Trung Quốc yêu cầu một số cơ quan nhà nước gỡ sớm Windows 10

Trung Quốc đang đẩy nhanh việc loại bỏ một phiên bản Windows chuyên dụng khỏi một số tổ chức liên quan đến nhà nước. Bộ An ninh Nhà nước được cho là đã yêu cầu các đơn vị được chọn gỡ Windows 10 China Government Edition và chuyển sang phần mềm nội địa, đưa thời điểm kết thúc sử dụng từ tháng 2/2027 lên một thời điểm trong nửa cuối năm 2026.

Những thông tin công khai hiện có cho thấy đây là một quyết định chính sách công nghệ có mục tiêu, không phải lệnh cấm Windows trên toàn quốc và cũng không phải thông báo về một vụ xâm nhập Windows.

Chỉ thị yêu cầu điều gì?

Theo các báo cáo, chỉ thị áp dụng với một số cơ quan chính phủ và tổ chức có liên hệ với nhà nước đang sử dụng phiên bản Windows 10 được tùy biến cho khu vực công. Các đơn vị này được yêu cầu gỡ hệ điều hành trước thời hạn nghỉ hưu ban đầu và thay thế bằng những hệ thống do Trung Quốc phát triển, trong đó có các lựa chọn dựa trên Linux.

Phạm vi chính xác của các tổ chức bị ảnh hưởng cũng như bản phân phối Linux được chỉ định cho từng cơ quan chưa được công bố. Đây là điểm quan trọng: các báo cáo mô tả một quá trình chuyển đổi có chọn lọc trong khu vực công, chứ không phải mệnh lệnh áp dụng cho người dùng Trung Quốc nói chung hay mọi doanh nghiệp thương mại.

Vì sao Trung Quốc rút ngắn lộ trình?

Các quan chức được cho là đã viện dẫn lo ngại về an toàn dữ liệu, nhưng các nguồn tin chưa chỉ ra lỗ hổng, cuộc tấn công hay sự cố cụ thể nào dẫn đến quyết định này.

Động thái này cũng phù hợp với mục tiêu rộng hơn về chủ quyền số của Bắc Kinh: giảm phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài và giữ hạ tầng công nghệ nhạy cảm dưới sự kiểm soát trong nước. Với các nhà hoạch định chính sách, rủi ro không nhất thiết là phần mềm đã bị xâm phạm. Việc phụ thuộc vào một nhà cung cấp Mỹ có thể đặt ra câu hỏi về chuỗi cung ứng, cơ chế cập nhật, quyền tài phán pháp lý, hỗ trợ lâu dài và khả năng kiểm soát hệ thống trong một cuộc khủng hoảng địa chính trị.

Vì vậy, dựa trên thông tin hiện có, quyết định mang tính phòng ngừa và chiến lược. Không nên xem đây là bằng chứng cho thấy Windows 10 China Government Edition đã bị tấn công.

Vì sao phiên bản nội địa hóa vẫn chưa giải quyết vấn đề chủ quyền?

Windows 10 China Government Edition không phải bản Windows dành cho người tiêu dùng thông thường. Phiên bản này được phát triển bởi C&M Information Technologies, liên doanh do Microsoft thành lập cùng Tập đoàn Công nghệ Điện tử Trung Quốc, một doanh nghiệp nhà nước.

Một bản Windows được nội địa hóa có thể đáp ứng một số yêu cầu quốc gia, chẳng hạn về cấu hình, mã hóa hoặc quyền quản trị. Tuy nhiên, việc nội địa hóa không xóa bỏ sự phụ thuộc vào công nghệ nền tảng và nhà cung cấp nước ngoài. Bắc Kinh vẫn có thể coi quan hệ với nhà cung cấp, cơ chế cập nhật, các thành phần độc quyền và quyết định sản phẩm trong tương lai là những phụ thuộc mang tính chiến lược.

Microsoft được cho là nói rằng họ không biết về bất kỳ sự cố an ninh nào liên quan đến phiên bản này. Sự tương phản giữa tuyên bố đó và chỉ thị của chính phủ là trọng tâm của câu chuyện: hồ sơ công khai cho thấy mối quan tâm về quyền kiểm soát và mức độ phụ thuộc, nhưng chưa tiết lộ lý do kỹ thuật cụ thể.

Những nền tảng Linux nội địa nào có thể hưởng lợi?

Hai cái tên thường được nhắc đến là Kylin OS và UOS của UnionTech—những nền tảng Linux Trung Quốc vốn đã hiện diện trong các hệ thống chính phủ và doanh nghiệp. Theo các thông tin được cung cấp, UOS là một bản phân phối nội địa được xây dựng thông qua Deepin, vốn bắt nguồn từ Debian.

Tuy nhiên, chính quyền Trung Quốc chưa công khai chỉ định một bản Linux duy nhất để thay thế Windows tại tất cả cơ quan bị ảnh hưởng. Kết quả cuối cùng vì thế có thể là việc sử dụng nhiều bản phân phối được phê duyệt, thay vì một tiêu chuẩn máy tính để bàn thống nhất trên toàn quốc.

Đây không phải lệnh cấm Windows trên toàn Trung Quốc

Phạm vi được báo cáo của chỉ thị, cùng với dữ liệu sử dụng máy tính để bàn tại Trung Quốc, đều không ủng hộ cách hiểu rằng nước này đang ban hành lệnh cấm Windows nói chung. Theo StatCounter, Windows chiếm 87,65% lượng sử dụng hệ điều hành máy tính để bàn trên web tại Trung Quốc trong tháng 7/2026, trong khi Linux chiếm 2,13%.

Trong nhóm máy tính để bàn chạy Windows được đo lường, Windows 11 chiếm 50% và Windows 10 chiếm 43,58% trong cùng tháng. Các số liệu này phản ánh toàn bộ thị trường máy tính để bàn, không chỉ máy tính của chính phủ, nên không thể cho biết chính xác có bao nhiêu cơ quan bị ảnh hưởng. Dù vậy, chúng cho thấy chỉ thị nên được hiểu là một đợt chuyển đổi có kiểm soát trong khu vực nhà nước—not phải bằng chứng Windows đang biến mất khỏi máy tính cá nhân tại Trung Quốc.

Chuyển hệ điều hành khó hơn việc gỡ cài đặt

Di chuyển máy trạm của cơ quan nhà nước sang Linux không chỉ là thay thế bộ cài hệ điều hành. Các đơn vị sẽ phải:

• lập danh mục các ứng dụng nghiệp vụ và kiểm thử khả năng tương thích với bản phân phối được chọn;
• xác thực máy in, máy quét, hệ thống thẻ thông minh, thiết bị chuyên dụng và trình điều khiển thiết bị ngoại vi;
• chuyển đổi tài liệu, hệ thống định danh và các quy trình làm việc đã hình thành;
• đào tạo nhân viên sử dụng giao diện máy tính, bộ công cụ văn phòng và công cụ quản trị mới; và
• thay thế, ảo hóa hoặc cô lập các phần mềm phụ thuộc Windows nếu chưa có phương án Linux đủ tin cậy.

Thời hạn được rút ngắn đồng nghĩa với ít thời gian hơn cho các chương trình thử nghiệm và kiểm tra tương thích. Rủi ro vận hành cũng có thể tăng nếu cơ quan ưu tiên tốc độ gỡ bỏ hơn việc xác thực ứng dụng, hỗ trợ người dùng và chuẩn bị phương án quay lại hệ thống cũ.

Một phần của xu hướng chủ quyền số toàn cầu

Động thái được báo cáo tại Trung Quốc nằm trong cuộc tranh luận rộng hơn về việc chính phủ có nên phụ thuộc vào các nền tảng độc quyền do nhà cung cấp nước ngoài kiểm soát hay không. Lập luận ủng hộ phần mềm mã nguồn mở hoặc được hỗ trợ trong nước không chỉ xoay quanh chi phí. Chính phủ còn muốn tăng quyền kiểm soát đối với việc lưu trữ, tùy biến, kiểm tra, mua sắm và duy trì hệ thống trong dài hạn.

Một số dự án trong khu vực công châu Âu cũng đi theo hướng tương tự, dù động cơ và kế hoạch triển khai không giống Trung Quốc. Bang Schleswig-Holstein của Đức đã lên kế hoạch chuyển khoảng 30.000 máy tính chính quyền từ Microsoft Windows và Office sang Linux, LibreOffice cùng các công cụ mã nguồn mở khác. Đan Mạch cũng đã thí điểm môi trường làm việc không sử dụng Microsoft, dựa trên Linux NixOS và LibreOffice.

Những ví dụ này không đồng nghĩa các dự án có quy mô hay mục tiêu giống nhau. Tuy nhiên, chúng cho thấy lựa chọn hệ điều hành đã trở thành một câu hỏi chính sách lớn hơn: ai kiểm soát chuỗi cung ứng phần mềm, chính phủ có thể đổi nhà cung cấp dễ dàng đến đâu và điều gì xảy ra khi các công việc trọng yếu phụ thuộc vào lộ trình sản phẩm của một công ty?

Kết luận

Chỉ thị được báo cáo tại Trung Quốc nên được hiểu là việc sớm loại bỏ một phiên bản Windows chuyên dụng khỏi một số hệ thống liên quan đến nhà nước. An toàn dữ liệu là lý do được nêu ra, nhưng do chưa có lỗ hổng hay sự cố cụ thể nào được công khai, chủ quyền số và sự phụ thuộc chiến lược vẫn là những phần quan trọng trong lời giải thích.

Động thái này có thể mở rộng cơ hội cho các nhà cung cấp Linux nội địa, song việc thay thế Windows trong các tổ chức nhạy cảm sẽ cần kiểm thử ứng dụng, xác thực phần cứng, đào tạo nhân viên và lập kế hoạch dự phòng kỹ lưỡng. Với người dùng cá nhân và phần lớn doanh nghiệp đang sử dụng Windows tại Trung Quốc, thông tin hiện tại chưa cho thấy một lệnh cấm trên toàn quốc.