Khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế về AI: 99% CEO tin rằng AI sẽ sa thải nhân viên, nhưng vì sao 'đại thảm họa việc làm' vẫn chưa xảy ra?

Nhưng dữ liệu kinh tế vĩ mô không ủng hộ những nỗi lo sợ này. Chỉ số Việc làm AI Toàn cầu năm 2025 của PwC phát hiện ra rằng số lượng việc làm và tiền lương đang tăng lên ở hầu hết các ngành nghề có tiếp xúc với AI, bao gồm cả những công việc có mức độ tự động hóa cao nhất . Sự suy yếu của thị trường lao động Mỹ và Anh đến giữa năm 2026 là sự chậm lại có tính chu kỳ rộng rãi trong tuyển dụng, chứ không phải là sự sụp đổ do tự động hóa gây ra .

Ngay cả những giám đốc điều hành đã từng dự báo mất việc làm hàng loạt cũng bắt đầu rút lại những dự báo đó. Tạp chí Forbes đưa tin vào tháng 7 năm 2026 rằng nhiều CEO đang lùi lại những cảnh báo trước đây khi tỷ lệ thất nghiệp vẫn ở mức thấp và các nghiên cứu không cho thấy làn sóng dịch chuyển lao động . Một khảo sát của EY-Parthenon cho thấy tỷ lệ CEO dự kiến cắt giảm nhân sự đáng kể từ AI đã giảm từ 46% vào tháng 1 năm 2025 xuống chỉ còn 20% vào tháng 5 năm 2026 .

Các Công ty Đang Định hình lại Vai trò, Không chỉ Đơn thuần Loại bỏ

Oracle đưa ra một nghiên cứu điển hình rõ ràng nhất về động lực này. Công ty đã cắt giảm khoảng 21.000 việc làm (13% lực lượng lao động) trong năm tài chính 2026 và đã nêu rõ trong hồ sơ quản lý hàng năm rằng "việc áp dụng và triển khai các công nghệ AI trên toàn bộ hoạt động của chúng tôi đã dẫn đến và có thể tiếp tục dẫn đến việc giảm quy mô lực lượng lao động" .

Nhưng đây là một câu chuyện tái cấu trúc, không phải là câu chuyện cắt giảm nhân sự thuần túy. Các đợt cắt giảm diễn ra mạnh nhất đối với các công việc mang tính thường quy – mảng Doanh thu và Khoa học Sức khỏe của Oracle cũng như mảng Dịch vụ Vận hành SaaS/Ảo của công ty đều mất khoảng 30% nhân viên . Trong khi đó, các nhóm làm việc về Cơ sở hạ tầng Đám mây Oracle, dịch vụ AI và công nghệ trung tâm dữ liệu thế hệ tiếp theo hầu như không bị ảnh hưởng và đang tích cực tuyển dụng . Công ty đã chi 1,84 tỷ USD cho trợ cấp thôi việc và nâng ngân sách tái cấu trúc lên 2,1 tỷ USD, đánh dấu sự phân bổ lại nhân tài có chủ đích sang các vai trò liên quan đến AI .

Booking Holdings CEO Glenn Fogel thừa nhận AI sẽ có "chi phí nhân lực" nhưng cho biết ông muốn "từng nhân viên" trở nên "hiểu biết về AI" và có thể sử dụng các công cụ, định vị cách tiếp cận của công ty là nâng cao kỹ năng thay vì thay thế .

Báo cáo năm 2026 của S&P Global xác nhận xu hướng này đang phổ biến: trong số các mục tiêu AI của doanh nghiệp, hiệu quả quy trình (64%) và năng suất nhân viên (59%) được ưu tiên hơn nhiều so với việc cắt giảm nhân sự (24%) . Việc cắt giảm việc làm vẫn là hệ quả thứ yếu, chứ không phải mục tiêu chính.

Lao động Trẻ và Mới vào Ngành Chịu Áp lực Lớn Nhất

Đây là phát hiện thực nghiệm rõ ràng nhất từ các nghiên cứu trong năm qua. Phòng thí nghiệm Kinh tế Kỹ thuật số của Đại học Stanford đã công bố một bài báo vào tháng 8 năm 2026, có tựa đề "Con chim hoàng yến trong mỏ than?" (Canaries in the Coal Mine?), cho thấy mặc dù không có bằng chứng về sự dịch chuyển việc làm trên diện rộng trong toàn bộ nền kinh tế, nhưng việc làm của lao động trẻ (từ 22–25 tuổi) trong các ngành nghề có tiếp xúc AI cao hiện đang thấp hơn 19% so với mức đáng lẽ ra nếu nó theo kịp tốc độ với các bạn cùng lứa ít tiếp xúc hơn . Người lao động có kinh nghiệm không cho thấy khoảng cách nào tương tự.

Sự khác biệt này hoạt động thông qua việc giảm tuyển dụng thay vì sa thải hàng loạt – các công ty đơn giản là không tuyển dụng nhiều nhân viên ở cấp đầu vào . Morgan Stanley riêng rẽ cũng phát hiện ra rằng người lao động từ 22–27 tuổi là đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước sự thay thế trung gian của AI, với các tác động dịch chuyển đang tăng tốc trong nửa đầu năm 2026 . Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) ước tính các công việc có tiếp xúc với AI chiếm 6,1% vị trí của những người từ 15–29 tuổi trên toàn cầu, và sự suy giảm của các công việc văn phòng, hành chính và bán hàng có kỹ năng trung bình đang làm vấn đề trở nên trầm trọng hơn .

Một phân tích của PwC trên hơn 1 tỷ tin tuyển dụng cho thấy một xu hướng đáng lo ngại khác: các công việc đầu vào trong các ngành nghề có mức độ tiếp xúc AI cao hiện có khả năng yêu cầu các kỹ năng xuất hiện muộn hơn trong sự nghiệp – như ra quyết định chiến lược, quản lý các bên liên quan và lãnh đạo – cao gấp 7 lần . AI không loại bỏ các công việc đầu vào; nó đang khiến những công việc đó trở nên không thể với tới đối với những người lao động mới vào nghề.

Đào tạo AI do Doanh nghiệp Cung cấp Vẫn Còn Khan hiếm

Khảo sát của Mercer cho thấy chỉ 32% giám đốc điều hành tin rằng tổ chức của họ có hiệu quả trong việc đào tạo lại kỹ năng cho người lao động cho một nơi làm việc có ứng dụng AI . Điều này tạo ra một sự bất cân xứng nguy hiểm: các công ty thoải mái trong việc tái cấu trúc lực lượng lao động nhưng lại không đầu tư tương xứng để chuẩn bị cho nhân viên hiện tại bước vào quá trình chuyển đổi.

Các Nhà Lãnh đạo Cho rằng AI sẽ Tạo ra Tình trạng Thiếu Lao động

Một số nhân vật nổi bật đã công khai thay đổi quan điểm về AI và việc làm:

• Jeff Bezos phát biểu tại VivaTech vào tháng 6 năm 2026: "Tôi hoàn toàn không đồng ý" với ý kiến cho rằng AI làm cho lao động của con người trở nên lỗi thời. "Thực tế, tôi tin rằng AI sẽ dẫn đến tình trạng thiếu lao động" . Ông lập luận rằng AI mở ra một nhu cầu khổng lồ cần những người xây dựng và doanh nhân con người để đáp ứng.
• Sam Altman nói với tạp chí Time vào tháng 5 năm 2026 rằng ông "rất vui vì đã sai" về những dự đoán bi quan trước đây của mình về ngày tận thế việc làm do AI, đảo ngược lập trường trước đó của mình .
• Jamie Dimon tiết lộ trong cuộc gọi báo cáo thu nhập quý 2 năm 2026 của JPMorgan rằng AI "đã thay thế một số vai trò" nhưng ông coi đó là sự tái định vị lao động chứ không phải sự hủy diệt ròng, với hầu hết người lao động bị ảnh hưởng được bố trí lại nội bộ .

Những sự đảo chiều này đủ đáng chú ý để trang The Next Web đăng một bài báo có tiêu đề "Big Tech từng nói AI sẽ lấy mất việc làm của bạn. Giờ đây các ông chủ lại không đồng ý" , và Forbes tuyên bố "Ngày tận thế việc làm vừa bị hủy bỏ bởi chính những người đã dự đoán nó" .

Kết Luận

Các bằng chứng đến giữa năm 2026 liên tục cho thấy làn sóng thất nghiệp hàng loạt do AI gây ra như lo sợ đã không xảy ra. Điều đang diễn ra có nhiều sắc thái hơn: một sự đóng băng tuyển dụng gay gắt đối với lao động trẻ và mới vào nghề; sự tái cấu trúc có chọn lọc tại các công ty lớn như Oracle nhằm chuyển hướng nhân sự sang cơ sở hạ tầng AI; sự khan hiếm của các chương trình đào tạo lại do doanh nghiệp tài trợ; và một nhóm ngày càng đông các nhà lãnh đạo công nghệ – bao gồm cả những người từng cảnh báo về thảm họa – giờ đây lại lập luận rằng AI sẽ tạo ra sự thiếu hụt lao động chứ không phải dư thừa.

Như Oxford Economics đã lưu ý trong một báo cáo nghiên cứu vào tháng 1 năm 2026, các công ty "dường như không thay thế người lao động bằng AI trên quy mô đáng kể", thay vào đó gợi ý rằng một số công ty có thể sử dụng công nghệ này như một vỏ bọc thuận tiện cho việc cắt giảm chi phí thông thường . Khoảng cách giữa kỳ vọng của CEO và sự dịch chuyển việc làm thực tế tổng hợp vẫn là đặc điểm xác định của thời điểm này.