Ông Zelenskyy kết hợp cảnh báo đáp trả với lời kêu gọi đình chiến năng lượng mùa đông

Ông Volodymyr Zelenskyy đưa ra thông điệp theo hai hướng: Ukraine sẽ đáp trả nếu Nga mở chiến dịch mùa đông nhằm vào hệ thống điện; nhưng song song với răn đe, Kyiv vẫn muốn xây dựng những thỏa thuận hạn chế để giảm thiệt hại cho dân thường và mở đường cho đàm phán chấm dứt chiến tranh. 182031

Cảnh báo về nguy cơ mất điện mùa đông

Ông Zelenskyy nói Nga đang chuẩn bị tấn công hệ thống năng lượng Ukraine trong mùa lạnh và rằng nếu điều đó xảy ra, “Nga sẽ nhận lại điều tương tự”. Theo ông, nếu các cuộc tấn công khiến Ukraine mất điện, Kyiv sẽ tìm cách đáp trả tương xứng nhằm vào cơ sở năng lượng của Nga. Ông cũng nhấn mạnh Ukraine không coi cách hành động của mình tương đương với những hậu quả nhân đạo mà ông nói các cuộc tập kích của Nga gây ra. 1819

Tuy vậy, đây không phải tuyên bố khước từ ngoại giao. Ông Zelenskyy đặt ra hai khả năng: Nga hoặc đàm phán để kết thúc chiến tranh, hoặc ít nhất chấp nhận các bước thực tế, quy mô hẹp để bảo vệ dân thường trong khi các vấn đề lớn hơn chưa được giải quyết. 2029

Các bước Kyiv đề xuất

Theo ông Zelenskyy, một lộ trình từng bước có thể bao gồm:

• Đình chiến năng lượng: hai bên ngừng tấn công hạ tầng năng lượng của nhau, đặc biệt trong mùa đông. 2630
• Khơi thông Biển Đen: mở lại hoặc gỡ ách tắc hành lang xuất khẩu lương thực trên Biển Đen, vốn theo ông gần như đã bị phong tỏa. 2231
• Các thỏa thuận nhân đạo: trao đổi tù binh, đưa thường dân Ukraine và trẻ em Ukraine đang bị giữ tại Nga trở về. 31

Đây mới là đề xuất, chưa phải khuôn khổ đã được các bên thống nhất. Ý tưởng của Kyiv là các thỏa thuận nhỏ có thể giảm rủi ro tức thời và tạo thêm động lực cho đàm phán rộng hơn. 2931

Đợt không kích làm nền cho phát biểu

Lời kêu gọi đình chiến năng lượng được đưa ra trong lúc Nga tăng cường các cuộc tập kích từ trên không. Reuters đưa tin các đòn đánh của Nga khiến 7 người thiệt mạng ở khu vực Pavlohrad, đông nam Ukraine; một cơ sở của tập đoàn kinh doanh nông nghiệp quốc tế tại Dnipro và một trạm xăng ở Kyiv cũng bị đánh trúng, làm 4 người bị thương. 33

Trước đó trong tuần, Nga nối lại các cuộc tấn công vào Kyiv sau một quãng tạm dừng ngắn gắn với chuyến thăm của các đặc phái viên Mỹ. Giới chức Ukraine cho biết hơn 50 địa điểm bị hư hại, gồm nhà ở, trường học, cửa hàng, trạm xăng và một nhà máy bột mì. 510

Các báo cáo sau đó còn cho biết hai trạm xăng ở Kyiv bị tấn công bằng máy bay không người lái phản lực; 2 người được thông báo thiệt mạng trong đợt tấn công này. 34

Moskva bác đề xuất tạm ngừng không kích

Trở ngại trước mắt là sự phản đối của Moskva đối với một lệnh tạm ngừng có phạm vi hẹp, tập trung vào không kích hoặc hạ tầng năng lượng. Ngày 10/9, Điện Kremlin bác đề xuất do Mỹ hậu thuẫn về việc hai bên cùng dừng các cuộc không kích. Người phát ngôn Dmitry Peskov gọi lĩnh vực năng lượng là “gót chân Achilles” của Ukraine. 43

Nga cũng chưa đồng ý với một lệnh ngừng bắn rộng hơn kéo dài 3 ngày quanh chuyến thăm của các đặc phái viên Mỹ, dù từng có giai đoạn tạm ngừng đánh Kyiv rồi nhanh chóng kết thúc. 3536

Các nỗ lực trước đây cho thấy việc thực thi một thỏa thuận năng lượng không hề đơn giản. Tháng 3/2025, ông Vladimir Putin đồng ý tạm dừng tấn công các cơ sở năng lượng Ukraine, nhưng không chấp thuận lệnh ngừng bắn 30 ngày rộng hơn do Washington thúc đẩy. Các báo cáo sau đó nêu những tranh cãi và cáo buộc lẫn nhau về việc liệu các khoảng dừng liên quan đến năng lượng có được tuân thủ hay không. 34215

Trừng phạt và phép thử ngoại giao kế tiếp

Ông Zelenskyy kêu gọi chính quyền Tổng thống Donald Trump áp ngay các biện pháp trừng phạt mới đối với Nga sau các cuộc tấn công gây chết người ở Ukraine. Các thông tin hiện có không cho thấy một gói trừng phạt mới của Mỹ đã được hoàn tất. 8

Ông cũng cho biết dự kiến gặp Tổng thống Trump vào cuối tháng 9, trong khi Ukraine, Nga và Mỹ tiếp tục bàn về khả năng tổ chức cuộc gặp ba bên cùng các hướng đàm phán khác. 838

Nếu hình thành, một thỏa thuận năng lượng cho mùa đông sẽ chỉ là phép thử ngoại giao hẹp, không phải một dàn xếp hòa bình toàn diện. Tính khả thi của nó phụ thuộc vào việc xác định rõ hạ tầng nào được bảo vệ, cách nhận diện vi phạm, hệ quả sau vi phạm, cũng như liệu các nội dung nhân đạo như tiếp cận Biển Đen và hồi hương người bị giữ có được đưa vào hay không. Việc Nga bác đề xuất mới nhất về tạm dừng không kích cho thấy các điều kiện đó chưa tồn tại vào thời điểm ông Zelenskyy đưa ra phát biểu. 3143