Cơn đau đầu chưa hồi kết của ngành AI: ‘Nồi cơm’ vẫn chưa thấy, ‘gạo’ đã vơi quá nửa

Sau nhiều năm được đổ vào những khoản tiền khổng lồ, bài toán lợi nhuận của ngành trí tuệ nhân tạo (AI) không những không có lời giải mà còn trở nên rối rắm hơn. Đây là quan điểm trung tâm của ông Jim Covello, Giám đốc Nghiên cứu Chứng khoán Toàn cầu của Goldman Sachs, một trong những người hoài nghi nổi tiếng nhất Phố Wall về AI kể từ khi đồng tác giả báo cáo gây tiếng vang “Gen AI: Quá nhiều chi tiêu, quá ít lợi ích?” vào tháng 6 năm 2024 .

Bất chấp một cơn lũ đầu tư chưa từng có, ông Covello lập luận rằng tính kinh tế của AI hiện tại còn mơ hồ hơn cả hai năm trước . “Chúng ta đã rời xa mục tiêu lợi nhuận đó trong vài năm qua, thay vì tiến đến gần hơn,” ông phát biểu trên podcast Exchanges của Goldman Sachs . Với kinh nghiệm là một cựu chuyên gia phân tích ngành bán dẫn hàng đầu, lập luận cốt lõi của ông là trong khi chi tiêu không ngừng leo thang, con đường dẫn đến lợi tức đầu tư (ROI) lại càng lúc càng mờ mịt.

Khoảng cách giữa ‘rót tiền’ và ‘thu lời’ đang nới rộng

Vấn đề mấu chốt, theo ông Covello, là sự lệch pha ngày càng sâu sắc giữa hàng nghìn tỷ đô la chảy vào hạ tầng AI và lợi nhuận thực tế mà nó tạo ra. Một vài yếu tố đang khiến khoảng cách này trở nên tồi tệ hơn:

• Lợi nhuận thu về gần như bằng không tại các doanh nghiệp: Con số chấn động nhất trong phân tích của ông Covello là ước tính có tới 95% tổ chức đầu tư vào AI tạo sinh vẫn chưa thấy đồng lợi nhuận nào, thậm chí nhiều đơn vị đối mặt với khoản lỗ tài chính trung bình lên tới 4,4 triệu USD . Ở cấp độ doanh nghiệp, câu chuyện kinh doanh của AI không chỉ chưa được chứng minh, nó đang thực sự thua lỗ.
• Người dùng “đông như kiến” nhưng chưa thể ‘hái ra tiền’: Dù ông Covello thừa nhận tốc độ người dùng tiếp cận các công cụ như ChatGPT là “ngoạn mục”, ông cũng nhanh chóng chỉ ra rằng hầu hết họ là người dùng miễn phí, tạo ra một sự gia tăng sử dụng mà không mang lại bất kỳ khoản doanh thu tương ứng nào cho các công ty cung cấp dịch vụ . Sự phổ biến miễn phí này không chuyển hóa thành một mô hình kinh doanh bền vững cho các nhà cung cấp AI.
• Sự hưng thịnh kinh tế chỉ đến với một phía: Về mặt lịch sử, khi một làn sóng công nghệ mới bắt đầu, các nhà cung cấp “cuốc và xẻng” sẽ phát triển cùng với những khách hàng của họ. Ông Covello lập luận rằng điều này không xảy ra. Thay vào đó, gần như toàn bộ giá trị kinh tế từ cơn sốt AI đã bị bỏ túi bởi một phân khúc duy nhất: các công ty bán dẫn như Nvidia. Những ‘gã khổng lồ’ công nghệ và nhà cung cấp đám mây – những khách hàng chính của những con chip này – vẫn chưa chứng minh được bất kỳ lợi nhuận nào từ khoản chi khổng lồ của họ . “Các công ty chip lẽ ra phải phát triển dựa trên sự phát triển của khách hàng,” ông Covello đã viết. “Họ không thể chỉ phát triển dựa trên sự hao hụt của khách hàng” .
• Chi tiêu do tâm lý đám đông, không phải nhu cầu cốt lõi: Khoản chi tiêu vốn (capex) khổng lồ—mà Goldman Sachs dự báo sẽ vượt 527 tỷ đô la từ các nhà cung cấp đám mây siêu quy mô vào năm 2026—không được thúc đẩy bởi một nhu cầu có lợi nhuận đã được chứng minh . Thay vào đó, nó là một cuộc ‘xí phần’ đất đai được tiếp lửa bởi nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO) cực kỳ mạnh mẽ. Các công ty tiếp tục đầu tư vì rủi ro bị tụt hậu nếu AI cuối cùng thành công được cho là lớn hơn rủi ro lãng phí vốn ở hiện tại. Điều này tạo ra một chu kỳ chi tiêu xa rời thực tế kinh tế .
• Công nghệ ‘đao to búa lớn’ nhưng lệch với bài toán chi phí: Trọng tâm của chủ nghĩa hoài nghi từ ông Covello là một lời chỉ trích mang tính cấu trúc về chính công nghệ. Để biện minh cho khoản chi phí phát triển và hạ tầng gần 1.000 tỷ đô la, AI cần có khả năng giải quyết những vấn đề phức tạp, mang lại giá trị cao. Ông Covello lập luận rằng AI ngày nay, về cơ bản, không được thiết kế để làm điều này. Nó mắc phải một nghịch lý: quá thiếu tin cậy (do các cơn “ảo giác”) để giải quyết các vấn đề phức tạp, nhưng lại quá đắt đỏ để trở thành một giải pháp thay thế tiết kiệm chi phí cho các quy trình công việc đơn giản, giá trị thấp . Ông mô tả nó giống như việc “xây một lò phản ứng hạt nhân để cấp điện cho một cái máy nướng bánh mỳ” .

Cuộc chơi tiếp theo: Vì sao ‘gã khổng lồ’ đám mây hấp dẫn hơn ‘ông vua’ chip

Nếu những đồng tiền dễ kiếm ban đầu từ mảng bán dẫn đã được hái trọn, ông Covello nhìn thấy cơ hội ở đâu? Công ty của ông hiện đang khuyến nghị một giao dịch giá trị tương đối: xoay trục khỏi các cổ phiếu bán dẫn và hướng tới ba nhà cung cấp đám mây siêu quy mô khổng lồ—Amazon, Microsoft, và Alphabet (Google) .

Lập luận này khá rõ ràng. Chỉ số Bán dẫn Philadelphia (SOX) đã tăng vọt khoảng 150% trong năm qua, với các nhà sản xuất chip đã được định giá cho một tương lai hoàn hảo mà chính khách hàng của họ đang phải chật vật mới đạt được . Ngược lại, sự hoài nghi của thị trường về lợi tức từ đầu tư AI đã kéo định giá của các công ty điện toán đám mây xuống thấp, tạo ra thứ mà Goldman coi là một điểm vào lệnh tiềm năng .

Luận điểm đầu tư của ông Covello cho các ‘đại gia’ đám mây này có khả năng phục hồi độc nhất vì nó xác định hai con đường riêng biệt dẫn đến chiến thắng cho nhà đầu tư :

1. Kịch bản lạc quan: Nếu AI cuối cùng cũng đáp ứng được kỳ vọng, các ‘gã khổng lồ’ đám mây sẽ chứng minh được lợi tức đầu tư tích cực. Điều này sẽ xoa dịu nỗi lo của nhà đầu tư và dẫn đến việc định giá lại cổ phiếu của họ ở mức cao hơn.
2. Kịch bản thực tế: Nếu AI không thể tạo ra đủ lợi nhuận, các công ty này sẽ buộc phải cắt giảm chi tiêu vốn khổng lồ. Việc giảm chi ngay lập tức này sẽ thúc đẩy mạnh mẽ dòng tiền tự do của họ, điều này cũng có lợi cho các cổ đông.

Rủi ro chính cho giao dịch này là một kịch bản thứ ba, tệ hại hơn: các ‘ông lớn’ đám mây tiếp tục chi tiêu mạnh tay mà không bao giờ chứng minh được lợi nhuận rõ ràng, đơn giản là ‘chảy máu’ tiền trong một cuộc chạy đua vũ trang không hồi kết .

Vượt ra ngoài chip và đám mây: Hiệu ứng lan tỏa đến hạ tầng cơ sở

Trong khi câu chuyện cổ phiếu cốt lõi là về vòng quay từ chip sang các nền tảng đám mây, nghiên cứu rộng hơn của Goldman Sachs chỉ ra rằng siêu chu kỳ chi tiêu vốn cho AI cũng đang định hình lại các cơ hội đầu tư vào cơ sở hạ tầng truyền thống. Quy mô tuyệt đối của nhu cầu về năng lượng và kết nối cho AI đang buộc các ngành công nghiệp nền tảng phải mở rộng nhanh chóng, tạo ra cơ hội trong lĩnh vực năng lượng, truyền tải điện và hạ tầng trung tâm dữ liệu . Phần này của luận điểm ít gây tranh cãi hơn, vì nhu cầu về nhiều cơ sở vật chất hơn để cấp điện và vận hành AI là một hệ quả trực tiếp, có thể tính toán được từ đà xây dựng hiện tại.

Thông điệp bao trùm của Jim Covello là các nhà đầu tư cần nhìn xa hơn sự cường điệu và đi theo trọng lực tài chính. Trong nhiều năm, toàn bộ trọng lực đó đã kéo lợi nhuận về phía các nhà sản xuất chip silicon. Cá cược của ông hiện tại là giai đoạn tiếp theo của chu kỳ sẽ bắt đầu kéo giá trị quay trở lại các nền tảng phần mềm—vốn là những thực thể cuối cùng phải biến công nghệ này thành tiền.