo an trở nên ngày càng khó khăn.

Vì vậy, trong lúc xung đột khu vực vẫn tiếp diễn, một trong những tuyến vận tải quan trọng nhất thế giới có nguy cơ tiếp tục bị kẹt giữa căng thẳng địa chính trị và sự tê liệt ngoại giao toàn cầu.