LHQ cảnh báo Gaza có nguy cơ mắc kẹt lâu dài nếu lộ trình 15 điểm không được triển khai

Một đặc phái viên cấp cao của Liên Hợp Quốc cảnh báo rằng Dải Gaza có thể rơi vào “tình trạng bế tắc vĩnh viễn” nếu kế hoạch chuyển tiếp quốc tế sau chiến tranh không được triển khai. Trong phiên họp của Hội đồng Bảo an LHQ, ông Nickolay Mladenov cho biết việc trì hoãn lộ trình chính trị cho Gaza có thể làm trầm trọng thêm khủng hoảng nhân đạo và khiến sự chia rẽ Israel–Palestine bị cố định lâu dài.

Kế hoạch đang được thảo luận là lộ trình 15 điểm cho giai đoạn hậu xung đột ở Gaza, kết nối các bước về an ninh, quản trị và tái thiết theo cơ chế “có đi có lại” giữa các bên.

Cảnh báo trước Hội đồng Bảo an

Theo ông Mladenov, lệnh ngừng bắn hiện tại đã giúp giảm mức độ bạo lực nhưng vẫn rất mong manh. Nếu không tiến tới một tiến trình chuyển tiếp chính trị và an ninh rõ ràng, Gaza có thể bị mắc kẹt trong một trạng thái tạm bợ kéo dài, với điều kiện nhân đạo ngày càng xấu đi.

Những điểm chính trong báo cáo của ông gồm:

• Việc trì hoãn thực hiện kế hoạch có thể củng cố tình trạng bất ổn lâu dài hoặc sự chia cắt trên thực tế của Gaza.
• Lệnh ngừng bắn đang dần rạn nứt, và bạo lực mới có thể làm sụp đổ thỏa thuận nếu các vấn đề cốt lõi không được giải quyết.
• Các bên đều phải thực hiện nghĩa vụ: Hamas phải tiến tới giải giáp, còn Israel phải tuân thủ cam kết ngừng bắn và tạo điều kiện cho viện trợ nhân đạo.

Ông Mladenov mô tả tình thế hiện nay là lựa chọn giữa một hiện trạng ngày càng xấu đi hoặc một quá trình chuyển tiếp được đàm phán để tái thiết và cải cách quản trị.

Lộ trình 15 điểm cho Gaza gồm những gì?

Kế hoạch này được xây dựng như một lộ trình triển khai một khuôn khổ hòa bình rộng hơn cho Gaza, gồm 15 biện pháp bao trùm an ninh, quản trị và tái thiết.

Ý tưởng cốt lõi là nguyên tắc “có đi có lại” (reciprocity): không bên nào phải thực hiện bước đi không thể đảo ngược một cách đơn phương. Mỗi bước đi của một bên sẽ kích hoạt hành động tương ứng từ phía còn lại và được kiểm chứng bởi các cơ chế quốc tế, nhằm xử lý mức độ thiếu lòng tin rất cao giữa các bên.

Những thành phần chính của kế hoạch

1. Giải giáp theo giai đoạn của Hamas và các nhóm vũ trang
Thay vì yêu cầu đầu hàng ngay lập tức, kế hoạch đề xuất tiến trình nhiều giai đoạn. Vũ khí của Hamas và các phe phái vũ trang sẽ được chuyển giao cho Ủy ban Quốc gia Palestine thông qua quy trình được quốc tế giám sát.

2. Cơ quan an ninh chuyển tiếp do người Palestine dẫn dắt
Vũ khí thu được sẽ không chuyển cho Israel mà đặt dưới quyền một cơ quan an ninh do người Palestine lãnh đạo, như một phần của cấu trúc an ninh chuyển tiếp.

3. Israel rút quân theo từng giai đoạn
Quân đội Israel sẽ rút khỏi Gaza từng bước khi các tiêu chí về an ninh và quản trị trong kế hoạch được đáp ứng.

4. Lực lượng ổn định quốc tế
Kế hoạch đề xuất triển khai một lực lượng quốc tế nhằm bảo đảm an ninh trong giai đoạn chuyển tiếp và hỗ trợ các cơ chế quản trị mới.

5. Tái thiết gắn với tiến triển an ninh
Các dự án tái thiết quy mô lớn tại Gaza chỉ được triển khai khi các mốc giải giáp và an ninh được xác minh, liên kết phục hồi kinh tế với tiến trình chính trị.

Nhìn chung, mục tiêu của lộ trình là đưa Gaza vượt qua giai đoạn ngừng bắn tạm thời để tiến tới một quá trình chuyển tiếp có cấu trúc và được quốc tế giám sát.

Vì sao kế hoạch đang bị đình trệ?

Dù nhận được sự ủng hộ ngoại giao, kế hoạch vẫn đối mặt nhiều rào cản lớn.

Trở ngại lớn nhất là vấn đề giải giáp. Theo ông Mladenov và các quan chức liên quan, việc Hamas chưa chấp nhận từ bỏ kho vũ khí đã trở thành điểm bế tắc trung tâm trong đàm phán.

Hệ quả của bế tắc này gồm:

• Các dự án tái thiết bị đình trệ.
• Kế hoạch rút quân của Israel bị trì hoãn.
• Việc thành lập cơ cấu quản trị mới cho người Palestine không thể tiến triển.

Ông Mladenov kêu gọi Hội đồng Bảo an sử dụng “mọi phương tiện sẵn có” để gây áp lực buộc Hamas tiến tới giải giáp, cảnh báo rằng bạo lực mới có thể làm sụp đổ lệnh ngừng bắn.

Đồng thời, ông nhấn mạnh Israel cũng phải tuân thủ các cam kết trong thỏa thuận ngừng bắn, bao gồm tạo điều kiện cho viện trợ nhân đạo và bảo vệ dân thường.

Tình hình nhân đạo tại Gaza

Dù giao tranh giảm so với trước, điều kiện sống tại Gaza vẫn cực kỳ khó khăn.

Các báo cáo của Liên Hợp Quốc cho thấy:

• Điều kiện sinh hoạt trong khu vực vẫn rất nghiêm trọng, với số lượng lớn người dân phải rời bỏ nhà cửa.
• Hơn 43.000 người ở Gaza bị thương với di chứng lâu dài, theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới.
• Việc tiếp cận viện trợ không ổn định: trong một số giai đoạn tháng 5/2026, chỉ khoảng một nửa số xe tải viện trợ từ Ai Cập có thể dỡ hàng tại các cửa khẩu do Israel kiểm soát.

Hạ tầng và dịch vụ cơ bản cũng chịu áp lực lớn. Các hạn chế về thiết bị và phụ tùng khiến hệ thống y tế, vệ sinh và nhiều dịch vụ thiết yếu liên tục gặp sự cố.

Bức tranh rộng hơn tại Lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng

Tình hình trên toàn bộ Lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng cũng vẫn bất ổn.

Các quan chức LHQ cho biết bạo lực, phá hủy và di dời dân cư vẫn tiếp diễn dù lệnh ngừng bắn ở Gaza đã làm giảm quy mô giao tranh.

Trong khu vực:

• Hàng triệu người Palestine vẫn phụ thuộc vào viện trợ nhân đạo trong bối cảnh hạn chế tiếp cận và các sự cố an ninh tiếp diễn.
• Tại Bờ Tây, tình trạng cưỡng bức di dời đã đạt mức chưa từng thấy trong nhiều thập kỷ.

Những áp lực này khiến việc ổn định Gaza trở nên khó khăn hơn và củng cố cảnh báo rằng nếu kế hoạch chuyển tiếp thất bại, khu vực có thể rơi vào vòng xoáy bất ổn kéo dài.

Tầm quan trọng của lộ trình

Lộ trình 15 điểm nhằm giải quyết một nghịch lý trung tâm: Gaza khó có thể tái thiết khi các nhóm vũ trang vẫn giữ kho vũ khí lớn, nhưng việc giải giáp lại khó đạt được nếu không có bảo đảm về quản trị, an ninh và việc Israel rút quân.

Bằng cách gắn các bước đi này với nhau thông qua cam kết “có đi có lại” và cơ chế kiểm chứng quốc tế, kế hoạch tìm cách tạo lối thoát cho bế tắc hiện nay. Tuy nhiên, khi đàm phán giải giáp vẫn đình trệ và khủng hoảng nhân đạo tiếp diễn, các nhà ngoại giao cảnh báo Gaza có thể bị mắc kẹt trong một lệnh ngừng bắn mong manh mà chưa có giải pháp chính trị lâu dài.