Nghiên cứu mới: Biến đổi khí hậu khiến hành hương Hajj ngày càng nguy hiểm chết người

Cuộc hành hương Hajj thường niên thu hút khoảng hai triệu tín đồ Hồi giáo đến thành phố Mecca, nơi vốn nổi tiếng với khí hậu sa mạc khô cằn và khắc nghiệt. Trong nhiều thế kỷ, thời điểm diễn ra Hajj xoay vòng qua các mùa, mang đến những giai đoạn 'dễ thở' hơn. Nhưng một nghiên cứu từ tổ chức World Weather Attribution (WWA), công bố vào ngày 29 tháng 5 năm 2026, chỉ ra rằng 'cửa sổ an toàn' ấy đang đóng lại rất nhanh . Biến đổi khí hậu không còn là nguy cơ trong tương lai xa; nó đã định hình lại tiêu chuẩn về một khoảng thời gian 'an toàn' để thực hiện Hajj, và sẽ tiếp tục siết chặt khoảng thời gian đó ngay cả khi lịch hành hương thay đổi.

Tháng Năm ở Mecca giờ đã nóng như mùa hè thập niên 80

Nghiên cứu của WWA đã định lượng một sự chuyển đổi đáng kinh ngạc. Nhiệt độ trung bình tháng Năm ở Mecca đã tăng khoảng 3,5°C kể từ thời kỳ tiền công nghiệp . Nói một cách dễ hiểu, mức nhiệt trung bình trên 32°C, vốn là đặc trưng của mùa hè ở Mecca trong giai đoạn 1970-1990, thì nay gần như năm nào cũng xuất hiện vào tháng Năm . Điều này có nghĩa là một tháng từng được coi là dịu mát và an toàn hơn hẳn so với giai đoạn cao điểm nóng từ tháng Sáu đến tháng Chín, thì giờ đây lại mang đến cái nóng tương đương mùa hè khắc nghiệt nhất của thế hệ trước.

Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh: "Nhiệt độ ghi nhận vào tháng Năm ở Mecca hiện nay là điển hình của mùa hè những năm 1980, khi biến đổi khí hậu đang thu hẹp cửa sổ an toàn cho Hajj" . Nghiên cứu cũng kết luận rằng biến đổi khí hậu "đang kéo dài thời gian nắng nóng cực đoan ở Mecca sang những tháng lịch sử vốn mát mẻ hơn", xóa bỏ khoảng thời gian dễ chịu mà các tín đồ từng trông cậy .

Hajj 2026: Nắng nóng ập đến ngay cả trong tháng Năm

Hajj năm nay, diễn ra vào cuối tháng Năm, lại một lần nữa chứng kiến nhiệt độ vượt ngưỡng 40°C . Dù con số này thấp hơn mức cao thảm khốc của tháng Sáu năm 2024, nhưng nó là bằng chứng rõ ràng cho thấy việc trốn tránh cái nóng nguy hiểm đang ngày càng khó khăn. Thời điểm diễn ra Hajj theo Dương lịch mỗi năm lùi lại khoảng 11 ngày . Năm 2027, nó sẽ rơi vào giữa tháng Năm . Sự dịch chuyển dần về mùa đông này mang đến một sự giải thoát tạm thời, khi cuộc hành hương sẽ dần rơi vào những tháng mát mẻ hơn trong thập kỷ tới. Nhưng các nhà khoa học của WWA khẳng định chắc chắn: "điều này sẽ không đủ để bù đắp cho mức nhiệt đang tăng lên" .

Thảm kịch năm 2024 – Bước ngoặt thức tỉnh

Để hiểu được tính cấp thiết của nghiên cứu năm 2026, cần phải nhìn lại năm 2024. Năm đó, Hajj bắt đầu vào giữa tháng Sáu, và nhiệt độ đã chạm mức 51,8°C tại Thánh đường Lớn ở Mecca . Hơn 1.300 tín đồ đã thiệt mạng . Một phân tích quy kết riêng biệt từ ClimaMeter cho thấy biến đổi khí hậu do con người gây ra đã khiến đợt nắng nóng đó nóng hơn khoảng 2,5°C so với mức lẽ ra nó phải chịu .

Nghiên cứu tiếp theo được trình bày tại Đại hội đồng EGU vào tháng 5 năm 2026 tiết lộ rằng trong suốt Hajj 2024, các điều kiện áp lực nhiệt đã vượt ngưỡng sống sót của con người trong nhiều giờ liền, ngay cả đối với những người trẻ, khỏe mạnh . Vào tháng Sáu năm 2024, sự kết hợp giữa nhiệt độ và độ ẩm đã tạo ra một khoảng thời gian khoảng bốn giờ liên tục mà việc tiếp xúc lâu ngoài trời có thể gây tử vong nếu không được tiếp cận các biện pháp làm mát .

Dự báo trong những thập kỷ tới

Ngay cả khi lịch Hajj thay đổi, các mô hình khí hậu cho thấy cái nóng chết người rồi cũng sẽ bắt kịp. Một nghiên cứu năm 2019 trên tạp chí Geophysical Research Letters dự báo áp lực nhiệt trong kỳ Hajj có thể một lần nữa vượt "ngưỡng cực kỳ nguy hiểm" vào các giai đoạn 2047–2052 và 2079–2086 . Những cột mốc đó nghe có vẻ xa xôi, nhưng có nghĩa là một người sinh ra hôm nay có thể phải đối mặt với nguy hiểm nghiêm trọng khi hành hương ở độ tuổi 20 và một lần nữa ở độ tuổi 50. Một nghiên cứu khác kiểm tra ngưỡng nhiệt độ cầu ướt (wet-bulb temperature) đã phát hiện ra rằng chỉ cần thêm nửa độ ấm lên toàn cầu, từ 1,5°C lên 2°C, cũng làm tăng đáng kể xác suất vượt qua giới hạn áp lực nhiệt nguy hiểm ở Mecca trong những tháng mùa hè .

Phản ứng của Saudi Arabia: Máy lạnh và những giới hạn

Sau thảm họa năm 2024, chính quyền Saudi Arabia đã tăng cường các biện pháp chống nóng, trong đó can thiệp rõ ràng nhất là việc mở rộng ồ ạt hệ thống điều hòa không khí tại các thánh địa và cơ sở vật chất cho người hành hương . Những hệ thống này tạo ra các không gian trong nhà và bán ngoài trời được làm mát, nơi các tín đồ có thể hồi sức, và chúng đã trở thành trụ cột trong chiến lược an toàn. Bản thân nghiên cứu của WWA cũng đóng vai trò như một lời cảnh báo chính thức gửi đến các nhà chức trách và cơ quan quốc tế về rủi ro ngày càng tăng và sự cần thiết phải có những biện pháp thích ứng sâu rộng hơn .

Tuy nhiên, nghiên cứu trình bày tại Đại hội đồng EGU cũng chỉ ra những giới hạn của các giải pháp công nghệ. Khi áp lực nhiệt ngoài trời vượt ngưỡng sống còn trong nhiều giờ, các khu trú ẩn có điều hòa trở thành hạ tầng thiết yếu, nhưng chúng không thể giải quyết rủi ro cho những tín đồ đang di chuyển giữa các thánh địa hoặc những người thiếu khả năng tiếp cận với không gian làm mát trong nhà . Nghiên cứu từ tổ chức Climate Analytics cũng cảnh báo tương tự rằng ngay cả trong không gian kín, nếu hệ thống làm mát gặp sự cố trong điều kiện cực đoan, nguy cơ sức khỏe sẽ tăng theo cấp số nhân .

Bức tranh tổng thể từ nghiên cứu của WWA và các tài liệu liên quan không cho thấy Hajj sắp trở nên bất khả thi. Thay vào đó, nó đang trở nên nguy hiểm hơn vào những thời điểm trong năm từng được coi là an toàn, và biên độ an toàn đang bị thu hẹp. Lịch hành hương sẽ mang đến một sự xoa dịu ngắn ngủi, nhưng xu hướng chung cho thấy Hajj sẽ ngày càng gắn liền với cuộc chiến chống chọi với nắng nóng cực đoan.