Hồ sơ vụ NYT kiện OpenAI làm dấy lên câu hỏi lớn về bản quyền báo chí và AI

Các tài liệu vừa được bỏ niêm phong chưa đưa ra phán quyết cho vụ kiện bản quyền giữa The New York Times với OpenAI và Microsoft. Tuy nhiên, chúng giúp phía các nhà xuất bản trình bày một câu chuyện chứng cứ cụ thể hơn: nội dung báo chí bị cáo buộc đã được thu thập ở quy mô rất lớn, trong đó có nguồn bị hạn chế truy cập; đồng thời, nhân sự của các công ty được cho là đã nhận thức sản phẩm trả lời bằng AI có thể làm suy yếu lượng độc giả và nguồn thu của báo chí. 5

Ý nghĩa của tranh chấp vì thế không còn chỉ nằm ở câu hỏi liệu mô hình AI có được huấn luyện bằng tin tức hay không. Trọng tâm còn là cách nội dung được thu thập, điều các công ty biết về hệ quả thương mại, và liệu những chi tiết đó có ảnh hưởng đến lập luận “sử dụng hợp lý” (fair use) theo luật bản quyền Mỹ hay không.

Các nhà xuất bản nói hồ sơ cho thấy điều gì?

Trong văn bản đã được công khai, các nguyên đơn là nhà xuất bản cho rằng OpenAI và Microsoft đã sao chép, sử dụng các tác phẩm báo chí ở quy mô công nghiệp. Đơn kiện ban đầu của The New York Times cáo buộc hàng triệu tác phẩm của tờ báo đã bị sao chép và nạp vào hệ thống — có trường hợp lặp lại nhiều lần — để huấn luyện các mô hình GPT. 29

Theo các thông tin từ hồ sơ được bỏ niêm phong, lập luận sau đó còn đề cập những bộ dữ liệu lớn chứa tài liệu của các nhà xuất bản và số lượng đáng kể tác phẩm có bản quyền riêng biệt. Các nguyên đơn cũng cáo buộc các công ty đã tìm cách truy cập bài viết sau tường phí và loại bỏ thông tin quản lý bản quyền, chẳng hạn thông báo về chủ sở hữu tác quyền. 25

Đây vẫn là các cáo buộc, chưa phải sự thật đã được tòa xác lập. Dù vậy, chúng quan trọng với chiến lược của nguyên đơn vì cách thức thu thập nội dung và việc xử lý thông tin về quyền sở hữu có thể tác động đến đánh giá của tòa về tính chất thương mại và tính công bằng của việc sử dụng.

Cảnh báo nội bộ có sức nặng, nhưng không phải sự thừa nhận trách nhiệm pháp lý

Một tiết lộ nổi bật được quy cho Brent Hecht, Giám đốc Khoa học Ứng dụng của Microsoft. Ông được cho là đã mô tả việc quét dữ liệu bằng AI là “một sự chiếm đoạt gây kinh ngạc, chưa từng có tiền lệ” và có thể là “vụ đánh cắp sức lao động lớn nhất trong lịch sử loài người”. 513

Các tài liệu cũng được cho là cho thấy mối lo về một vòng lặp gây hại cho báo chí: hệ thống AI học từ tác phẩm báo chí, rồi trả lời trực tiếp cho người dùng, làm giảm lượt truy cập tới chính các tòa soạn đầu tư sản xuất nội dung. 1011

Với các nhà xuất bản, giá trị của những phát biểu này không nằm ở việc một lãnh đạo dùng từ “đánh cắp”. Cách diễn đạt của một nhân viên không tự quyết định trách nhiệm bản quyền. Thay vào đó, các hồ sơ có thể được dùng để lập luận rằng người ra quyết định và giới nghiên cứu trong công ty đã dự báo một nguy cơ thay thế thị trường cụ thể.

Microsoft cho biết các tài liệu nội bộ phản ánh quan điểm cá nhân, chứ không phải kết luận pháp lý; công ty cũng bảo vệ các cách sử dụng Copilot là có tính chuyển đổi. 11

Vì sao con số giảm 93% lượt nhấp gây chú ý?

Hồ sơ được cho là dẫn thử nghiệm của Microsoft, theo đó Copilot có thể làm lượt nhấp dẫn đến nytimes.com giảm tới 93% so với tìm kiếm Bing thông thường. 4

Con số này đặc biệt liên quan đến yếu tố thứ tư trong đánh giá “sử dụng hợp lý”: ảnh hưởng của việc sử dụng đối với thị trường tiềm năng hoặc giá trị của tác phẩm có bản quyền. Lập luận của các nhà xuất bản khá trực diện: nếu công cụ trả lời thỏa mãn nhu cầu thông tin của độc giả mà không đưa họ đến bài báo gốc, nó có thể hoạt động như một sản phẩm thay thế thay vì một kênh giới thiệu lưu lượng truy cập.

Một thử nghiệm nội bộ đơn lẻ không thể tự nó chứng minh thiệt hại thị trường cho mọi truy vấn, mọi sản phẩm hay mọi nhà xuất bản. Nhưng nó tạo ra một dữ liệu cụ thể để nguyên đơn lập luận rằng tác hại bị cáo buộc có thể đo lường và đã được dự liệu, thay vì chỉ là suy đoán.

Tường phí và thông báo bản quyền có thể khiến tranh luận fair use phức tạp hơn

Lập trường tổng quát của OpenAI và Microsoft là việc huấn luyện mô hình có thể được xem là sử dụng hợp lý mang tính chuyển đổi. Bộ Tư pháp Mỹ đã ủng hộ quan điểm khái quát này trong một bản trình bày ý kiến, đề nghị tòa liên bang ở Manhattan không áp dụng quy tắc coi việc huấn luyện trên văn bản có bản quyền là hành vi xâm phạm một cách rộng khắp. 33

Sự tham gia của chính phủ Mỹ có ý nghĩa đáng kể, nhưng không phải phán quyết tư pháp và không giải quyết mọi cáo buộc trong vụ kiện. Tòa có thể phân biệt giữa hành vi huấn luyện mô hình nói chung với những bằng chứng — nếu được chứng minh — về việc vượt tường phí, xóa thông tin quản lý quyền, tạo đầu ra xâm phạm bản quyền hoặc triển khai sản phẩm làm thay thế thị trường cấp phép hay thị trường độc giả.

Nói cách khác, kết quả vụ kiện có thể phụ thuộc ít hơn vào câu hỏi trừu tượng liệu huấn luyện AI có bao giờ là sử dụng hợp lý hay không, mà nhiều hơn vào chi tiết về hành vi bị cáo buộc và hệ quả thương mại của nó.

Những hồ sơ này thay đổi điều gì?

Các tài liệu công khai củng cố câu chuyện pháp lý của các nhà xuất bản theo ba hướng:

1. Bổ sung bằng chứng bị cáo buộc về quy mô. Nguyên đơn có thể mô tả việc sao chép là có hệ thống, thay vì ngẫu nhiên hay thứ yếu. 29
2. Bổ sung bằng chứng bị cáo buộc về ý định và nhận thức. Các lo ngại nội bộ có thể hỗ trợ lập luận rằng công ty hiểu rủi ro đối với hoạt động báo chí và kinh tế của các nhà xuất bản. 511
3. Bổ sung một thước đo bị cáo buộc về tính thay thế. Phân tích lượt nhấp liên quan đến Copilot đem lại một dữ liệu cụ thể cho lập luận về thiệt hại thị trường. 4

Tất cả những điều này không tự động bác bỏ lập luận sử dụng hợp lý. Phân tích bản quyền vẫn phụ thuộc rất nhiều vào sự kiện cụ thể, và tòa chưa kết luận rằng hoạt động huấn luyện, quét dữ liệu hay hành vi sản phẩm bị cáo buộc là trái pháp luật. Lập trường của Bộ Tư pháp Mỹ cũng bảo đảm rằng lập luận fair use rộng hơn của OpenAI có một nguồn ủng hộ có ảnh hưởng. 33

Câu hỏi trung tâm hiện rõ nét hơn: nếu nguyên đơn chứng minh được rằng nội dung báo chí có bản quyền, nằm sau tường phí đã bị thu thập và sử dụng theo cách thay thế lượt truy cập cùng cơ hội cấp phép, tòa sẽ xem đó là đổi mới mang tính chuyển đổi — hay là một hình thức sử dụng gây hại về thương mại mà ngoại lệ sử dụng hợp lý không bảo vệ?