UNICEF: 20 triệu trẻ em bị bóc lột hoặc xâm hại tình dục qua công nghệ trong một năm

Ước tính mới của UNICEF cho thấy bóc lột và xâm hại tình dục trẻ em có sự hỗ trợ của công nghệ là vấn đề bảo vệ trẻ em nghiêm trọng tại 21 quốc gia được nghiên cứu. Khảo sát được thực hiện với khoảng 21.000 trẻ có sử dụng Internet, từ 12 đến 17 tuổi, trong giai đoạn 2020–2025; từ đó UNICEF ước tính khoảng 20 triệu trẻ đã gặp ít nhất một dạng xâm hại hoặc bóc lột trong một năm. Con số này chỉ áp dụng cho các quốc gia trong nghiên cứu, không phải ước tính cho toàn thế giới. 12

Trẻ em đã gặp những dạng xâm hại nào?

Ước tính của báo cáo bao gồm nhiều hình thức gây hại khác nhau:

• Hơn 15 triệu trẻ tiếp xúc với nội dung tình dục không mong muốn.
• Khoảng 9 triệu trẻ bị gây áp lực phải trò chuyện về tình dục hoặc chia sẻ hình ảnh nhạy cảm.
• Khoảng 4 triệu trẻ bị phát tán hình ảnh tình dục của chính mình khi chưa có sự đồng ý. 12

Các số liệu cho thấy đây không chỉ là một dạng hành vi phạm hại đơn lẻ. Công nghệ số có thể bị dùng để đưa nội dung tình dục đến trẻ, gây áp lực, ép buộc hoặc phát tán tài liệu xâm hại liên quan đến trẻ em.

Mạng xã hội là nơi chính xảy ra vụ việc, nhưng game trực tuyến cũng là một không gian rủi ro

Theo các phát hiện được Reuters đưa tin, gần 60% trải nghiệm được ghi nhận xảy ra trên các nền tảng mạng xã hội; 14% xảy ra trong môi trường game trực tuyến. 1

Điều này không đồng nghĩa một dịch vụ riêng lẻ là nguyên nhân duy nhất. Trẻ em dùng mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin và game để trò chuyện, vui chơi, kết bạn. Vì vậy, biện pháp an toàn cần hiện diện xuyên suốt các môi trường này, thay vì coi xâm hại chỉ nằm ở một góc riêng của Internet.

Thủ phạm không chỉ là người lạ trên mạng

Hơn một nửa số vụ được báo cáo liên quan đến người mà trẻ đã biết, như bạn bè, người thân hoặc người yêu. Trong 38% trường hợp, trẻ lần đầu gặp thủ phạm trên mạng. 1

Mô hình này cho thấy cách nhìn đơn giản kiểu “cẩn thận người lạ” là chưa đủ. Phòng ngừa cũng phải tính đến nguy cơ trong những mối quan hệ có sẵn, song song với nguy cơ từ những liên hệ khởi đầu trực tuyến. Đây cũng là lý do việc lên tiếng có thể khó khăn: trẻ có thể sợ bị trả đũa, xấu hổ, không được tin tưởng hoặc làm tổn hại một mối quan hệ quan trọng.

Tỷ lệ trình báo cực thấp, trong khi dấu hiệu về sức khỏe tinh thần rất đáng lo

Chưa đến 1% số vụ việc được báo cho cảnh sát, nhân viên công tác xã hội hoặc các đường dây hỗ trợ. 1 Khoảng trống này đặc biệt quan trọng bởi cơ chế trình báo là con đường để trẻ được bảo vệ, lưu giữ chứng cứ, tiếp cận hỗ trợ và thúc đẩy trách nhiệm giải trình.

Những trẻ từng trải qua bóc lột hoặc xâm hại tình dục có sự hỗ trợ của công nghệ có khả năng cho biết mình có ý nghĩ tự sát hoặc tự làm hại bản thân cao gấp khoảng bốn lần; các em cũng báo cáo mức độ lo âu cao hơn so với bạn đồng trang lứa. 1 Đây là mối liên hệ mạnh, không phải bằng chứng rằng mọi hệ quả sức khỏe tinh thần đều do một trải nghiệm trực tuyến cụ thể gây ra. Tuy nhiên, phát hiện này nhấn mạnh nhu cầu hỗ trợ lấy người sống sót làm trung tâm, song hành với phòng ngừa và gỡ bỏ nội dung.

Hình ảnh tình dục do AI tạo ra là rủi ro mới nổi

Tại 9 quốc gia có dữ liệu liên quan, ước tính 1,1 triệu trẻ cho biết đã có hình ảnh hoặc video tình dục do AI tạo ra, mô tả chính các em. 1

Điều này đặt ra thách thức thực tế cho chính sách: luật bảo vệ trẻ em, hệ thống báo cáo và phản ứng của nền tảng phải bao quát cả nội dung tình dục tổng hợp do AI tạo ra, không chỉ tài liệu được ghi bằng máy ảnh. UNICEF kêu gọi xây dựng khuôn khổ pháp lý có thể theo kịp các rủi ro số đang thay đổi. 22

UNICEF kêu gọi chính phủ và các công ty công nghệ làm gì?

UNICEF cho rằng chính phủ, doanh nghiệp công nghệ và các bên liên quan cần làm nhiều hơn để bảo vệ trẻ em trong môi trường số. 2 Các khuyến nghị chính gồm:

• Tích hợp an toàn ngay từ khâu thiết kế sản phẩm và dịch vụ, thay vì đẩy gánh nặng tự quản trị rủi ro cho trẻ.
• Cập nhật và thực thi pháp luật để xử lý xâm hại tình dục có sự hỗ trợ của công nghệ, đồng thời bảo đảm luật có thể thích ứng với thay đổi công nghệ. 22
• Cải thiện cơ chế trình báo và ứng phó thân thiện với trẻ em, bao gồm khả năng tiếp cận hỗ trợ cho các em bị tổn hại.
• Tăng trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp trong phòng ngừa, theo dõi, điều tra và xử lý các vi phạm quyền trẻ em liên quan đến dịch vụ số. 22

Meta, Snapchat và TikTok phản hồi ra sao?

Reuters cho biết các công ty được nhắc tới đã viện dẫn những biện pháp an toàn hiện có hoặc mới được triển khai để phản hồi các phát hiện. 1

• Meta nói phần lớn thời gian khảo sát diễn ra trước khi hãng đưa vào các biện pháp như tài khoản thanh thiếu niên đặt riêng tư theo mặc định và hạn chế người lớn nhắn tin cho thiếu niên không có kết nối với họ. Meta cho biết sẽ tiếp tục chống bóc lột, hỗ trợ cơ quan thực thi pháp luật, đồng thời phản đối việc xếp WhatsApp là mạng xã hội. 1
• Snapchat cho biết họ dùng công cụ phát hiện chủ động, gỡ tài khoản vi phạm, cung cấp công cụ báo cáo và triển khai tính năng an toàn nhằm bảo vệ người dùng dễ bị tống tiền tình dục. 1
• TikTok nêu các hạn chế tính năng dành cho người dùng nhỏ tuổi, tài khoản riêng tư theo mặc định với người dưới 18 tuổi và công nghệ nhằm nhận diện hành vi có nguy cơ săn mồi. 1

Thông điệp rộng hơn từ báo cáo là: các cài đặt bảo vệ và công cụ phát hiện là cần thiết nhưng không thể đứng một mình. An toàn thực chất cho trẻ còn phụ thuộc vào kênh báo cáo rõ ràng, phản ứng kịp thời, hỗ trợ có ý nghĩa và cách tiếp cận thừa nhận rằng thủ phạm có thể là người trẻ đã quen biết, chứ không chỉ là một tài khoản vô danh.