Thương vụ trái phiếu 1 tỷ USD của Bolivia là phép thử niềm tin dành cho Rodrigo Paz

Bolivia vừa có một tín hiệu đáng chú ý: huy động được 1 tỷ USD qua trái phiếu chính phủ quốc tế sau giai đoạn khó tiếp cận thị trường vốn toàn cầu. Nhưng nếu đọc kỹ, đây không phải lời tuyên bố rằng khủng hoảng đã kết thúc. Hai con số cần đặt cạnh nhau là: nhu cầu mua được báo cáo cao gấp 5 lần lượng phát hành dự kiến ban đầu, trong khi nhà đầu tư được trả mức 9,45% để chấp nhận rủi ro Bolivia .

Nói ngắn gọn: thị trường đang sẵn sàng nghe câu chuyện cải cách của Tổng thống Rodrigo Paz, nhưng chưa cho Bolivia vay với giá rẻ.

Thương vụ này thật sự cho thấy điều gì?

Bộ trưởng Kinh tế José Gabriel Espinoza cho biết Bolivia đã huy động 1 tỷ USD “vốn mới” thông qua một nghiệp vụ tài trợ bằng trái phiếu chính phủ, đánh dấu việc nước này trở lại thị trường quốc tế sau nhiều tháng bị hạn chế tiếp cận . Đợt phát hành thu hút chào mua từ 166 nhà đầu tư, với nhu cầu gấp 5 lần số tiền ban đầu muốn huy động, ở mức 9,45% .

Đó là một bước tiến thực chất. Với một nền kinh tế từng khiến nhà đầu tư lo ngại về thanh khoản ngoại tệ và nghĩa vụ nợ, việc bán được trái phiếu quốc tế cho thấy Bolivia đã lấy lại phần nào khả năng tiếp cận vốn.

Tuy nhiên, giá vốn mới là phần đáng chú ý. Mức gần 10% không phải là dấu hiệu rủi ro đã biến mất; nó cho thấy nhà đầu tư quay lại, nhưng vẫn yêu cầu lợi suất cao để bù cho bất định.

Vì sao nhà đầu tư bắt đầu lắng nghe Paz?

Trước thương vụ này, Bolivia được cho là đang thăm dò nhu cầu đối với đợt phát hành trái phiếu bằng USD đầu tiên trong 4 năm, sau khi chính phủ Rodrigo Paz tránh được một vụ vỡ nợ nước ngoài vào tháng 3 và sau khi Moody’s nâng xếp hạng tín nhiệm của nước này . Những diễn biến đó giúp giảm nỗi lo cấp bách nhất: một cú trục trặc thanh toán trong ngắn hạn.

Paz cũng phát tín hiệu về một chương trình ổn định kinh tế thân thiện hơn với thị trường. Americas Quarterly mô tả kế hoạch của chính quyền này gồm ba trụ cột: củng cố tài khóa, linh hoạt hóa tỷ giá và một chương trình tăng trưởng mới . Associated Press cũng đưa tin Paz đề xuất bãi bỏ một loạt sắc thuế và cắt 30% tổng chi tiêu liên bang trong ngân sách năm 2026 .

Với trái chủ, đây là câu chuyện có thể đầu tư: Bolivia đang cố chuyển từ xử lý khủng hoảng trước mắt sang một lộ trình cải cách rõ hơn.

Nhưng đây chưa phải tấm “séc trắng”

Chính những dữ kiện tích cực cũng cho thấy giới hạn của niềm tin. Americas Quarterly nhận định chương trình cải cách của Bolivia đang đi tiếp, nhưng chậm: điều chỉnh tài khóa còn hạn chế, tỷ giá vẫn cứng nhắc và triển vọng tăng trưởng còn khó nắm bắt . Tạp chí này cũng cho biết các cuộc đàm phán về chương trình 3,3 tỷ USD với Quỹ Tiền tệ Quốc tế, thường được biết đến với tên IMF, đang diễn ra nhưng bị đình trệ .

IMF đã mô tả các điểm yếu nền tảng của Bolivia bằng ngôn ngữ khá thẳng thắn. Trong tham vấn Điều IV — đợt đánh giá kinh tế định kỳ của IMF với các nước thành viên — các giám đốc IMF bày tỏ lo ngại về mất cân đối tài khóa và đối ngoại nghiêm trọng, phối hợp chính sách không bền vững, tỷ giá bị định giá cao, đồng thời kêu gọi củng cố dự trữ ngoại hối và thực hiện củng cố tài khóa bền bỉ .

Lịch trả nợ cũng không cho Bolivia nhiều dư địa mắc sai lầm. Một ghi chú chính sách của Finance for Development Lab cho biết nước này phải thanh toán 1,6 tỷ USD nghĩa vụ nợ nước ngoài đến hết năm 2026 và 12 tỷ USD đến năm 2030; tài liệu này cho rằng Bolivia cần điều chỉnh cả tài khóa lẫn đối ngoại để ổn định nợ và khôi phục tăng trưởng .

Mức 9,45% là “nhãn cảnh báo” của thương vụ

Nhu cầu mua là phần dễ tạo tiêu đề. Nhưng lợi suất mới là phần cần đọc kỹ. Sổ lệnh cao gấp 5 lần cho thấy thị trường quan tâm mạnh, còn mức 9,45% cho thấy sự quan tâm đó đi kèm yêu cầu lợi nhuận cao vì rủi ro Bolivia vẫn được định giá đáng kể .

Vì vậy, đợt phát hành này giống một cây cầu hơn là đích đến. Nó đem lại thanh khoản và sự công nhận từ thị trường ở thời điểm hiện tại, nhưng đồng thời làm tăng áp lực buộc chính phủ phải cải thiện ngân sách, thanh khoản đối ngoại và dự trữ ngoại hối .

Điều gì sẽ quyết định niềm tin có bền hay không?

Giai đoạn tiếp theo không còn là câu chuyện “có bán được trái phiếu hay không”, mà là Bolivia có thực thi được chương trình cải cách hay không. Một số bài kiểm tra chính gồm:

• Củng cố tài khóa: IMF kêu gọi một lộ trình củng cố tài khóa đáng tin cậy và bền vững, trong khi Americas Quarterly cho rằng điều chỉnh tài khóa đến nay còn hạn chế .
• Cải cách tỷ giá: IMF cảnh báo tỷ giá đang bị định giá cao, còn Americas Quarterly nhận xét tỷ giá vẫn cứng nhắc .
• Tái xây dựng dự trữ ngoại hối: IMF đặc biệt nhấn mạnh nhu cầu củng cố dự trữ ngoại hối .
• Một điểm tựa đa phương đáng tin cậy: Americas Quarterly cho biết đàm phán chương trình IMF trị giá 3,3 tỷ USD đang diễn ra nhưng đình trệ; các tường thuật sau bầu cử cũng cho thấy nhà đầu tư coi hỗ trợ từ IMF là yếu tố then chốt .
• Một lộ trình tăng trưởng có sức thuyết phục: Chương trình của Paz bao gồm chiến lược tăng trưởng mới, nhưng Americas Quarterly cho rằng triển vọng tăng trưởng của Bolivia vẫn chưa rõ ràng .

Kết luận

Thương vụ 1 tỷ USD là một lá phiếu tín nhiệm có điều kiện dành cho Rodrigo Paz. Nhu cầu mua mạnh cho thấy nhà đầu tư tin Bolivia có thể đầu tư trở lại. Nhưng mức 9,45%, các cảnh báo của IMF và áp lực trả nợ trong vài năm tới cho thấy họ vẫn đang tính đến rủi ro cải cách có thể không đạt kỳ vọng .

Cách hiểu hợp lý nhất là: cánh cửa thị trường toàn cầu đã mở lại với Bolivia, nhưng để vay rẻ hơn và bền hơn, chính phủ Paz vẫn phải chứng minh bằng kết quả cải cách cụ thể.