Ukraine và Nga cùng phát triển đối thủ của Starlink

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 23/8 cho biết Ukraine và Nga đều đang tìm cách phát triển các hệ thống thay thế mạng liên lạc vệ tinh Starlink của Elon Musk. Theo ông, Nga đang phối hợp với Trung Quốc trong một dự án được phía Nga kỳ vọng hoàn tất vào tháng 12/2026, còn Ukraine đã bắt đầu thử nghiệm một hệ thống tương tự với một đối tác châu Âu chưa được nêu tên. 1214

Tuy nhiên, các mốc thời gian và khả năng thực tế của những hệ thống này hiện chủ yếu dựa trên phát biểu của quan chức Ukraine và ông Zelensky. Chưa có thông tin độc lập trong các nguồn hiện có cho thấy chúng đã đạt năng lực tương đương Starlink.

Nga đang theo đuổi ít nhất hai hướng khác nhau

Phát biểu của ông Zelensky dường như đề cập đến hai nỗ lực riêng biệt của Nga, thay vì một chương trình duy nhất:

• Dự án hợp tác với Trung Quốc: Ông Zelensky nói Nga đang xây dựng một hệ thống tương đương Starlink cùng Trung Quốc và tin rằng dự án có thể sẵn sàng vào tháng 12/2026. Chưa có thông tin công khai đáng kể về kiến trúc kỹ thuật, lịch phóng vệ tinh hay phạm vi phủ sóng của dự án này. 1214
• Rassvet: Nga cũng đang nhanh chóng triển khai mạng vệ tinh nội địa Rassvet. Tình báo quân sự Ukraine trước đó cho biết Nga đã phóng 16 vệ tinh và đặt mục tiêu xây dựng chòm vệ tinh gồm 292 chiếc vào năm 2027. Reuters dẫn lời phía Ukraine cho biết hệ thống hiện chỉ có thể hoạt động không liên tục, khi một vệ tinh bay qua khu vực Ukraine. 17

Điểm này rất quan trọng: dự án có liên quan đến Trung Quốc và mạng Rassvet không nên được xem là cùng một hệ thống. Rassvet là chương trình được ghi nhận rõ hơn, nhưng các thông tin hiện có mô tả đây vẫn là mạng lưới ở giai đoạn đầu, với vùng phủ hạn chế hoặc gián đoạn—chưa phải bản sao tương đương với dịch vụ băng rộng liên tục của Starlink. 1720

Ukraine thử nghiệm hệ thống có hậu thuẫn từ châu Âu

Ông Zelensky cho biết Ukraine đang phát triển một hệ thống tương tự với một quốc gia châu Âu chưa được tiết lộ danh tính và đã bắt đầu thử nghiệm. Hiện chưa rõ đối tác là nước nào, hệ thống sẽ có bao nhiêu vệ tinh hoặc khi nào có thể đạt quy mô vận hành thực tế. 1214

Thông điệp chiến lược của Kyiv khá rõ: Ukraine muốn giảm sự phụ thuộc vào một mạng lưới liên lạc mà quyền cung cấp dịch vụ tại khu vực chiến sự cuối cùng có thể do một công ty tư nhân quyết định. Dù vậy, tuyên bố này mới cho thấy hệ thống đang được phát triển và thử nghiệm, chưa chứng minh Ukraine đã sở hữu một phương án thay thế Starlink hoàn chỉnh.

Vì sao Kyiv muốn Starlink hoạt động trong lãnh thổ Nga?

Ukraine hiện sử dụng drone kết nối Starlink trong các chiến dịch phía sau tiền tuyến, trong đó có các cuộc tấn công nhằm vào tuyến hậu cần của Nga. Các nguồn tin mô tả phạm vi hoạt động của nhóm drone được gọi là “đòn đánh tầm trung” vào khoảng 50–200 km tính từ tiền tuyến; kết nối vệ tinh giúp lực lượng Ukraine duy trì quyền điều khiển drone ở độ sâu tác chiến này. 3542

Đề nghị mới của Kyiv lại nhắm đến việc cho phép Starlink hoạt động tại những khu vực được xác định bên trong nước Nga. Nếu được chấp thuận, các drone kết nối Starlink có thể hoạt động sâu tới 200 km trong lãnh thổ Nga. Những mục tiêu được đề cập gồm bệ phóng tên lửa đạn đạo, cơ sở chỉ huy và các tuyến hậu cần phục vụ các cuộc tấn công nhằm vào Ukraine. 233

Lập luận của ông Zelensky là năng lực này có thể giúp phá hủy các bệ phóng trước khi chúng khai hỏa, đồng thời giảm áp lực lên kho tên lửa đánh chặn Patriot vốn có hạn của Ukraine. Theo các nguồn tin được dẫn lại, ông Musk phản đối vì cho rằng việc kích hoạt Starlink tại những khu vực này sẽ là một bước leo thang nghiêm trọng; các bản tin trước đó cho biết ông đã từ chối đề nghị. 38

Thông tin nhầm lẫn khiến đàm phán thêm khó khăn

Ông Zelensky nói Bộ Quốc phòng Ukraine từng báo rằng SpaceX về cơ bản đã đồng ý với đề xuất, và vấn đề còn lại chỉ là xin phê duyệt về mặt chính trị. Ông đã mang cách hiểu này vào các cuộc thảo luận với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Sau đó, ông Zelensky cho biết ông Trump nói ông Musk đã từ chối, còn Bộ Quốc phòng Ukraine thừa nhận thông tin truyền đạt trước đó có thể không chính xác. 611

Sự việc biến một quyết định công nghệ vốn đã nhạy cảm thành tranh chấp chính trị. Theo các bản tin, Mykhailo Fedorov—người từng phụ trách liên lạc với ông Musk—vẫn tham gia các cuộc trao đổi ngay cả sau khi rời chức vụ. 1

Ông Zelensky cũng cho biết các cuộc trao đổi với ông Musk và chính quyền Trump vẫn tiếp diễn. Những thông tin sau đó cho thấy ông Musk có thể cân nhắc lại lập trường. Tuy nhiên, khả năng này không đồng nghĩa với việc đã có phê duyệt: bằng chứng hiện có chỉ xác nhận một đề nghị đang được thảo luận, chưa phải thỏa thuận kích hoạt Starlink trên lãnh thổ Nga. 138

Điều đã biết và những điểm còn bỏ ngỏ

Các tiết lộ ngày 23/8 cho thấy ba điểm chính: Nga đang theo đuổi hơn một phương án kiểu Starlink; Ukraine nói họ đang thử nghiệm một hệ thống với đối tác châu Âu; và Kyiv vẫn muốn có quyền truy cập Starlink được giới hạn để phục vụ các nhiệm vụ drone trong lãnh thổ Nga. 1214

Những điều chưa rõ có thể quan trọng hơn các mốc thời gian được công bố. Dự án Nga–Trung có rất ít thông tin kỹ thuật công khai, đối tác châu Âu của Ukraine chưa được nêu tên, còn hiệu suất hiện tại của Rassvet vẫn hạn chế so với một chòm vệ tinh băng rộng đã trưởng thành. Chưa có nguồn tin nào trong các tài liệu hiện có chứng minh những hệ thống này đã có thể sánh với Starlink về vùng phủ, dung lượng hoặc độ tin cậy trên chiến trường.

Hiện tại, Starlink vừa là công cụ liên lạc vừa là một điểm phụ thuộc chiến lược của Ukraine. Việc Kyiv phát triển phương án song song cho thấy nước này đang chuẩn bị cho một chiến trường nơi quyền truy cập mạng vệ tinh không thể mặc nhiên được bảo đảm. Trong khi đó, Rassvet cho thấy Moscow cũng tìm cách xây dựng năng lực độc lập. Nhưng câu hỏi trước mắt vẫn là ông Musk và chính quyền Mỹ có cho phép vùng phủ hạn chế mà Kyiv yêu cầu hay không—chứ chưa phải liệu các đối thủ mới nổi đã sẵn sàng thay thế Starlink.