Travis Kalanick chê chỉ 1% VC thực sự giúp nhà sáng lập — rồi gọi vốn 1,7 tỷ USD

Thông điệp của Travis Kalanick trong podcast với David Senra không đơn giản là “vốn đầu tư mạo hiểm thật tệ”. Điều ông muốn nhấn mạnh là nhà sáng lập cần cực kỳ thận trọng khi lựa chọn những người được trao quyền gây ảnh hưởng lên công ty.

Theo Kalanick, một nhà sáng lập trực tiếp điều hành doanh nghiệp hiểu các quyết định mỗi ngày sâu hơn nhiều so với một nhà đầu tư chỉ định kỳ ghé qua cập nhật tình hình. Ông cho rằng chỉ khoảng 10% nhà đầu tư mạo hiểm đạt được ngưỡng tối thiểu là “không gây hại”, trong khi chỉ khoảng 1% thực sự mang lại sự hỗ trợ hữu ích. 245

Nhận xét này càng gây chú ý vì không lâu trước đó, hoặc vào khoảng thời điểm cuộc phỏng vấn được phát sóng, công ty AI công nghiệp và robot Atoms của Kalanick đã huy động 1,7 tỷ USD trong vòng gọi vốn do Andreessen Horowitz dẫn đầu. Ben Horowitz tham gia hội đồng quản trị, còn Uber cũng góp vốn. 1225

Nhà sáng lập là đại kiện tướng, VC chỉ là người chơi cờ thỉnh thoảng ghé qua

Kalanick ví một nhà sáng lập giỏi với đại kiện tướng cờ vua, còn nhà đầu tư mạo hiểm giống một người chỉ thỉnh thoảng chơi cờ. Nhà sáng lập phải theo dõi từng nước đi của công ty; trong khi đó, nhà đầu tư có thể chỉ nhìn vào “bàn cờ” vài tháng một lần nhưng vẫn muốn đưa ra lời khuyên. 441

Ẩn dụ này không có nghĩa nhà đầu tư hoàn toàn vô giá trị. Vấn đề nằm ở chỗ họ có thể đánh giá quá cao mức độ hiểu biết của mình về một doanh nghiệp mà họ không trực tiếp vận hành.

Vì vậy, với Kalanick, “không gây hại” là một tiêu chuẩn không hề thấp. Nhà đầu tư không nhất thiết phải giải quyết mọi vấn đề, nhưng ít nhất không nên khiến một người điều hành giàu kinh nghiệm trở nên kém hiệu quả hơn.

Ông vẫn khuyên nhà sáng lập gọi vốn — nhưng phải chủ động điều khiển cuộc chơi

Dù có thái độ gay gắt với nhiều nhà đầu tư, Kalanick không khuyên các nhà sáng lập quay lưng với vốn mạo hiểm. Cách tiếp cận của ông mang tính chiến thuật rõ rệt:

• Mài giũa bài thuyết trình cho đến khi cơ hội trở nên khó cưỡng lại. Bài thuyết trình cần khiến tiềm năng và năng lực thực thi của công ty tạo cảm giác gần như tất yếu.
• Kiểm soát quy trình gọi vốn. Tạo sự quan tâm đáng tin cậy từ nhiều quỹ có thể hình thành sức ép cạnh tranh, thay vì để nhà sáng lập phụ thuộc vào một nhà đầu tư duy nhất.
• Chia sẻ đủ, nhưng không chia sẻ tất cả. Nhà sáng lập cần cho thấy sự am hiểu và tạo niềm tin, song không nên tiết lộ những chi tiết chiến lược không cần thiết.

Điểm cuối đặc biệt đáng lưu ý trong các lĩnh vực như AI, nơi thông tin chi tiết về sản phẩm, thị trường hoặc kế hoạch triển khai cũng có thể trở thành dữ liệu tình báo cạnh tranh. Bài học rộng hơn là xem gọi vốn như một quy trình chiến lược, chứ không chỉ là chuỗi cuộc trò chuyện không chính thức với các quỹ.

Vì sao Benchmark và Bill Gurley vẫn là cái tên trung tâm?

Sự bất mãn của Kalanick với Benchmark bắt nguồn từ cuộc đối đầu tại hội đồng quản trị Uber năm 2017, sự kiện khiến ông mất vị trí CEO. TechCrunch mô tả tranh chấp giữa Kalanick và nhà đầu tư chủ chốt Bill Gurley là một bước ngoặt trong mối quan hệ của ông với giới vốn mạo hiểm. 2

Một bài viết đương thời của Reuters cũng ghi nhận Benchmark đã khởi kiện nhằm buộc Kalanick rời hội đồng quản trị Uber và tước quyền bổ nhiệm ba thành viên hội đồng. 17

Trong lời kể của Kalanick, mối quan hệ đổ vỡ do bất đồng về việc huy động vốn, định giá và vai trò lãnh đạo. Các bài tường thuật về cuộc phỏng vấn cho biết ông truy nguyên sự rạn nứt với Gurley từ những tranh cãi về kế hoạch gọi vốn và định giá Uber, cho đến khi cả hai ngừng liên lạc. 32

Sự giận dữ kéo dài không biến phiên bản của Kalanick thành lời kể trung lập về tranh chấp. Tuy nhiên, nó giải thích vì sao ông xem việc chọn nhà đầu tư là vấn đề về quản trị và niềm tin cá nhân — không chỉ là tìm kiếm tiền vốn.

Kalanick không tự mô tả mình là nạn nhân hoàn toàn

Một điểm đáng chú ý trong hồi tưởng của Kalanick là ông cố tránh xây dựng câu chuyện theo hướng mình hoàn toàn là nạn nhân. Ông thừa nhận đã không xử lý tốt việc ngày càng nhiều người xung quanh bất mãn, đồng thời liên hệ phong cách quản lý quyết liệt, đối đầu của mình với những bất an tài chính từng trải qua khi xây dựng công ty trước đó, Red Swoosh.

Cách ông lý giải là mình không phá luật, nhưng nhiều lần vận hành quá sát ranh giới đối với một công ty có quy mô và mức độ bị giám sát như Uber. Đây là một dạng tự phê bình, nhưng không đồng nghĩa với việc ông chấp nhận mọi cáo buộc hoặc mọi cách giải thích về cuộc khủng hoảng tại Uber.

Các bài tường thuật đương thời liên hệ việc ông rời vị trí với những khiếu nại về quấy rối tình dục, phân biệt đối xử và môi trường làm việc độc hại. 12

Kết quả là một lập trường có chủ ý phức tạp: Kalanick nhận trách nhiệm về những thất bại trong quản lý và chính trị nội bộ, nhưng vẫn bác bỏ điều ông cho là cách giải thích quá đơn giản về lý do hội đồng quản trị mất niềm tin vào mình.

Tranh chấp lớn hơn: ai thực sự kiểm soát công ty?

Những phát biểu của Kalanick nằm trong một mâu thuẫn quen thuộc ở Thung lũng Silicon. Ban đầu, nhà đầu tư có thể ủng hộ một nhà sáng lập chính vì người đó quyết liệt, hành động nhanh và sẵn sàng thách thức các thị trường đã định hình.

Nhưng khi công ty lớn lên, chính những đặc điểm đó có thể trở thành điểm yếu. Doanh nghiệp lúc này thường cần cơ chế quản trị chính thức hơn, kiểm soát nội bộ chặt chẽ hơn hoặc một phong cách lãnh đạo khác.

Điều này đặt ra câu hỏi khó cho cả hai phía: nhà đầu tư đang sửa chữa một vấn đề quản trị thực sự, hay đang tận dụng quá trình công ty trưởng thành để giành nhiều quyền kiểm soát hơn mức nhà sáng lập từng hình dung? Trải nghiệm của Kalanick đưa ra câu trả lời từ góc nhìn của một nhà sáng lập, nhưng các tài liệu hiện có chưa xác lập được một cách giải thích duy nhất và không tranh cãi về cuộc chiến tại hội đồng quản trị Uber.

Những chỉ trích mới của Mark Pincus đối với Accel cho thấy vấn đề vẫn còn sức vang. Pincus cáo buộc Accel tìm cách thay thế ông khỏi vị trí CEO của Support.com dù công ty đang tăng trưởng và tiến gần đến kế hoạch IPO. Đây là lời kể của Pincus, chưa phải kết luận độc lập đã được xác lập về hành vi của Accel. 18

Vòng gọi vốn của Atoms khiến mâu thuẫn trở nên rõ ràng

Công ty mới của Kalanick khiến sự căng thẳng trong lập luận của ông khó có thể bỏ qua. Andreessen Horowitz quảng bá cuộc trò chuyện của ông, đồng thời dẫn đầu vòng gọi vốn 1,7 tỷ USD của Atoms; Ben Horowitz tham gia hội đồng quản trị công ty. 25

Uber cũng góp mặt trong vòng vốn này, nối lại mối liên hệ giữa Kalanick với công ty ông đồng sáng lập và rời đi vào năm 2017. 912

Vì thế, Kalanick không phản đối việc huy động vốn về nguyên tắc. Quan điểm của ông có tính chọn lọc hơn: vốn có thể rất cần thiết, nhưng nhà sáng lập nên cảnh giác trước việc trao quyền ảnh hưởng cho những nhà đầu tư chưa chứng minh được năng lực phán đoán hữu ích và sự kiềm chế cần thiết.

Bài học thực tế dành cho nhà sáng lập

Bài học thiết thực nhất từ cuộc phỏng vấn không phải là bắt chước phong cách quản lý của Kalanick hay xem mọi tranh chấp với nhà đầu tư là bằng chứng của một âm mưu. Đó là tách riêng ba quyết định thường bị gộp làm một:

1. Ai sẽ cung cấp tiền?
2. Ai sẽ nhận quyền hạn ở cấp hội đồng quản trị?
3. Ai có năng lực vận hành để hỗ trợ khi tình hình công ty thay đổi?

Một cái tên nổi tiếng có thể giúp doanh nghiệp gọi vốn, tuyển dụng hoặc mở ra các mối quan hệ mới. Nhưng điều đó không tự động biến nhà đầu tư thành một đối tác vận hành tốt.

Nhà sáng lập nên tìm hiểu cách nhà đầu tư phản ứng khi bất đồng, họ kỳ vọng được tiếp cận những thông tin nào, quyền hạn tại hội đồng quản trị được thiết kế ra sao và lợi ích của quỹ có còn đồng nhất với công ty khi doanh nghiệp phát triển hay không.

Lời kể của Kalanick đáng chú ý chính vì nó kết hợp một phán quyết gay gắt về giới vốn mạo hiểm với màn trở lại thị trường gọi vốn quy mô lớn. Mâu thuẫn ấy chính là điểm cốt lõi: ông vẫn muốn tiếp cận nguồn vốn và những đối tác có ảnh hưởng, nhưng muốn nhà sáng lập — chứ không phải nhà đầu tư — giữ quyền quyết định cuối cùng về cách công ty được xây dựng.