Nga có thể thử thách NATO trước năm 2030, nhưng chưa có dấu hiệu sắp xâm lược

Các cảnh báo gần đây cho thấy Washington đang điều chỉnh mốc thời gian đánh giá rủi ro liên quan đến Nga, chứ chưa đưa ra dự báo chắc chắn rằng Moscow sẽ tấn công NATO. Theo các thông tin được công bố, Nga có thể cân nhắc một hành động khiêu khích có giới hạn nhằm vào một nước thành viên trong khoảng từ mùa thu 2026 đến năm 2029, có thể dưới dạng tấn công mạng hoặc một cuộc xâm nhập nhỏ trên bộ để kiểm tra liệu liên minh có phản ứng thống nhất hay không. Một số nhà phân tích được dẫn lời vẫn nhấn mạnh rằng khả năng xảy ra một cuộc tấn công trên bộ là thấp.

Rủi ro cốt lõi vì thế là một phép thử được tính toán kỹ: đủ nghiêm trọng để tạo ra khủng hoảng an ninh, nhưng đủ mơ hồ hoặc hạn chế để khơi dậy bất đồng về thủ phạm, mức độ leo thang và cách NATO nên đáp trả.

Đánh giá của Mỹ được cho là nói gì?

Các quan chức Mỹ và nhiều bản tin dẫn lại cùng một bài viết của The Wall Street Journal mô tả một loạt kịch bản Nga có thể sử dụng. Những kịch bản này gồm tấn công mạng quy mô lớn, phá hoại, triển khai lực lượng không chính quy hoặc khó truy nguồn, và một cuộc xâm nhập nhỏ qua biên giới. Mục tiêu được cho là thăm dò sự đoàn kết cũng như cam kết phòng thủ tập thể của NATO, thay vì lập tức khởi động một cuộc chiến trên toàn châu lục.

Điểm phân biệt này rất quan trọng. Đánh giá tình báo về điều Nga có thể làm không phải là dự báo rằng Nga sẽ làm điều đó, càng không phải bằng chứng cho thấy Moscow đã ban hành mệnh lệnh xâm lược. Đài ERR của Estonia cho biết thay đổi đáng chú ý nằm ở thời điểm được đánh giá là có rủi ro: tình báo Mỹ được cho là hiện xem một hành động khiêu khích có giới hạn là khả thi ngay khi chiến sự ở Ukraine vẫn tiếp diễn, dù xác suất xảy ra một cuộc xâm nhập trên bộ vẫn thấp.

Những hình thức gây hấn có thể xảy ra

Một phép thử nhằm vào NATO có thể diễn ra qua nhiều cấp độ:

• Tấn công mạng: Làm gián đoạn mạng lưới của chính phủ, quân đội, giao thông hoặc các dịch vụ thiết yếu, qua đó gây sức ép mà chưa cần tạo ra chiến trường quy ước.
• Phá hoại: Nhắm vào hạ tầng năng lượng, giao thông và liên lạc, khiến các nước phải nhanh chóng xác định đây là hành vi hình sự, sự cố hay hoạt động do nhà nước chỉ đạo. Tổng thống Lithuania cho biết các đánh giá tình báo cho thấy có nguy cơ xảy ra những hoạt động động lực giới hạn nhằm vào hạ tầng thiết yếu ở các nước Baltic hoặc Ba Lan.
• Thông tin sai lệch và hoạt động gây ảnh hưởng: Tạo ra các câu chuyện giả nhằm chia rẽ dư luận, làm suy yếu sự ủng hộ dành cho Ukraine hoặc tranh cãi về sự thật quanh một sự cố.
• Tác chiến điện tử và gây nhiễu: Làm gián đoạn định vị, liên lạc và hoạt động của UAV, đồng thời khiến việc xác định thủ phạm trở nên khó khăn hơn.
• Sự cố UAV hoặc không phận: UAV có thể vượt biên giới có chủ ý, vô tình hoặc trong một chiến dịch được dàn dựng. Một số UAV Ukraine đi vào không phận Baltic được Kyiv và các quan chức Baltic cho rằng đã bị lệch hướng do hoạt động gây nhiễu của Nga. Điều này cho thấy một sự cố có thể nhanh chóng trở nên nguy hiểm về mặt chính trị mà vẫn chưa chứng minh được kế hoạch xâm lược.
• Tấn công cờ giả hoặc khó quy trách nhiệm: Ba Lan và các nước Baltic cảnh báo về khả năng sử dụng UAV mang dấu hiệu giống của Ukraine hoặc những phương thức khác để tạo cớ và che giấu trách nhiệm.

Những phương thức này có thể được kết hợp. Một chiến dịch tấn công mạng hoặc phá hoại có thể diễn ra cùng một sự cố biên giới, trong khi các hoạt động tung tin sai lệch được dùng để trì hoãn phản ứng chính trị thống nhất.

Vì sao Ba Lan và các nước Baltic đặc biệt dễ bị tổn thương?

Ba Lan, Estonia, Latvia và Lithuania nằm ở sườn đông bắc của NATO, gần Nga và Belarus. Vị trí địa lý khiến các nước này giữ vai trò quan trọng trong kế hoạch tăng viện của liên minh, đồng thời khiến bất kỳ sự cố nào tại đây cũng lập tức mang ý nghĩa chiến lược. Nhiều bản tin xác định Ba Lan và các nước Baltic là những địa điểm có thể bị khiêu khích; các quan chức khu vực cũng cảnh báo riêng về nguy cơ nhằm vào hạ tầng năng lượng và giao thông.

Tính toán chính trị cũng quan trọng không kém địa lý. Một cuộc tấn công khó quy trách nhiệm nhằm vào nhà máy điện, cơ sở khí đốt, tuyến giao thông hoặc khu vực biên giới có thể buộc các chính phủ NATO phải trả lời trong thời gian rất ngắn: Ai chịu trách nhiệm? Sự cố có được xem là một cuộc tấn công vũ trang hay không? Cần bao nhiêu bằng chứng trước khi đáp trả? Và tất cả đồng minh có ủng hộ cùng một phương án hay không?

Vì vậy, sườn phía đông có thể trở thành phép thử đồng thời đối với năng lực quân sự và sự gắn kết chính trị của NATO. Ba Lan và các chính phủ Baltic đang tăng cường bảo vệ đập, nhà máy điện và hạ tầng khí đốt, đồng thời chuẩn bị cho các kịch bản phá hoại hoặc cờ giả.

Vì sao đánh giá của Washington được cho là đã thay đổi?

Giả định trước đây cho rằng Nga sẽ tránh khiêu khích trực tiếp NATO khi lực lượng của họ vẫn bị cuốn vào chiến sự ở Ukraine. Các thông tin mới cho thấy quan chức Mỹ hiện cân nhắc khả năng Nga tiến hành một hành động khiêu khích có giới hạn ngay trong giai đoạn đó. Sự thay đổi dường như xuất phát từ nhiều mối lo ngại, không phải một cảnh báo đơn lẻ.

Thứ nhất, Nga đã cho thấy sẵn sàng chấp nhận tổn thất quân sự và kinh tế đáng kể tại Ukraine. Thứ hai, lực lượng vũ trang và ngành công nghiệp quốc phòng Nga đang thích nghi nhờ kinh nghiệm chiến trường, trong đó có năng lực sử dụng UAV và tác chiến điện tử. Thứ ba, các quan chức NATO và Bộ Tư lệnh châu Âu của Mỹ mô tả hoạt động chiến tranh lai của Nga tại châu Âu là dai dẳng và đáng kể, bao gồm chiến dịch thông tin và các vụ phá hoại tại Baltic và Ba Lan.

Cuối cùng, Moscow có thể tính toán rằng một hành động quy mô hẹp hoặc khó quy trách nhiệm sẽ tạo ra bất ổn chính trị bên trong NATO. Theo cách nhìn này, mục tiêu chiến lược không nhất thiết là đánh bại liên minh bằng quân sự, mà là kiểm tra xem sự mơ hồ và bất đồng có thể hạn chế phản ứng của NATO đến đâu. Đây vẫn là đánh giá về rủi ro và ý đồ có thể xảy ra, không phải bằng chứng cho thấy Điện Kremlin đã quyết định tấn công.

Vì sao một cuộc tấn công “có giới hạn” vẫn có thể dẫn đến Điều 5?

Điều 5 quy định rằng một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào một thành viên NATO ở châu Âu hoặc Bắc Mỹ được xem là cuộc tấn công nhằm vào toàn bộ liên minh. Mỗi đồng minh phải hỗ trợ quốc gia bị tấn công, nhưng hiệp ước cho phép từng nước tự quyết định biện pháp mà họ cho là cần thiết; sự hỗ trợ đó không tự động đồng nghĩa với việc mọi thành viên phải sử dụng vũ lực.

Ranh giới này đặc biệt quan trọng với các hoạt động chiến tranh lai. Khái niệm Chiến lược của NATO nêu rõ các hoạt động lai nhằm vào đồng minh có thể đạt đến mức một cuộc tấn công vũ trang và khiến Hội đồng Bắc Đại Tây Dương cân nhắc kích hoạt Điều 5. NATO cũng nhắc lại lập trường này trong các tuyên bố về đối phó với mối đe dọa lai.

Điều đó không có nghĩa mọi cuộc tấn công mạng, vụ UAV vượt biên hay hành động phá hoại đều tự động kích hoạt Điều 5. Liên minh sẽ đánh giá sự việc dựa trên dữ kiện, mức độ nghiêm trọng, khả năng quy trách nhiệm và hậu quả. Tuy nhiên, một đòn tấn công gây chết người có chủ ý, việc chiếm lãnh thổ hoặc một chiến dịch lai đủ nghiêm trọng có thể tạo sức ép buộc NATO hành động tập thể, ngay cả khi Nga muốn giữ chiến dịch ở mức “giới hạn”.

Đây chính là thế khó mà một phép thử của Nga có thể tìm cách khai thác: NATO phải tránh phản ứng thái quá trước mọi sự cố mơ hồ, nhưng sự do dự sau một cuộc tấn công rõ ràng có thể làm suy yếu khả năng răn đe.

Những sự cố đang được theo dõi

Các quan chức NATO và chính phủ khu vực đã chỉ ra một chuỗi hoạt động làm gia tăng lo ngại, dù chưa chứng minh một cuộc xâm lược thông thường đang diễn ra. Chuỗi này gồm các cáo buộc phá hoại, đe dọa hạ tầng, gây nhiễu điện tử, hoạt động thông tin và những vụ việc lặp lại liên quan đến không phận hoặc biên giới. Trong lời khai trước Quốc hội Mỹ được Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội dẫn lại, Tướng Alexus G. Grynkewich mô tả hoạt động lai hoặc bất đối xứng của Nga là “khá đáng kể”, bao gồm hoạt động thông tin và phá hoại, đặc biệt tại Baltic và Ba Lan.

Các sự cố UAV đặc biệt gây bất ổn. Reuters đưa tin UAV đi lạc vào không phận Phần Lan, Estonia, Latvia và Lithuania làm dấy lên lo ngại chiến tranh Ukraine đang lan tới biên giới phía bắc của NATO với Nga. Những bản tin khác cho biết một số UAV Ukraine đã chệch hướng và Kyiv quy nguyên nhân cho hoạt động gây nhiễu của Nga.

Phản ứng của NATO trước những vụ vi phạm không phận trước đây cũng trở thành một phần trong tính toán răn đe. Tư lệnh cấp cao của liên minh cho rằng phản ứng cứng rắn dường như đã ngăn Nga tiếp tục xâm nhập, nhưng cảnh báo Moscow nhiều khả năng vẫn sẽ tiếp tục thăm dò NATO bằng các phương thức lai.

Cách diễn giải thận trọng nhất là: những sự cố này báo hiệu một môi trường an ninh nguy hiểm hơn, nhưng không phải bằng chứng riêng lẻ cho thấy một cuộc xâm lược NATO của Nga sắp xảy ra.

NATO đang đáp trả thế nào?

NATO cho biết liên minh đã tăng cường đáng kể năng lực phòng thủ tập thể và khả năng nhanh chóng điều lực lượng tới một đồng minh đang bị đe dọa. Các biện pháp ở sườn phía đông gồm tăng số nhóm tác chiến đa quốc gia từ 4 lên 9, củng cố phòng thủ tiền phương và triển khai những hoạt động như Eastern Sentry và Arctic Sentry.

Liên minh cũng mở rộng năng lực phòng thủ mạng và hợp tác đối phó với các mối đe dọa lai. Trong khi đó, Ba Lan và các chính phủ Baltic đang gia cố hạ tầng thiết yếu, chuẩn bị cho các kịch bản phá hoại và cờ giả.

Thông điệp công khai của NATO kết hợp giữa răn đe và kiềm chế. Tổng thư ký Mark Rutte gọi cam kết với Điều 5 là “sắt đá” và khẳng định năng lực bảo vệ mọi đồng minh là tuyệt đối. Đồng thời, các quan chức vẫn phân biệt giữa sức ép lai dai dẳng với bằng chứng về một cuộc xâm lược thông thường quy mô lớn sắp xảy ra.

Kết luận

Kết luận chắc chắn nhất từ các thông tin hiện có không phải là Nga chắc chắn sẽ tấn công NATO trước năm 2030. Điều đáng chú ý là nguy cơ một phép thử có chủ ý—đặc biệt qua tấn công mạng, phá hoại, tung tin sai lệch, tác chiến điện tử, UAV hoặc một chiến dịch khó quy trách nhiệm—đã được đánh giá đủ nghiêm trọng để làm thay đổi các giả định hoạch định quốc phòng.

Một cuộc xâm nhập giới hạn ở sườn phía đông ít khả năng hơn nhưng sẽ có hậu quả lớn hơn nhiều. Nó có thể tạo ra khủng hoảng liên quan đến Điều 5 ngay cả khi Moscow hy vọng giữ chiến dịch dưới ngưỡng của một cuộc chiến rộng hơn. Cách NATO đáp trả là làm cho sự mơ hồ trở nên kém hiệu quả: củng cố các thành viên dễ bị tổn thương, bảo vệ hạ tầng thiết yếu, cải thiện khả năng quy trách nhiệm và chứng minh rằng mối đe dọa nhằm vào một đồng minh sẽ không bị xem như vấn đề riêng lẻ của một quốc gia.