Robot hình người có thể thay thế phần lớn lao động thiếu hụt của Trung Quốc

Trung Quốc đang đối mặt với một thách thức nhân khẩu học lớn: dân số già hóa nhanh chóng khiến lực lượng lao động ngày càng thu hẹp. Một báo cáo nghiên cứu mới của Barclays Research cho rằng robot hình người có thể trở thành một phần quan trọng của giải pháp.

Theo ước tính của ngân hàng này, robot hình người có thể bù đắp khoảng 60% mức suy giảm lực lượng lao động của Trung Quốc vào năm 2035. Dựa trên dự báo nhân khẩu học cho thấy Trung Quốc có thể mất khoảng 37 triệu lao động trong thập kỷ tới, điều này đồng nghĩa với việc có thể cần tới 24 triệu robot hình người để lấp phần lớn khoảng trống đó.

Nhận định này phản ánh một xu hướng rộng hơn: trí tuệ nhân tạo đang chuyển từ các ứng dụng phần mềm sang các nhiệm vụ vật lý trong đời sống và sản xuất. Barclays gọi đây là kỷ nguyên của “physical AI” (AI vật lý) – khi các hệ thống thông minh trực tiếp tham gia vào nền kinh tế thực.

Thách thức nhân khẩu học của Trung Quốc

Trong nhiều thập kỷ, tăng trưởng công nghiệp của Trung Quốc được hỗ trợ bởi lực lượng lao động dồi dào. Nhưng hiện nay, tỷ lệ sinh thấp và dân số già hóa đang khiến quy mô dân số trong độ tuổi lao động giảm dần.

Barclays cho rằng robot hình người có thể đóng vai trò bổ sung lao động chứ không hoàn toàn thay thế con người. Ngay cả khi hàng triệu robot được triển khai, chúng cũng chỉ bù được khoảng 60% khoảng thiếu hụt dự kiến, nghĩa là nền kinh tế vẫn phải đối mặt với một phần thiếu lao động.

Dù vậy, tự động hóa quy mô lớn có thể giúp giảm đáng kể tác động kinh tế của sự suy giảm dân số – đặc biệt trong các ngành cần nhiều lao động.

Robot hình người có thể được sử dụng ở đâu?

Robot hình người được thiết kế giống cấu trúc cơ thể con người, nên có thể hoạt động trong môi trường vốn được xây dựng cho con người: dùng công cụ, vận hành máy móc hoặc di chuyển trong nhà máy và kho hàng.

Khi công nghệ trưởng thành hơn, các nhà phân tích cho rằng robot này có thể được triển khai trong nhiều lĩnh vực:

• Sản xuất và dây chuyền nhà máy
• Logistics và vận hành kho hàng
• Dịch vụ thương mại
• Chăm sóc y tế và chăm sóc người cao tuổi

Thực tế, tự động hóa đã tăng nhanh trong các ngành này khi doanh nghiệp đối mặt với thiếu lao động và chi phí nhân công tăng. Trong nhiều trường hợp, robot không thay thế hoàn toàn con người mà làm việc cùng để nâng hiệu suất.

Sự nổi lên của “AI vật lý”

Trong hơn một thập kỷ qua, phần lớn ứng dụng AI tập trung vào công việc kỹ thuật số như phân tích dữ liệu, tự động hóa phần mềm hoặc tạo nội dung.

Robot hình người mở rộng AI sang thế giới vật lý, nơi máy móc có thể thực hiện các công việc tay chân vốn trước đây chỉ con người mới làm được. Barclays cho rằng bước chuyển này có thể tác động sâu rộng đến:

• năng suất kinh tế
• cấu trúc thị trường lao động
• cạnh tranh công nghệ giữa các quốc gia
• lợi nhuận đầu tư dài hạn

Tức là AI không chỉ là công cụ phần mềm, mà sẽ trở thành lực lượng lao động mới trong nền kinh tế thực.

Tác động tới thị trường robot toàn cầu

Nếu Trung Quốc triển khai robot ở quy mô hàng chục triệu đơn vị, quốc gia này sẽ trở thành động lực nhu cầu lớn nhất cho robot hình người trên thế giới.

Barclays dự báo thị trường robot hình người toàn cầu có thể đạt khoảng 200 tỷ USD vào năm 2035, nhờ tiến bộ công nghệ và nhu cầu tự động hóa ngày càng tăng.

Một số yếu tố thúc đẩy tăng trưởng gồm:

• tiến bộ lớn trong AI, hệ thống truyền động và pin
• chi phí sản xuất robot đã giảm mạnh trong thập kỷ qua
• tình trạng thiếu lao động trong sản xuất và logistics ở nhiều quốc gia

Những yếu tố này đang giúp robot hình người chuyển từ giai đoạn thử nghiệm trong phòng lab sang triển khai thương mại.

Lợi thế của Trung Quốc trong ngành robot

Trung Quốc đã có vị thế mạnh trong lĩnh vực robot công nghiệp và tự động hóa.

Theo dữ liệu chính phủ, doanh thu ngành robot của Trung Quốc đạt gần 240 tỷ nhân dân tệ (khoảng 35 tỷ USD) vào năm 2024, và tiếp tục tăng mạnh trong năm 2025.

Nước này cũng có một số lợi thế cấu trúc:

• chuỗi cung ứng robot tập trung và hoàn chỉnh
• năng lực sản xuất quy mô lớn
• chính sách nhà nước hỗ trợ công nghệ tự động hóa

Một số dự báo cho rằng Trung Quốc có thể vừa là thị trường lớn nhất vừa là nhà sản xuất lớn của robot hình người, tương tự cách nước này từng dẫn đầu trong ngành xe điện và năng lượng mặt trời.

Robot có thể ảnh hưởng thế nào tới năng suất và tăng trưởng?

Robot hình người có thể giúp Trung Quốc duy trì sản lượng kinh tế ngay cả khi lực lượng lao động giảm.

Theo các ước tính ban đầu trong ngành, robot hình người hiện chỉ đạt khoảng 30–40% năng suất của một lao động con người, nhưng con số này có thể tăng lên khoảng 80% trong vài năm tới khi AI và phần cứng được cải thiện.

Nếu chi phí giảm và khả năng robot tiếp tục tăng, việc triển khai quy mô lớn có thể:

• ổn định năng lực sản xuất
• tăng mức độ vốn hóa và tự động hóa trong nhà máy
• hỗ trợ tăng trưởng năng suất dài hạn

Tuy nhiên, tác động kinh tế thực tế vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chi phí, độ tin cậy, quy định và mức độ chấp nhận trong môi trường làm việc.

Ý nghĩa đối với cạnh tranh sản xuất toàn cầu

Mô hình sản xuất của Trung Quốc từ lâu dựa trên quy mô lớn và nguồn lao động dồi dào. Khi nguồn lao động này giảm, robot có thể trở thành công cụ giúp duy trì lợi thế đó.

Nếu robot hình người đảm nhiệm các công việc lặp lại trong nhà máy và logistics, Trung Quốc có thể giữ vững hoặc thậm chí mở rộng sản lượng với ít lao động hơn. Điều này có thể củng cố vị thế của nước này trong các ngành như điện tử, máy móc và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đồng thời, sự phát triển nhanh của robot hình người cũng có thể tăng cạnh tranh công nghệ giữa các quốc gia, khi nhiều nền kinh tế tìm cách tự động hóa để đối phó với già hóa dân số và thiếu lao động.

Những giới hạn của dự báo

Các con số của Barclays dựa trên dự báo nhân khẩu học và xu hướng công nghệ, trong khi toàn bộ báo cáo chi tiết chưa được công bố rộng rãi. Vì vậy vẫn còn nhiều yếu tố chưa chắc chắn, bao gồm:

• chi phí thực tế của robot hình người trong tương lai
• tốc độ triển khai ở quy mô lớn
• các rào cản pháp lý và môi trường làm việc

Điều khá rõ ràng là áp lực nhân khẩu học đang thúc đẩy Trung Quốc tăng tốc tự động hóa – và robot hình người có thể trở thành một phần quan trọng của sự chuyển đổi đó trong thập kỷ tới.