Cảnh báo từ Barclays: El Niño kỷ lục có thể làm chao đảo thực phẩm, năng lượng và kim loại

Cảnh báo được gắn với chuyên gia Craig Rye của Barclays không chỉ nói về một vụ mùa thất bát. Đây là kịch bản cú sốc kép hoặc cú sốc liên hoàn, trong đó El Niño đặc biệt mạnh có thể làm gián đoạn nguồn cung nông sản Đông Nam Á, siết chặt năng lượng và nguyên liệu công nghiệp, rồi lan sang lạm phát.

Điểm cần thận trọng là con số đỉnh 3,2°C cùng các khoảng tăng giá hàng hóa chỉ là ước tính theo kịch bản. Tài liệu công khai của NOAA xác nhận El Niño đang mạnh lên và cho rằng xác suất xảy ra một sự kiện rất mạnh trong mùa thu và mùa đông Bắc bán cầu 2026–2027 là trên 90%, nhưng không xác nhận mọi mục tiêu giá của Barclays hay bảo đảm rằng một sự kiện kỷ lục chắc chắn sẽ xảy ra. 171823

Kịch bản Barclays đang cảnh báo điều gì?

Các bài viết công khai dẫn lại nghiên cứu của Barclays mô tả một quỹ đạo trong đó chỉ số El Niño có thể đạt đỉnh gần 3,2°C vào cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027—cao hơn khoảng 15% so với sự kiện 2015–2016 nếu thực sự xảy ra. Con số này xuất hiện trong các nguồn thứ cấp về quan điểm của Barclays, thay vì một báo cáo nghiên cứu Barclays được công bố rộng rãi. Vì vậy, đây nên được xem là một kịch bản rủi ro cao, không phải dự báo đã được xác minh độc lập. 1115

Triển vọng của NOAA củng cố mối lo ngại khí hậu ở cấp độ rộng hơn. Tài liệu tháng 8 của cơ quan này cho biết El Niño đang mạnh lên, với xác suất trên 90% xuất hiện một sự kiện rất mạnh trong mùa thu–đông 2026–2027. NOAA cũng ước tính xác suất 69% để sự kiện trong giai đoạn tháng 10–12 năm 2026 vượt ngưỡng cường độ của các sự kiện lịch sử kể từ năm 1950. 171823

Những mặt hàng nào dễ chịu tác động nhất?

Kịch bản 18 tháng được cho là của Barclays trước hết tập trung vào các mặt hàng nông nghiệp nhiệt đới:

• Dầu cọ, dầu dừa và cao su tự nhiên: có thể tăng 30–40%
• Cà phê robusta: có thể tăng 20–30%
• Gạo: có thể tăng 10–20%

Đây không phải là mức dự báo đồng thuận của thị trường. Các con số trên nên được hiểu là khoảng biến động trong một kịch bản chịu tác động bởi hạn hán, nắng nóng và gián đoạn chuỗi cung ứng.

Một ước tính riêng từ ngành dầu cọ Indonesia cho rằng điều kiện El Niño nghiêm trọng có thể khiến sản lượng dầu cọ của nước này năm 2027 giảm tới 3 triệu tấn. Đây là một rủi ro nguồn cung cụ thể bổ sung cho bức tranh thị trường rộng hơn. 3

Tác động cũng có thể xuất hiện không đồng đều theo thời gian. Với các cây lâu năm như cọ dầu và cao su, thiệt hại do hạn hán có thể có độ trễ; sản lượng có thể chịu ảnh hưởng rõ hơn sau khi hiện tượng thời tiết cực đoan ban đầu đã qua. Các nhà quan sát tại Đông Nam Á cũng cảnh báo El Niño mạnh hơn có thể gây rủi ro lớn hơn cho nguồn cung dầu cọ từ năm 2027 trở đi. 6

Vì sao hạn hán có thể lan sang năng lượng và công nghiệp?

Cú sốc tiềm tàng không dừng lại ở các cánh đồng. Hạn hán có thể làm giảm sản lượng thủy điện, buộc các hệ thống điện phải tăng sử dụng nhiên liệu hóa thạch và từ đó đẩy chi phí điện lên cao hơn. Tình trạng thiếu nước cũng có thể hạn chế hoạt động khai khoáng và các quy trình công nghiệp tiêu tốn nhiều năng lượng.

Đó là lý do kịch bản được báo cáo từ Barclays mở rộng sang các hàng hóa công nghiệp, với khả năng giá đồng và nhôm tăng tới 20%, còn than nhiệt tăng 20–40%. Các mức này cần được nhìn nhận thận trọng: bằng chứng công khai ủng hộ cơ chế lan truyền từ thời tiết sang nguồn cung, nhưng chưa đủ để coi từng mục tiêu giá là dự báo đồng thuận đã được xác lập. 11

Rủi ro đặc biệt đáng chú ý tại những nơi mỏ, nhà máy luyện kim, nhà máy điện và cơ sở chế biến nông sản cùng cạnh tranh cho nguồn nước và điện có hạn. Một cú sốc thời tiết vì thế có thể ảnh hưởng cả sản lượng vật chất lẫn chi phí sản xuất và vận chuyển phần hàng hóa còn lại.

Nhu cầu nhiên liệu sinh học và chính sách thương mại có thể khuếch đại cú sốc

Hai yếu tố khác có thể khiến thiếu hụt mùa màng trở nên nghiêm trọng hơn.

Thứ nhất, nhu cầu nhiên liệu sinh học tăng do xung đột và lo ngại an ninh năng lượng có thể làm cạnh tranh giữa thực phẩm và nhiên liệu trở nên gay gắt hơn đối với các loại dầu thực vật. Dầu cọ và các loại dầu ăn khác sẽ chịu sức ép kép: nguồn cung giảm trong khi nhu cầu phi thực phẩm tăng. Các báo cáo thị trường gần đây cũng liên hệ nhu cầu nhiên liệu sinh học cao hơn và rủi ro sản lượng do El Niño với đà tăng của giá dầu cọ. 5

Thứ hai, các chính phủ đối mặt với thiếu hụt trong nước có thể hạn chế xuất khẩu gạo. Phản ứng như vậy có thể biến vấn đề mùa vụ tại một khu vực thành rủi ro an ninh lương thực quốc tế. Phân tích của Allianz xác định tồn kho thấp và khả năng áp dụng hạn chế xuất khẩu là những yếu tố quan trọng khuếch đại biến động của giá gạo và dầu cọ. 8

Người tiêu dùng và doanh nghiệp sẽ chịu ảnh hưởng ra sao?

Với các hộ gia đình, tác động dễ nhận thấy nhất có thể đến từ thực phẩm và năng lượng. Giá dầu ăn, gạo và cà phê cao hơn sẽ làm tăng hóa đơn đi chợ; trong khi điện, cước vận chuyển và nguyên liệu công nghiệp đắt hơn có thể lan sang giá hàng hóa sản xuất.

Tác động sẽ không phân bổ đồng đều. Các thị trường mới nổi phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu thường dễ tổn thương hơn trước cú sốc giá lương thực và năng lượng, nhất là khi đồng nội tệ suy yếu hoặc chính phủ có ít dư địa ngân sách để hỗ trợ người tiêu dùng.

Doanh nghiệp sẽ đối mặt với những rủi ro khác nhau:

• Các nhà chế biến thực phẩm có thể chứng kiến chi phí đầu vào tăng nhanh hơn khả năng điều chỉnh giá bán.
• Nhà sản xuất sử dụng cao su, nhôm hoặc đồng có thể gặp khó khăn trong mua nguyên liệu và chịu biên lợi nhuận mỏng hơn.
• Doanh nghiệp điện lực có thể phải chịu chi phí nhiên liệu cao hơn nếu sản lượng thủy điện giảm.
• Công ty khai khoáng và chế biến có thể hưởng lợi từ giá hàng hóa cao hơn nhưng đồng thời chịu gián đoạn vận hành do thiếu nước hoặc điện.

Vì vậy, đây không phải một sự kiện chắc chắn mang lại lợi ích hoặc thiệt hại đồng đều cho toàn thị trường. Barclays được cho là nhìn nhận El Niño rất mạnh như một nguồn tạo ra sự phân hóa giữa các thị trường, ngành nghề và khu vực. 49

Morgan Stanley và UBS nhìn nhận rủi ro thế nào?

Phân tích công khai của Morgan Stanley cũng cho rằng El Niño lần này có thể vượt ra ngoài các loại cây trồng nhạy cảm với thời tiết để tác động đến chuỗi cung ứng, giá cả và lợi nhuận đầu tư. Ngân hàng này nhận định đồng và tín dụng chính phủ tại các thị trường mới nổi có mức độ phơi nhiễm mang tính cơ cấu trong kịch bản “siêu El Niño”. 4748

Các tài liệu UBS được dẫn lại ủng hộ khả năng sản lượng ngô, lúa mì và đường tại châu Á chịu áp lực, trong khi lượng mưa cải thiện có thể hỗ trợ một số vùng trồng đậu tương. Tuy nhiên, những bằng chứng công khai hiện có chưa đủ để gán cho UBS một mục tiêu giá hàng hóa cụ thể hoặc một quan điểm hoàn toàn tương đương với Barclays. 52

Những doanh nghiệp nào có thể được chú ý?

Các tên tuổi được nhắc đến trong kịch bản gồm Bunge và Archer Daniels Midland trong lĩnh vực kinh doanh, chế biến nông sản; cùng Freeport-McMoRan và Rio Tinto trong ngành kim loại.

Biến động hoặc giá hàng hóa cao hơn có thể mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp có hoạt động giao dịch, chế biến hoặc danh mục sản xuất đa dạng. Tuy nhiên, điều đó không biến họ thành những bên chắc chắn hưởng lợi. Thiếu hụt mùa màng có thể làm giảm sản lượng của doanh nghiệp chế biến nông sản, còn hạn hán và thiếu điện có thể cản trở hoạt động khai khoáng ngay cả khi giá đồng hoặc nhôm tăng.

Kết quả ròng sẽ phụ thuộc vào vị trí các cơ sở sản xuất, khả năng tiếp cận nước và điện, hàng tồn kho, hoạt động phòng hộ giá và mức độ can thiệp của chính phủ.

Đây là những mức độ phơi nhiễm mang tính định hướng, không phải khuyến nghị đầu tư.

Kết luận

Thông điệp quan trọng nhất từ kịch bản được báo cáo của Barclays không đơn giản là “mua hàng hóa”. Điều đáng chú ý hơn là một El Niño rất mạnh có thể trở thành cú sốc nguồn cung và lạm phát lan qua chuỗi cung ứng, thay vì chỉ là một gián đoạn nông nghiệp ngắn hạn.

Bằng chứng chắc chắn nhất hiện nay nằm ở rủi ro tổng thể: NOAA cho biết El Niño đang mạnh lên và đánh giá xác suất xảy ra một sự kiện rất mạnh trong năm 2026–2027 ở mức cao. Còn đỉnh 3,2°C và các mức tăng giá hàng hóa cụ thể vẫn là những ước tính có điều kiện. Nếu kịch bản nghiêm trọng thành hiện thực, tác động có thể lan theo chuỗi từ mùa màng Đông Nam Á sang dầu thực vật, giá thực phẩm, thủy điện, kim loại công nghiệp, điện và điều kiện tài chính tại các thị trường mới nổi.