Erdoğan: Thổ Nhĩ Kỳ muốn hòa bình nhưng sẽ đáp trả nếu bị tấn công

Ông cũng nói các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon là mối quan ngại nghiêm trọng đối với Thổ Nhĩ Kỳ. Một số bản tin khác cho biết Erdoğan xem Israel là nguyên nhân hoặc bên khởi đầu chính của cuộc chiến hiện nay trong khu vực. Đây nên được hiểu là đánh giá chính trị của ông, không phải một thực tế độc lập đã được xác lập về trách nhiệm đối với cuộc xung đột.

Các nguồn thứ cấp cũng dẫn lời Erdoğan cáo buộc chính phủ Israel đã trở nên phụ thuộc vào chiến tranh. Vì tài liệu hiện có không bao gồm toàn văn bản ghi cuộc phỏng vấn, cách diễn đạt này nên được trình bày như một nhận định được quy cho Erdoğan, thay vì một câu chữ đã được kiểm chứng độc lập.

Gaza: những gì đã được xác nhận?

Các thông tin hiện có ủng hộ nhận định của Erdoğan rằng Hamas đã hành động thiện chí khi thực hiện các cam kết trong nỗ lực hòa bình cho Gaza, trong khi Israel vẫn tiếp tục hoạt động quân sự.

Tuy nhiên, tài liệu được cung cấp chưa đủ để xác định chính xác Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu hay Hamas chính thức đánh giá từng nội dung trong kế hoạch Gaza của Donald Trump như thế nào. Tài liệu riêng biệt xác nhận đặc phái viên Jared Kushner đã gặp các lãnh đạo Hamas tại Ai Cập để thúc đẩy kế hoạch của Trump, trong thời điểm Israel vẫn bác bỏ kế hoạch này.

Điều đó có nghĩa là chưa thể khẳng định đầy đủ các chi tiết về vai trò trung gian của Kushner, cũng như những lo ngại riêng tư được cho là của Trump, nếu chỉ dựa trên các nguồn hiện có.

Lập trường của Thổ Nhĩ Kỳ về Iran, Syria và Lebanon

Thông điệp của Erdoğan không chỉ tập trung vào Israel và Gaza. Ông kêu gọi mở lại eo biển Hormuz, đồng thời nói Thổ Nhĩ Kỳ và Iran ủng hộ việc duy trì dòng chảy dầu mỏ qua tuyến hàng hải chiến lược này. Al Jazeera cũng đưa tin rằng việc mở lại Hormuz là một ưu tiên của ông và nhấn mạnh mối quan ngại của Ankara trước các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon.

Về Syria, Erdoğan cam kết ủng hộ sự ổn định của nước này và cho biết ông có kế hoạch đến thăm Syria. Theo các bản tin về cuộc phỏng vấn, ông cũng nói Thổ Nhĩ Kỳ sẽ không bỏ rơi các nước láng giềng đang đối mặt với biến động trong khu vực.

Lập trường rộng hơn của Ankara được thể hiện qua tuyên bố của các quan chức Thổ Nhĩ Kỳ rằng hiệp ước phòng thủ Mecca không xác định Iran, hay bất kỳ quốc gia nào khác, là mối đe dọa chung.

Hiệp ước phòng thủ Mecca quy định điều gì?

Thỏa thuận được Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia và Pakistan ký tại Mecca thiết lập nguyên tắc phòng thủ tập thể: một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào bất kỳ thành viên nào sẽ được xem là cuộc tấn công nhằm vào cả ba nước.

Erdoğan nói hiệp ước không nhằm vào bất kỳ quốc gia nào. Ông mô tả đây là thông điệp về hòa bình, thịnh vượng và ổn định, dựa trên nguyên tắc răn đe tập thể, đồng thời cho biết thỏa thuận vẫn để ngỏ khả năng tiếp nhận các nước khác có cùng mục tiêu.

Vì vậy, thỏa thuận vừa là một cam kết an ninh, vừa là tín hiệu ngoại giao. Ngôn ngữ chính thức của hiệp ước mang tính phòng thủ và không nêu Israel, Iran hay một đối thủ chung cụ thể nào, dù một số nhà phân tích đặt thỏa thuận trong bối cảnh căng thẳng khu vực gia tăng và lo ngại về các chính sách của Israel.

Ai Cập có thể tham gia không?

Erdoğan nói khả năng Ai Cập tham gia là có thể. Ông không thông báo rằng Ai Cập đã gia nhập, cũng không nói Cairo đã đưa ra quyết định cuối cùng. Hiệp ước vẫn mở cho các thành viên mới, nhưng các thông tin được cung cấp hiện chỉ ủng hộ khả năng Ai Cập gia nhập trong tương lai.

Đây là điểm cần phân biệt rõ: hiện hiệp ước chỉ có ba bên ký kết. Tầm ảnh hưởng khu vực của nó chỉ được mở rộng nếu Ai Cập sau đó đưa ra quyết định chính thức. Các bản tin về cuộc phỏng vấn và những tuyên bố sau đó mô tả việc mở rộng này như một lựa chọn trong tương lai, chưa phải bước đi đã hoàn tất.

Những thông tin chưa thể kiểm chứng

Một số chi tiết đi kèm cuộc phỏng vấn chưa thể được xác nhận chỉ từ các bằng chứng hiện có. Chúng bao gồm nội dung và bối cảnh chính xác của cảnh báo được cho là do cựu Thủ tướng Israel Naftali Bennett đưa ra, rằng Thổ Nhĩ Kỳ có thể là “mục tiêu tiếp theo” của Israel; thông tin một tòa án ở Istanbul được cho là đã yêu cầu Interpol bắt Benjamin Netanyahu; cũng như lập trường cụ thể của Netanyahu và Hamas đối với từng phần trong kế hoạch Gaza của Trump.

Kết luận được các nguồn hỗ trợ chắc chắn nhất là: Erdoğan trình bày Thổ Nhĩ Kỳ như một quốc gia tìm kiếm hòa bình nhưng sẵn sàng tự vệ; ông cho rằng hoạt động quân sự của Israel đang làm trầm trọng thêm bất ổn khu vực; ủng hộ ổn định ở Syria và phản đối một cuộc chiến rộng hơn với Iran; đồng thời quảng bá hiệp ước Mecca như một cơ chế răn đe tập thể, để ngỏ khả năng Ai Cập tham gia trong tương lai.