Ông Trump cảnh báo ông Tập về Iran: Trung Quốc đã ngừng hỗ trợ hay chưa?

Trong cuộc gặp tại Nhà Trắng ngày 24/9, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã bàn về Iran. Một ngày sau, Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc David Perdue thuật lại lời cảnh báo của ông Trump và nói Bắc Kinh đã đưa ra bảo đảm. Điểm cần phân biệt: lời bảo đảm không phải bằng chứng độc lập cho thấy mọi hỗ trợ từ Trung Quốc cho Iran đã dừng lại.172124

Ông Perdue đã nói gì?

Trả lời CNBC, ông Perdue cho biết Washington đã cảnh báo Bắc Kinh từ nhiều tuần trước: bất kỳ hỗ trợ nào cho Iran, trực tiếp hay gián tiếp, dù là “thông tin tình báo, linh kiện hay thiết bị quân sự”, đều “hoàn toàn không thể chấp nhận”. Theo ông, Tổng thống Trump đã nhắc lại thông điệp này với ông Tập. Trong lời được trích dẫn, ông Perdue nói đến linh kiện, chứ không nêu riêng linh kiện máy bay không người lái.17

Trên Fox News, ông Perdue nói Trung Quốc đã bảo đảm với Mỹ rằng nước này không hỗ trợ Iran, đồng thời cho biết Washington nhận thấy “một số chuyển biến” trong tháng trước đó. Thông tin được dẫn không nói rõ chuyển biến ấy là gì và không đưa ra kiểm chứng độc lập cho lời bảo đảm.21

Vì sao Washington lo ngại?

Trước cuộc gặp, The Wall Street Journal dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết Iran đã có được ảnh vệ tinh độ phân giải cao về một căn cứ Mỹ ở Jordan từ các thực thể Trung Quốc, trước vụ tấn công hồi tháng 7 khiến ba quân nhân Mỹ thiệt mạng. Reuters đưa tin ban đầu ông Trump đã gạt nhẹ báo cáo này. Đây là cáo buộc nghiêm trọng, nhưng riêng thông tin đó không xác lập rằng chính quyền Bắc Kinh chỉ đạo việc cung cấp ảnh, hoặc ảnh đã quyết định kết quả vụ tấn công.3533

Thượng nghị sĩ Jeanne Shaheen thuộc đảng Dân chủ đã viện dẫn báo cáo về ảnh vệ tinh khi kêu gọi ông Trump gây sức ép với ông Tập về vấn đề Trung Quốc hỗ trợ Iran.34 Cũng có thông tin về khả năng Iran nhận được vũ khí phòng không do Trung Quốc sản xuất; tuy nhiên, tài liệu được dẫn không xác nhận một lô hàng gồm 400 bệ phóng, việc ảnh vệ tinh được dùng để nhắm vào tàu Mỹ, hay thay đổi trong quy trình tác chiến của hải quân Mỹ.25

Đàm phán với Iran vẫn diễn ra song song

Trong thời gian diễn ra cuộc gặp Mỹ–Trung, Reuters đưa tin các nhà đàm phán Mỹ và Iran đang tìm hiểu một lộ trình theo từng giai đoạn, có thể gồm việc mở lại eo biển Hormuz và Mỹ dỡ bỏ phong tỏa kinh tế đối với Iran. Ngoại trưởng Iran cũng nói Tehran đã chuyển qua trung gian một đề xuất mở lại eo biển nếu các điều kiện của mình được đáp ứng. Đó là những phương án đang được thảo luận, chưa phải thỏa thuận.218

Hội nghị kéo dài ba ngày kết thúc vào thứ Sáu, 25/9, với buổi uống trà tại Nhà Trắng và chuyến thăm Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Mỹ. Reuters nhận định cuộc gặp có ít đột phá lớn.19 Vì vậy, điều có thể khẳng định từ lời ông Perdue là Mỹ nói đã đưa ra cảnh báo và nhận được bảo đảm. Liệu cảnh báo ấy có thực sự làm thay đổi dòng hỗ trợ cho Iran hay không vẫn là câu hỏi chưa có lời giải trong các thông tin được dẫn.1721